محسن نوربخش

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
محسن نوربخش
رئیس کل بانک مرکزی ایران
مشغول به کار
۱۳۷۳ – ۱۳۸۲
پس از محمدحسین عادلی
پیش از ابراهیم شیبانی
رئیس کل بانک مرکزی ایران
مشغول به کار
۱۳۵۹ – ۱۳۶۵
پس از علیرضا نوبری
پیش از مجید قاسمی
اطلاعات شخص
زاده سید محسن نوربخش
۱۳۲۷
اصفهان،
درگذشت ۲ فروردین ۱۳۸۲ (۵۴ سال)
بیمارستان نوشهر،
ملیت  ایران
همسر(ان) معظم کرباسی
محل
تحصیل
لیسانس اقتصاد از دانشگاه تهران - فوق لیسانس و دکترای اقتصاد از دانشگاه UC Davis کالیفرنیا
شغل سیاستمدار
مذهب اسلام، شیعه

سید محسن نوربخش (زاده ۱۳۲۷ در اصفهان - درگذشته ۱۳۸۲ در نوشهر) وزیر امور اقتصادی و دارایی در دولت اول اکبر هاشمی رفسنجانی و رئیس کل بانک مرکزی در دولت‌های اکبر هاشمی رفسنجانی، محمدعلی رجایی، میرحسین موسوی و سید محمد خاتمی در (سال‌های ۵۹ تا ۶۵ و ۷۳ تا ۸۲) و همچنین نماینده مجلس شورای اسلامی بوده‌است.

پس از انتخاب سید علی خامنه‌ای به ریاست جمهوری و رد گزینه‌های اول او همچون علی‌اکبر ولایتی و سید محمد غرضی برای نخست وزیری، وی برای تصدی نخست وزیری مطرح بود اما نهایتاً خامنه‌ای، میرحسین موسوی را به مجلس معرفی کرد.[۱]

نوربخش برای تصدی پست وزارت امور اقتصادی و دارایی در دولت دوم هاشمی رفسنجانی معرفی شد اما موفق به دریافت رای اعتماد نشد. وی همچنین استاد اقتصاد دانشکده اقتصاد و علوم سیاسی دانشگاه شهید بهشتی بوده‌است.

زندگی شخصی[ویرایش]

محسن نوربخش سال ۱۳۲۷ در خانواده‌ای مذهبی، نظامی و اهل تجارت در اصفهان به دنیا آمد. پدر و عموی نوربخش هر دو نظامی بودند. دکتر نوربخش در سال ۱۳۵۳ با معظم کرباسی ازدواج کرد. پدرش آشنایی نزدیکی با سید محمد بهشتی داشت.

قبل از انقلاب[ویرایش]

نوربخش قبل از انقلاب توانست ارتباط نزدیکی با روحانیون سرشناسی چون سید روح‌الله خمینی، رفسنجانی و بهشتی داشته باشد و به گفته خود نوربخش یکی از افراد کلیدی بود که پیام‌های بهشتی را به احزاب یا گروه‌های خارج از کشور می‌رساند. او قبل از انقلاب عضو انجمن اسلامی دانشجویان در کالیفرنیا بود.

پس از انقلاب[ویرایش]

