نقش روحانیت در تاریخ معاصر ایران

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

در طول تاریخ معاصر ایران، دین و مذهب بارها و در موارد گوناگون از طریق اعمال نفوذ روحانیون، بر سیاست تأثیر گذاشته‌است. نهضت تنباکو، انقلاب مشروطه، کودتای ۱۳۳۲، جنبش ملی شدن صنعت نفت و انقلاب سال ۵۷ ایران از جمله وقایعی است که تماماً یا بخشی تحت تأثیر روحانیون شیعی ضورت گرفته‌است.[۱]

تعدادی از مهمترین قیام‌ها و حرکت‌های سیاسی-اسلامی از اواخر دوره قاجاریه تا آغاز انقلاب ایران در ایران به رهبری روحانیون شیعه رخ داده‌است.

پیش انقلاب ۱۳۵۷ ایران روحانی ممکن بود قاضی یا محضردار باشد، اما پس از این انقلاب کمتر شغلی، در ایران، می‌توان یافت که روحانیت در آن نقشی نداشته باشد.[۲] از کارخانه و نیروگاه برق و پتروشیمی گرفته تا ارتش و ادارات دولتی و دانشگاه‌ها و تیمهای ورزشی، روحانیت به شکل نهادی و نظام مند حضور داشته است.[۲] روحانیت با عناوین و نامهایی همچون نمایندگی ولی فقیه یا نامهای دیگر بر مدیریت کارها و پرسنل اکثر سازمانهای فرهنگی، نظامی، اقتصادی و سیاسی حضور داشته است.[۲] میل شهوانی روحانیت برای مهار همه چیز، مرز روحانیت با پدیده‌ها و نهادهای دیگر آمیخته کرد.[۲]

در جریان انقلاب مشروطه[ویرایش]

از راست به چپ:شیخ عبدالله لاهیجی، میرزا حسین طهرانی، آخوند خراسانی سه مجتهد ساکن نجف حامی مشروطیت ایران

دوره پهلوی[ویرایش]

با ظهور رضا شاه و آغاز سلطنت دودمان پهلوی، قیام‌های مذهبی برای مدتی طولانی دچار وقفه شدند. مهمترین واقعه سیاسی-مذهبی در این دوره از تاریخ معاصر ایران، قیام مسجد گوهرشاد بود که به فرمان سید عبدالله شیرازی در اعتراض به لباس متحدالشکل رضاخانی در تابستان ۱۳۱۴ به وقوع پیوست. این قیام با خشونت قوای دولتی و به توپ بستن مسجد خاتمه یافت و طی آن قریب دوهزار نفر کشته شدند.[۹]

پس از واقعه مسجد گوهرشاد، تا سال ۱۳۲۸ عملاً مذهب نقش زیادی در سیاست ایران نداشت. در آبان‌ماه این سال، عبدالحسین هژیر، وزیر دربار محمدرضا پهلوی در مسجد سپهسالار کشته شد. این قتل توسط یکی از اعضای جمعیت فدائیان اسلام انجام شد.[۱۰] در بهمن ماه سال بعد، میتینگ بزرگی در مسجد شاه تهران و در حمایت از ملی شدن صنعت نفت برگزار شد. تنها چهل روز بعد سپهبد رزم‌آرا در همین مسجد (بازهم توسط فدائیان) کشته شد. این واقعه به ملی شدن صنعت نفت در ایران منتهی شد.[۹]

منابع[ویرایش]

  1. «نقش روحانیون در نهضتهای اسلامی»(فارسی)‎. وب‌گاه رسمی. 
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ ۲٫۳ خلجی، مهدی. نظم نوین روحانیت در ایران. آیدا-بوخوم، آلمان، ۲۰۱۰ میلادی/ آذر ۱۳۸۹. شابک ‎۹۷۸-۳-۹۸۱۴۰۳۰-۰-۸. 
  3. نظریهٔ حکومت قانون در ایران، جواد طباطبایی، نشر ستوده، تبریز، ۱۳۸۷
  4. نقش روحانیت پیشرو در جنبش مشروطیت. حامد الگار. ترجمهٔ ابوالقاسم سری. انتشارات طوس. ۱۳۵۶
  5. ۵٫۰ ۵٫۱ تاریخ بیداری ایرانیان. ناظم الاسلام کرمانی. سعیدی سیرجانی. نشر بنیاد فرهنگ ایران. ۱۳۴۶
  6. ۶٫۰ ۶٫۱ انقلاب مشروطیت ایران. محمداسماعیل رضوانی. انتشارات ابن سینا. ۱۳۴۵
  7. تاریخ مشروطه ایران. احمد کسروی. امیرکبیر. ۱۳۶۳ ص ۱۰۹
  8. تاریخ هجده ساله آذربایجان. احمد کسروی. امیرکبیر. ۱۳۵۷
  9. ۹٫۰ ۹٫۱ دوران مبارزه. هاشمی رفسنجانی. دفتر نشر معارف انقلاب.(ISBN 964-91543-1-0) تهران ۱۳۷۶
  10. نخست وزیران ایران از مشیرالدوله تا بختیار، دکتر باقر عاقلی، انتشارات جاویدان، چاپ ۱۳۷۰

روحانیان شیعه