هزاره‌جات

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
هزارستان
منطقه
کشورهاافغانستان
جمعیت
 • جمعیتبیشتر از ۸ میلیون نفر[نیازمند منبع]
جمعیت‌شناسی
 • قومیتمردمان هزاره
مناطقبامیان، دایکندی، غور، و بخش‌های بزرگ غزنی، اروزگان، پروان، میدان وردک، سرپل و…

هزارستان منطقه وسیع کوهستانی در ارتفاعات مرکزی افغانستان است[۱] که سکونت‌گاه تاریخی قوم هزاره می‌باشد. مرزهای آن، به‌طور تقریب، از حوزه بامیان به شمال، از سرچشمه رودخانه هلمند به جنوب، از فیروزکوه به غرب، و از گذرگاه سالنگ به شرق محصور می‌شود. در طول تاریخ مرزهای آن همواره در حال تغییر بوده و به‌طور تقریبی تعیین شده‌است.[۲] بر اساس تقسیمات کشوری کنونی افغانستان، هزارستان از ولایت‌های مرکزی بامیان، دایکندی، غور، و بخش‌های بزرگ غزنی، اروزگان، پروان، میدان وردک، سرپل و… تشکیل شده‌است.[۳][۴][۵]

اسامی گذشته[ویرایش]

در منابع تاریخی از هزارستان به اسامی مختلفی یاد شده است. بلیومی می‌نویسد که در کتاب مقدس کشوری به نام عرساث نام برده شده است که با موطن هزارهای امروزی مطابقت دارد.[۶] این سرزمین از کابل و غزنه تا هرات و قندهار وسعت داشته است.[۶] ستاگیدا یکی از نام‌های تاریخی هزارستان است که حدود ۲۵۰۰ سال قبل یاد می‌شده است.[۷] بطلمیوس هزارستان را با نام پاروپامیزوس یاد کرده است.[۸] قسمت‌های جنوبی هزارستان قبل از اسلام اراکوزیا نام برده می‌شد و پایتخت آن هزاله نام داشت.[۹] این سرزمین از حدود ارغنداب تا مالستان و جاغوری و تام دای پولاد وسعت داشت.[۹] زاول (زابل)، زاولستان (زابلستان) منطقه وسیعی بود که از تخارستان تا جنوب غزنی و تمام هزارستان را تحت پوشش داشت. این نام جامع‌ترین نام برای هزارستان بود و تا زمان امیر تیمور گورکانی به این مناطق هزارستان اطلاق می شد.[۹] هیوان تسانگ در سفر نامه خود اطراف و نواحی غزنی را به نام «تاوکپستوتو» یاد کرده است.[۹] غرب هزارستان قبل‌ها به زمین داور یا بلد داور یاد می‌شد.[۹] در دوران اسلامی از شمال غرب هزارستان از حدود دایزنگی تا ولایت بادغیس و تمامی ولایت غور به غرجستان که به معنی کوهستان در فارسی قدیم است یاد می‌شد. گاهی این نام را به سراسر هزارستان اطلاق می‌کردند.[۹][۱۰][۱۱] مشهورترین نام هزارستان در دوران اسلامی غور و غورستان بود که بعداً به سراسر هزارستان گفته شد اما اکنون محدود به ولایت غور فعلی شده است. غور در لهجه هزارگی به معنی گودال، شکاف یا دره است. قبل از حمله عبدالرحمن‌خان به انجا این سرزمین به نام هزارستان یاد میشد. کلنل چارلز ادوارد ییت، محمد حیات خان افغان و محمد عظیم بیک‌هزاره از هزارستان یاد کرده‌اند.[۹]

تاریخ[ویرایش]

هزارستان سکونت‌گاه و سرزمین تاریخی هزاره‌ها به‌شمار می‌رود. این منطقه پیش از اسلام منطقه بودایی بوده[۱۲] که امپراطوری‌های متفاوت نظیر یونانیان، ایرانیان، هندیان، کوشانی‌ها - یفتلی‌ها، غوریان، غزنویان، ایلخانان، تیموریان و گورکانیان در این منطقه حکمرانی کرده‌اند ویرانه‌های پایتخت باستانی پادشاهی بابر هنوز هم در یکاولنگ، ولایت بامیان موجود است. باستان‌شناسان مدارکی از امپراتوری یونانِ باختر و بوداییان در این منطقه کشف کرده‌اند.[۱۳] مایکل ویتزل (Michael Witzel) باستان‌شناس آلمانی معتقد است که هزارستان همان ایران‌ویج در اوستا است.[۱۴]براساس یافته‌های اخیر وی بیوار مناطق جاغوری و اروزگان که از مناطق جنوب هزارستان می‌باشند بخشی از پادشاهی زابلستان و بعد از آن قلب امپراتوری کوشانیان بوده‌اند.[۱۵]

مردم‌شناسی[ویرایش]

نفوس هزارستان را اکثراً هزاره‌ها تشکیل می‌دهند. پشتون‌ها، تاجیک‌ها، ازبک‌ها و سایر اقوام در این منطقه در اقلیت هستند.

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. «هزاره‌جات - ویکی اسحاق=fa.wikishia.net». دریافت‌شده در ۲۰۱۶-۱۱-۱۰.
  2. Encyclopædia Iranica | Articles
  3. «afghan/maps/afghanistan_ethnolinguistic_map_1997.jpg». http://www.indiana.edu/~afghan/maps/afghanistan_ethnolinguistic_map_1997.jpg. پیوند خارجی در |وبگاه= وجود دارد (کمک); پارامتر |پیوند= ناموجود یا خالی (کمک)
  4. Afghanistan ethnolinguistic map, Indiana, 1997.
  5. «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۳ مارس ۲۰۱۰. دریافت‌شده در ۱۵ نوامبر ۲۰۱۰.
  6. ۶٫۰ ۶٫۱ مردم شناسی ایران. صص. ۸۱۱.
  7. غبار، میر غلام محمد. افغانستان در مسیر تاریخ. اول. صص. ۴۰.
  8. مردم شناسی ایران. صص. صفحه ۶۹.
  9. ۹٫۰ ۹٫۱ ۹٫۲ ۹٫۳ ۹٫۴ ۹٫۵ ۹٫۶ یزدانی، حسینعلی (۱۳۶۸). تاریخ هزاره‌ها. صص. صفحه ۱۳۸.
  10. تاریخ باستانی هزاره‌ها/ص202و206/نویسنده، عباس دلجو.
  11. Saleminejad, Hossein. "معنی غرجستان | لغت‌نامه دهخدا". Retrieved 2017-04-05.
  12. Gandhara, Buddhism, About.
  13. Gandhara, Buddhism, About.
  14. Witzel, Michael, Aryan Home (PDF), Harvard.
  15. HISTORY OF THE WORLD FROM THE EARLIEST PERIOD TO THE PRESENT TIME By EVERT A. DUYCKINCK