محسن نوربخش، از جمله جوانان ایرانی مشغول به تحصیل در دانشگاه‌های آمریکا بود که بعد از سقوط رژیم شاهنشاهی، وقتی تحصیلات خود را پایان داد با دریافت دکترای اقتصاد به تهران برگشت. اولین بار نام محسن نوربخش زمانی بر زبان آمد که محمدعلی رجایی، اولین نخست وزیر به مقابله با اولین رئیس‌جمهور ابوالحسن بنی‌صدر رفت و علیرضا نوبری رئیس انتخابی وی برای بانک مرکزی را که تحصیلکرده بانکداری در فرانسه بود نپذیرفت و به جای او نوربخش را قرار داد که در چند مقاله نظریات اقتصادی بنی‌صدر و تیم او را به نقد کشیده بود. به این ترتیب محسن نوربخش در دومین سال از تأسیس جمهوری اسلامی در ۲۳ خرداد ۱۳۵۹ در مقام ریاست بانک مرکزی قرار گرفت و تا دومین روز از سال ۱۳۸۲ وقتی که چشم از جهان فرو بست، همچنان در آن سمت بود، (جز در سال ۶۵ که جای خود را به مجید قاسمی داد) در این فاصله، دوره‌ای به نمایندگی مجلس و پنج سالی را به عنوان وزیر اقتصاد و معاون اقتصادی رئیس‌جمهور هاشمی رفسنجانی گذراند اما باز به بانک مرکزی برگشت. وی تا قبل از مرگش یک بار به مقام نخست وزیری نزدیک شد و یک بار نیز نام او به عنوان نامزد ریاست جمهوری بر زبان‌ها جاری گشت و در تمام این سال‌ها در بخش اقتصادی باقی ماند و فعالیت سیاسی وی منحصر شد به شرکت در تأسیس حزب کارگزاران سازندگی و عضویت شورای مرکزی آن که آن هم به دنبال زندانی شدن غلامحسین کرباسچی عملاً منتفی گردید. در آبان سال ۱۳۶۰ که موضوع انتخاب نخست وزیر به مسئله‌ای بین رئیس‌جمهور سید علی خامنه‌ای و مجلس تبدیل شده بود و اکثریت نمایندگان مجلس به پایداری سید محمد خاتمی، نماینده اردکان علی اکبر ولایتی را که اولین انتخاب رئیس‌جمهور جدید بود نپذیرفت و دومین پیشنهاد او سید محمد غرضی هم به مانع برخورد به نوشته هاشمی رفسنجانی در خاطرات خود "قرار شد محسن نوربخش رئیس بانک مرکزی برای نخست وزیری مطرح شود چون امام گفته‌اند بهتر است حزبی نباشد که اتهام انحصار طلبی وارد نشود."[۲]ولی سرانجام با انتخاب میرحسین موسوی، به بحرانی که در اولین روزهای ریاست جمهوری سید علی خامنه‌ای بین مجلس و وی ایجاد شده بود پایان داده شد و نام محسن نوربخش بار دیگر زمانی به میان آمد که گروه‌های سیاسی به دنبال جانشینی برای هاشمی رفسنجانی می‌گشتند و اکثر اعضای دولت پس از ناامید شدن از شرکت حسن حبیبی و غلامحسین کرباسچی به فکر محسن نوربخش افتادند که حوادث بهار سال ۱۳۷۶ کار را به انتخاب محمد خاتمی کشاند. دوران دشوار جنگ با عراق که سه سال آن کشور تحت محاصره اقتصادی آمریکا با کمبود شدید منابع پولی و ارزی برای تأمین مایحتاج عمومی و نیازهای نظامی روبرو شده بود. محسن نوربخش در جستجوی دادن انضباطی به سیاست‌های پولی کشور با دولت میرحسین موسوی به اختلاف رسید و جای خود را به محمدجواد ایروانی داد که منتخب جناح چپ بود و خود با شرکت در انتخابات مجلس در فهرستی جا گرفت که نام هاشمی رفسنجانی در صدر آن بود و با ۶۶۶ هزار رای از مردم تهران به مجلس رفت.[۱]

نوربخش با پایان جنگ و آغاز ریاست جمهوری هاشمی رفسنجانی به عنوان وزیر امور اقتصادی و دارایی وارد کابینه وی شد اما مجلس پنجم که جناح محافظه کار در آن اکثریت یافته بود وی را در مقام وزارت نپذیرفت و به فاصله چند دقیقه از سوی هاشمی رفسنجانی به معاونت اقتصادی رئیس‌جمهور انتخاب شد، مقامی که چندی بعد با رفتن وی از پست‌های اجرایی حذف شد و نوربخش بار دیگر به ریاست بانک مرکزی منصوب گردید. تحت ریاست محسن نوربخش، بانک مرکزی هم دوران پایین آمدن روز به روز ارزش پول ملی ایران را تجربه کرد و هم در شش ساله آخر، دوران ثابت نگاه داشتن ارزش ریال در مقابل پول‌های معتبر جهانی. در هر دو دوره وی با شدت از سیاست‌های پولی جمهوری اسلامی دفاع کرد. در دو سال آخر نوربخش از جانب هر دو جناح سیاسی مورد انتقاد قرار گرفت. هواداران اصلاحات مایل بودند شخصی که هماهنگی بیشتری با سیاست‌های اقتصادی دولت داشته باشد در آن مقام قرار گیرد و جناح محافظه کار هم به جهت تأکید نوربخش بر سیاست‌های کنترل حجم پول و انضباط پولی از وی راضی نبود.[۳]

