روابط ایران و کانادا

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
ایران و کانادا relations
Map indicating locations of Canada and Iran

کانادا

ایران

روابط دیپلماتیک ایران و کانادا از سال ۱۳۳۳ (۱۹۵۵ میلادی) آغاز شد؛ اگرچه در آن زمان به دلیل عدم تأسیس سفارت در ایران، امور توسط سفارت بریتانیا در تهران صورت می‌گرفت. پس از بازدید یک هیئت دیپلماتیک کانادایی از ایران در ۱۳۳۷ این کشور سفارت خود را دو سال بعد در تهران تأسیس کرد.

روابط دو کشور در پی تنش‌های بوجود آمده پس از انقلاب ۵۷ در سال ۱۳۵۹ قطع شد[۱] و این وضعیت تا سال ۱۳۶۹ که سفارتخانه‌های دوکشور بازگشایی شد ادامه داشت. مبادله سفیر میان دو کشور در سال ۱۳۷۴ صورت گرفت. در طی این مدت مهاجرت گسترده ایرانیان به کانادا و همچنین قطع روابط و تحریم‌های آمریکا علیه ایران بر اهمیت برقراری روابط با کانادا افزود. به دلیل روابط تنگاتنگ همه‌جانبه میان آمریکا و کانادا، این کشور نقش مهمی در تأمین کالاهایی آمریکایی مورد نیاز ایران داشت.

روابط ایران و کانادا تنها در دولت اول محمد خاتمی شرایط آرامی را تجربه کرد، رویداد قتل زهرا کاظمی روابط دو کشور را تا پایان دولت دوم وی تحت‌الشعاع قرار داد و پس از رویکار آمدن دولت محمود احمدی‌نژاد کنار گذاشته شدن سیاست تنش زدایی از دستور کار وزارت امور خارجه، روابط به شدت کاهش یافت و تنش‌های فراوانی را شاهد بود.

در ۱۷ شهریور ۱۳۹۱ کانادا در پاسخ به سیاست خارجی ایران و نگرانی از تأمین امنیت دیپلمات‌های کانادایی سفارتش را در تهران تعلیل کرد و روابط دیپلماتیکش را با ایران به حالت تعلیق درآورد.[۲]

سفارت ایران در اتاوا در خیابان متکالف شهر اتاوا و سفارت کانادا در تهران در خیابان کوه نور (شهید سرافراز) تهران، واقع شده‌اند.

دولت موقت و دولت بنی‌صدر[ویرایش]

پس از اشغال سفارت آمریکا در تهران در ۱۳ آبان ۱۳۵۸، سفارت کانادا به درخواست جیمی کارتر به مرکز فعالیت‌های اطلاعاتی سازمان سیا تبدیل شد. کن تایلر که از سال ۱۳۵۷ تا ۱۳۶۰ سفیر کانادا در تهران بوده گفته‌ است که وی عملاً به مسئول اطلاعاتی شماره یک آمریکا در ایران تبدیل شده بود و اطمینان داشت که مقامات ایرانی به فعالیت‌های سری وی پی نخواهند برد.[۳]

دولت خاتمی[ویرایش]

زهرا کاظمی[ویرایش]

گرچه پس از دوم خرداد و رویکار آمدن دولت اصلاح طلب محمد خاتمی روابط ایران با کشورهای غربی بهبود یافت، مرگ زهرا کاظمی خبرنگار ایرانی - کانادایی موجب آغاز تنش در روابط دو کشور شد. دولت کانادا سعید مرتضوی قاضی سابق مطبوعات و دادستان تهران را عامل مرگ وی می‌دانست. رئیس اداره مطبوعات خارجی وزارت ارشاد (که مسئل صدور مجوز فعالیت برای خبرنگاران خارجی از جمله زهرا کاظمی است) اندکی پس از مرگ وی افشا کرد که سعید مرتضوی وی را بلافاصله پس از مرگ کاظمی در بیمارستان احضار و با تهدید از او خواسته‌ است که متن خبر مرگ زهرا کاظمی در بیمارستان را به همراه اتهاماتی همچون جاسوس بودن او که توسط مرتضوی تنظیم شده بود در اختیار خبرگزاری جمهوری اسلامی قرار داده و درگذشت وی را اعلام کند. بعدها همچنین یکی از پزشکان پاسدار در بیمارستان بقیةالله سپاه پاسداران (دکتر شهرام اعظم) پس از پناهندگی به کانادا گفت که اولین کسی بوده‌است که زهرا کاظمی را در هنگام انتقال از زندان به بیمارستان معاینه و آثار شکنجه و تجاوز را بر پیکر وی دیده‌است.[۴]

