فیروزه (فیروزه)

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
فیروزه
بزغان
کشور  ایران
استان خراسان رضوی
شهرستان فیروزه
بخش مرکزی
سال شهرشدن ۱۳۷۵
مردم
جمعیت ۵٬۸۸۴ نفر (۱۳۹۵)
رشد جمعیت ۲٪+ (۵سال)
جغرافیای طبیعی
ارتفاع از سطح دریا ۱۵۵۰
آب‌وهوا
میانگین دمای سالانه ۳-تا ۱۵
میانگین بارش سالانه ۸۰۰ میلی‌متر
روزهای یخبندان سالانه ۴۷
اطلاعات شهری
شهردار حسن پارسا
ره‌آورد فیروزه
پیش‌شماره تلفنی ۰۵۱
وبگاه Firuzehcity.ir
شناسهٔ ملی خودرو  ایران
کد آماری ۲۲۲۰
تابلوی خوش‌آمد به شهر

فیروزهیا بُزغان مرکز شهرستان فیروزه در استان خراسان رضوی است. این شهر تا سال ۱۳۸۶ یکی از شهرهای شهرستان نیشابور به شمار می‌آمد.[۱]

موقعیت جغرافیایی[ویرایش]

فیروزه یکی از شهرستان‌های نیمه شمالی استان خراسان رضوی است. این شهرستان از شمال و شرق به بخش مرکزی شهرستان نیشابور، از جنوب به بخش میان جلگه نیشابور، از شمال غربی به بخش سرولایت نیشابور، و از غرب به بخش‌های مرکزی و مشکان شهرستان خوشاب و بخش مرکزی شهرستان سبزوار، محدود می‌گردد. این شهرستان بین ۳۶ درجه و ۳ دقیقه تا ۳۶ درجه و ۳۳ دقیقه عرض شمالی و ۵۸ درجه و ۹ دقیقه تا ۵۸ درجه و ۴۱ دقیقه طول شرقی گسترش یافته است. مرکز این شهرستان شهر فیروزه است که در ۲۰ کیلومتری شمال غرب شهر نیشابور و ۱۴۵ کیلومتری غرب شهر مشهد- مرکز استان- و ۱۱۵ کیلومتری جنوب شهر قوچان و ۹۰ کیلومتری شرق شهر سبزوار واقع است. این شهر از سطح دریای آزاد ۱۱۷۰متر ارتفاع دارد. شهرستان فیروزه بر اساس آخرین تقسیمات کشوری در سال ۱۳۸۶ دارای ۱۵۸۶ کیلومتر مربع وسعت و شامل دو بخش مرکزی و بخش طاغنکوه است. نقشه آخرین تقسیمات کشوری استان خراسان رضوی و موقعیت شهرستان فیروزه /۱۳۹۲

جمعیت[ویرایش]

بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵ جمعیت این شهر ۵٬۸۸۴ نفر (در ۱٬۷۴۰ خانوار) بوده است.[۲]

جمعیت تاریخی
سال جمعیت  %±
1385 ۴٬۹۰۶
1390 ۵٬۷۶۹ ۱۷٫۶ ٪
1395 ۵٬۸۸۴ ۲٫۰ ٪

گردشگری و سوغات[ویرایش]