عضویت در حزب کارگزاران سازندگی[ویرایش]

حزب کارگزاران در سال ۱۳۷۴ و در زمانی که انتخابات مجلس پنجم در حال انجام بود با انتشار یک لیست به نام "کارگزاران سازندگی ایران" خود را معرفی کرد که بعدها به دلیل مخالفت‌هایی که بر سر نام این گروه توسط کارگزاران نظام به وجود آمد، با نام "جمعی از کارگزاران سازندگی" وارد عرصه سیاسی شد و تا کنون هم فعالیتش ادامه دارد.

در بیانیه اعلام موجودیت این حزب، نام‌هایی دیده می‌شد که اغلب چهره‌های آشنایی بودند و سال‌ها سابقه حضور در قدرت را داشتند و بر کرسی وزارت، معاونت رئیس‌جمهور، ریاست بانک مرکزی و شهرداری تهران نشسته بودند. این امر به خوبی بیانگر آن بود که مدیران اجرایی کشور با تشکیل گروه، قصد بسط قدرت خود به دیگر عرصه‌های حاکمیت را داشتند تا شرایطی فراهم آورند که در مسند قدرت باقی بمانند. به عبارتی کارگزاران در نگاه مؤسسین آن، کارکرد حزبی به معنای متداول آن که وظیفه «کادر سازی» و «مدیر پروری» دارد را نداشت و تنها وجه اشتراک مؤسسین بقای در قدرت بود؛ محسن نوربخش از اعضای هیأت مؤسس و عضو شورای مرکزی این حزب به شمار می‌رفت.

نماینده جمهوری اسلامی در بانک بین‌الملل[ویرایش]

در زمان نخست وزیری رجایی، نوربخش به عنوان نماینده دولت در بانک بین‌الملل انتخاب شد تا برای همکاری‌های بین‌المللی با دیگر کشورها اقدام‌های لازم را انجام دهد. هیئت وزیران در جلسه مورخ ۲۹ بهمن ۱۳۵۹ بنا به پیشنهاد وزارت امور اقتصادی و دارایی، محسن نوربخش، معاون کل وزارت امور اقتصادی و دارایی را به عنوان نماینده اصلی دولت جمهوری اسلامی ایران در بانک بین‌المللی انتخاب و تعیین نمود.[۱]

درگذشت[ویرایش]

محسن نوربخش، در شامگاه ۲ فروردین ۱۳۸۲ در بیمارستان نوشهر به علت سکته قلبی درگذشت و در قطعه ۲۵ بهشت زهرا به خاک سپرده شد. سید علی خامنه‌ای در پیامی درگذشت ایشان را تسلیت گفت.[۴] سید محمد خاتمی پس از مرگش از او به عنوان مردی قابل ستایش، دلسوز و هوشمند تمجید کرد.[۵] ابراهیم شیبانی پس از وی عهده‌دار ریاست بانک مرکزی شد.

پانویس[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ «محسن نوربخش، از آغاز انقلاب تا مرگ». بی بی سی فارسی. ۲۳/۰۳/۲۰۰۳
  2. http://khabar-mhabbasi.persianblog.ir/post/10
  3. http://www.bbc.co.uk/persian/iran/030323_a-mb-nourbakhsh.shtml
  4. «پيام تسليت به مناسبت درگذشت جناب آقاى دكتر محسن نوربخش». پایگاه اطلاع رسانی رهبر ایران. بازبینی‌شده در ‏۱۶ نوامبر ۲۰۱۸. 
  5. ^ a b c d e f "Iran's Central Bank Governor Mohsen Nourbakhsh dies of heart attack". Payvand. IRNA. 23 March 2003. Retrieved 18 February 2013.

پیونده به بیرون[ویرایش]