مجلس اصلاح طلب ششم نیز در گزارش خود عوامل دادستانی را در این رویداد مقصر می‌دانست. اما قوه قضائیه تلاش داشت که وزارت اطلاعات دولت خاتمی را در این بین مقصر اعلام کند و یک مأمور وزارت اطلاعات را محاکمه کرد، گرچه وی هم نهایتاً تبرئه و عنوان شد که زهرا کاظمی بر اثر اثابت سرش به جسم سخت از (که به گفته آنان بر اثر اعتصاب غذایش بوده) بصورت اتفاقی کشته شده‌ است.[۵] دادگاه تجدید نظر این پرونده هنوز هم با وکالت شیرین عبادی و محمد سیف زاده از وکلا و فعالان حقوق بشر ایرانی ادامه دارد و پس از گذشت سالیان به نتیجه نرسیده‌است.

روابط ایران و کانادا پس از این رویداد به سردی گرایید، گرچه پسر زهرا کاظمی خواستار فعالیت بیشتر دولت کانادا در این زمینه بود.

پس از این رویداد دولت کانادا تحرک بیشتری در محکومیت نقض حقوق بشر در ایران نشان داد و همچنین سازمان مجاهدین خلق ایران را در لیست سازمانهای تروریستی قرار داد.[۶][۷]

فراخوانی سفیر و کاهش شدید روابط[ویرایش]

کانادا در اعتراض به نحوه رسیدگی دستگاه قضایی ایران به پرونده زهرا کاظمی سفیر خود (فیلیپ مکینان) را از تهران فراخواند. این وضعیت بیش از چهار ماه ادامه داشت تا گوردون ونر بعنوان سفیر جدید در ایران معرفی شد.[۸] دولت کانادا و همچنین خانواده زهرا کاظمی خواستار انتقال پیکر وی به کانادا بودند، اما مقامات ایران به سرعت جسد او را (همچون اغلب زندانیان سیاسی که در زندان کشته می‌شوند) در شیراز دفن کرد.[۹] دولت کانادا همچنین اعلام کرد که روابط خود را با ایران به شدت محدود خواهد کرد.[۱۰]

دولت محمود احمدی‌نژاد و روابط حداقلی[ویرایش]

با رویکار آمدن دولت محمود احمدی‌نژاد و وخامت وضعیت حقوق بشر و بحران هسته‌ای ایران، روابط ایران و کشورهای غربی از جمله کانادا به شدت کاهش یافت. این کشور همچون سایر کشورهای غربی در تحریم ایران مشارکت جست. در این دوره هیچگاه روابط سیاسی در حد کاردار باقی‌ماند و روابط دو کشور همواره در شرایط بحرانی بود.