ان و شهرستان‌های نیشابور و فیروزه علاوه بر اینکه مهد علم و فرهنگ دوره‌هایی از تاریخ تمدن اسلامی و زادگاه دانشوران و مردان نامدار تاریخ ایران است، از دوره‌های بسیار کهن نیز به داشتن جواهری گران بها به نام فیروزه به شهرت جهانی رسیده است. از تاریخ دقیق کشف فیروزه و نحوه استخراج آن در گذشته‌های دور و به ویژه تا پیش از زمامداری پادشاهان صفوی، اطلاعات جامعی در دست نیست اما احتمال می‌رود که در اوج شهرت و آبادانی نیشابور و شهرستان فیروزه (که با نام تحت جلگه بخشی از توابع نیشابور محسوب می‌شده)، ساکنین این منطقه از وجود فیروزه و نحوه استخراج آن آگاهی داشته ند. قدیمی‌ترین اسنادی که در مورد فیروزه خراسان در شهرستان‌های فیروزه و نیشابور سخن گفته‌اند، کتاب‌هایی نظیر: ـ کتاب «جهان نامه» تألیف محمد بن بکران (خراسانی)، که در سال ۶۰۵ هجری قمری به نام سلطان علاء الدولهٔ خوارزمشاه تألیف شده. ـ «عرایس الجواهر و نفایس الاطایب» ابوالقاسم عبدالله کای (به سال ۷۰۰ هـ. ق) و «تنسوخ (ق) نامه ایلخانی» منتسب به خواجه نصیرالدین طوسی می‌باشد. در طی دوره صفویه و پس از آن، سیاحان خارجی و داخلی نظیر ژان باپتیست تاورنیه (جواهر سازی مشهور فرانسوی به سال ۱۰۴۶ هـ. ق)، فریزر (۱۲۳۸ هـ ق)، آرثور کانالی (۱۲۴۶ هـ ق)، ژنرال فریه (۱۲۶۱ هـ ق)، کرزن (۱۳۰۹ هـ ق)، صنیع الدوله (۱۳۰۳ هـ. ق) و … از فیروزه و فیروزه تراشان نیشابور بسیار سخن گفته‌اند و برخی (ژنرال فریه) اشاره کرده‌اند که عده‌ای از فیروزه تراشان نیشابور از «بدخشان تاجیکستان»، به این شهر آمده‌اند. معادن فیروزه در ۳۵ کیلومتری شمال غربی مرکز شهرستان (شهر فیروزه)، در دامنه‌های جنوبی ارتفاعات بینالود و در ۴ کیلومتری دو روستای معدن پایین و معدن بالا، از دهستان فیروزه، بخش مرکزی شهرستان فیروزه واقع شده است و تمامی فیروزه کاران این شهر نیز همه بومی هستند و هنرمندانی در نیشابور، مشهد و اصفهان به این کار اشتغال دارند. سنگ فیروزه معمولاً در کنار سنگ چخماق و به صورت رگه‌های بسیار باریک در لابه لای سنگ‌های آذرین (آتشفشانی) شکل می‌گیرد. این سنگ از عناصری چون مس، آلومینیوم، فسفات، هیدرواکسید و آب تشکیل شده که بسته به نوع و درصد این ترکیبات و محل تشکیل آن، دارای طیف وسیعی از رنگ آبی کمرنگ، پررنگ، سبز روشن و در مواردی تا سبز تیره می‌باشد. بهترین و گرانبهاترین نوع آن نیز با رنگ آبی سیر و عجمی نامیده می‌شود. وزن مخصوص فیروزه بین ۶۲/۲ تا ۸۳/۲ و سختی آن برابر شیشه یعنی ۶ است. انواع فیروزه با توجه به محیطی که فیروزه از آن به دست می‌آید (جنس توده‌های معدن) به دو نوع فیروزه سنگی و خاکی تقسیم‌بندی شده که نوع خاکی آن از مسیل‌ها و رسوبات به دست می‌آید و به دلیل عدم تغییر رنگ آن با گذشت زمان، گران بهاتر و مرغوب تر می‌شود. نوع سنگی آن نیز از میان سنگ‌های آذرین استخراج می‌گردد. از نظر کیفیت (مرغوب بودن) فیروزه، انواع آن قبل از تراش شامل موارد ذیل می‌باشد: ۱ـ فیروزه عجمی: گرد و درشت است و تقریباً خالص و بدون رگه می‌باشد، رنگ آن آبی سیر و گران‌قیمت‌ترین نوع فیروزه است. ۲ـ عجمی نیم رنگ: از نوع قبلی کم رنگ تر و دارای کمی ناخالصی است. ۳ـ عربی: فیروزه تخت، با لایه‌های نازک است با رنگ آبی سیر. ۴ـ توفال: مانند عربی است، دارای ناخالصی بوده و سنگ آن از میان رفته و فقط لایه‌ای از فیروزه با رنگ آبی سیر باقی‌مانده است. ۵ـ توفال نیم رنگ: از نوع قبلی کمی روشن‌تر است. ۶ـ توفال سفید: رنگ آبی خیلی روشن دارد، احتمالاً نام دیگر آن شروام می‌باشد. ۷ـ چغاله (چاغوله): فیروزه‌ای درشت، شبیه عجمی اما به رنگ آبی کم رنگ. ۸ ـ شجری: دارای ناخالصی به شکل شاخ و برگ درخت و رگه دار است. ۹ـ شکوفه: فیروزه‌ای است ریزتر از چغاله و فیروزه کمی دارد. ۱۰ـ فیروزه چال یا نرم: این فیروزه کمی بزرگتر از عدس بوده که در سنگ‌های معدن دیده می‌شود. ۱۱ـ فیروزه درشت: سنگ‌های نسبتاً بزرگی است که در آن رگه‌های باریک و پراکنده و نازک فیروزه دیده می‌شود و نازل‌ترین نوع آن است. فیروزه در اثر چربی تغییر رنگ می‌دهد و در مقابل رطوبت یا خشکی به سبزی می‌گراید. اشکال مختلف آن را می‌توان بیضی، قلبی، انگشتری و برجسته نامید و برای مراقبت و حفظ اصالت فیروزه، آن را در میان خاک اره یا ماسه مرطوب نگداری می‌کنند. در گذشته فیروزه را با انفجار صخره‌ها یا به طریق سنتی با خیساندن سنگ‌ها استخراج می‌کردند، به این ترتیب که قلوه سنگ‌های جدا شده از کوه را در حوضچه‌های پر از آب قرار می‌دادند و پس از این که قلوه سنگ‌ها کاملاً خیس و سست می‌شد، آن‌ها را سایش داده، فیروزه را جدا می‌کردند. اما امروزه با استفاده از یک چرخ برقی، قطعات سنگ معدن را سایش داده و فیروزه را به سهولت (با افت کم) از آن جدا می‌سازند. از فیروزه بیشتر به عنوان نگین و ترصیع در انگشتر، گردن بند، دست بند و ظروف نقره استفاده می‌کنند. در گذشته فیروزه مرغوب به مسکو در روسیه و ایتالیا ارسال می‌شد ولی در حال حاضر مراکز مهم فیروزه تراشی و فروش آن عبارتند از: روستاهای معدن بالا و پایین، شهر فیروزه مرکز شهرستان فیروزه، مجموعه میراث فرهنگی (کاروان سرای شاه عباسی) و مجموعه تاریخی ـ تفریحی آرامگاه خیام در نیشابور و بازارهای شهر مشهد

پانویس[ویرایش]