محکومیت نقض حقوق بشر[ویرایش]

دولت کانادا برای ارائه بیانیه محکومیت ایران در کمیسیون حقوق بشر سازمان ملل پیشقدم شد. در پی تصویب این بیانیه، دولت ایران نیز کانادا را به دلیل آنچه نقض حقوق بومیان کانادا خواند محکوم کرد و برخی نمایندگان خواستار بستن سفارت کانادا در تهران شده و آنرا لانه جاسوسی دوم نامیدند.[۱۱]

میل کردن روابط تجاری به صفر[ویرایش]

در این مدت نهادهای اقتصادی بخش خصوصی ایران همچون اتاق بازرگانی خواستار آن شدند که دولت کانادا (همچون برخی دولت‌های اروپایی) از موضع قبلی خود مبنی بر کاهش روابط با ایران صرف نظر کرده و روابط اقتصادی و تجاری با ایران را از سر گیرد. این درخواست قویا از سوی دولت کانادا رد شد. در شرایطی که تجارت خارجی کانادا بیش از ۴۰۰ میلیارد دلار در سال ۲۰۰۸ میلادی بود، سهم روابط ایران و کانادا تنها ۴۰ میلیون دلار بود.[۱۲] کاهش روابط به حدی بود که بازرگانان ایران پس از جلسه مشترک با تجار کانادایی در اسفند ۷۸ از احتمال قطع این مقدار ناچیز سخن گفتند.[۱۳][۱۴]

قطع روابط علمی[ویرایش]

همکاریهای علمی و فنی میان دو کشور که مهم‌ترین بخش آن اعزام دانشجویان بورسیه به کانادا بود در سالهای آغازین روی کار آمدن دولت احمدی‌نژاد قطع شد و دولت اعلام کرد که از ارسال دانشجوی بورسیه به برخی کشورهای غربی از جمله کانادا خودداری می‌کند.[۱۵]

مشکل روادید[ویرایش]

پس از رویکاری آمدن دولت محمود احمدی‌نژاد کانادا سخت گیری فراوانی در صدور روادید برای ایرانیان صورت داده که اعتراضات زیادی از سوی ایرانیان را در پی داشته‌است.[۱۶]

قطع روابط دیپلماتیک و بستن سفارت[ویرایش]

در ۷ سپتامبر ۲۰۱۲ برابر با ۱۷ شهریور ۱۳۹۱، وزارت امور خارجه کانادا با اعلام بستن سفارت خود در تهران و عنصر نامطلوب توصیف کردن کارمندان سفارت ایران در این کشور، اقدام به قطع روابط دیپلماتیک با ایران کرد.[۱۷] این وزارتخانه همچنین از همه کارمندان سفارت ایران در خاک کانادا درخواست کرد تا در بیشینه ۵ روز خاک این کشور را ترک کنند. در بیانیه وزارت امور خارجه آمده‌است:

رویکرد کانادا در برابر رژیم ایران به خوبی شناخته شده‌است. کانادا دولت ایران را به عنوان بزرگترین تهدید برای صلح جهانی و امنیت در جهان امروزین می‌شناسد... رژیم ایران در حال کمک‌رسانی هرچه بیشتر به رژیم اسد است؛ از گردن نهادن به قطعنامه‌های شورای امنیت سازمان ملل در زمینه برنامه هسته‌ایش سر باز می‌زند؛ به طور مرتب اسرائیل را تهدید می‌کند؛ دست به لفاظی‌های نژادپرستانه و ضد نژاد سامی می‌زند و نسل‌کشی را تهییج می‌کند... از سوی دیگر، رژیم ایران بی‌اعتنایی آشکاری به معاهده وین و تضمین امنیت دیپلمات‌ها نشان داده‌است. در چنین شرایطی کانادا نمی‌تواند بیش از این به حضور دیپلماتیک در ایران ادامه دهد... روابط دیپلماتیک میان کانادا و ایران تعلیق شده‌است. همه دیپلمات‌های کانادایی خاک ایران را ترک کرده‌اند و به دیپلمات‌های ایرانی در اتاوا دستور ترک خاک کشور در پنج روز آینده داده شده. در ۱۷ سپتامبر ۲۰۱۲ کانادا اعلام کرد که سفارت ایتالیا در تهران حافظ منافع این کشور در ایران خواهد بود.[۱۸]

واکنش‌های داخلی[ویرایش]

واکنش‌های خارجی[ویرایش]

  •  اسرائیل: بنیامین نتانیاهو نخست‌وزیر اسرائیل این موضوع را ستود و خواهان انجام اقدامات همانند توسط دیگر کشورهای جهان شد.[۲۱]
  •  کانادا: در داخل کانادا این حرکت با انتقادهایی به ویژه از سوی تعدادی از دیپلماتهای کانادایی از جمله چند سفیر سابق کانادا در ایران رو به رو شد.[۲۲]

توافق هسته‌ای[ویرایش]

پس از امضای توافق نامه هسته‌ای میان ایران و گروه ۵+۱ در وین، وزارت خارجه کانادا در ۲۳ تیرماه ۱۳۹۴ طی بیانیه‌ای ایران را به حمایت از تروریسم محکوم و این کشور را همچنان تهدیدی اساسی برای امنیت و صلح جهانی برشمرد. با اتمام دوره دولت محافظه کار استفان هارپر و آغاز دولت لیبرال جاستین ترودو با آنکه انتقادهای دولت کانادا از وضعیت حقوق بشر در ایران همچنان پابرجاست اما وی با ابراز رضایت از این توافقنامه آن را مسیری درست خواند.

تلاش برای برقراری ارتباط مجدد[ویرایش]

در ۱۸ ژانویه ۲۰۱۶ جاستین ترودو با اعلام بررسی احتمال از سرگیری مجدد رابطه با ایران، از بررسی گسترش روابط در جلسات آتی هیئت وزیران خبر داد. نخست‌وزیر کانادا همچنین توقف بخشی از فعالیت‌های اتمی ایران را گام‌هایی قابل توجه دانست که ایران در جهت احترام به انتظارات بین‌المللی برداشته است. روز بعد در ۱۹ ژانویه ۲۰۱۶ کانادا اعلام کرد که آماده است تحریم‌های اقتصادی علیه ایران را لغو کند.[۲۳]

در ۲۶ ژانویه ۲۰۱۶ استفان دیون، وزیر امور خارجه کانادا اعلام کرد که کانادا در راه برداشتن تحریم‌ها علیه ایران به بمباردیه اجازه خواهد داد به ایران صادرات داشته باشد. در هفته بعد در ۵ فوریه ۲۰۱۶ کانادا رسماً اعلام کرد تحریم‌های خود علیه ایران را لغو کرده است.[۲۳]

در ۲ مه ۲۰۱۶ ایران خبر داد که مذاکرات با کانادا برای ازسرگیری روابط در نیویورک آغاز شده است. روز بعد وزیر امور خارجه کانادا مذاکرات با ایران را برای عادی‌سازی روابط تأیید کرد. البته وی همچنین گفت که کانادا برنامه‌ای برای خارج کردن ایران از فهرست کشورهای حامی تروریسم ندارد.[۲۳]

اول اوت ۲۰۱۶ تخت روانچی معاون اروپا و آمریکای وزارت امور خارجه ایران اعلام کرد که دور دوم مذاکرات بین ایران و کانادا برای ازسرگیری روابط انجام شده است.[۲۳]

ایرانیان ساکن کانادا با امضای دادخواست‌های متعدد به دولت کانادا خواستار از سرگیری روابط دیپلماتیک بین کانادا و ایران شدند. در یک مورد از این دادخواست‌ها که در ۷ سپتامبر ۲۰۱۶ با حمایت مجید جوهری نماینده پارلمان از منطقه ریچموندهیل شروع شد و تا ۵ ژانویه ۲۰۱۷ ادامه دارد؛ در دوهفته اول نزدیک به ۷۵۰۰ نفر این دادخواست را امضا کردند.[۲۴][۲۵]

در ۲۱ سپتامبر ۲۰۱۶ استفان دیون، وزیر خارجه کانادا و محمد جواد ظریف، وزیر خارجه ایران در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل در نیویورک دیدار کردند. این اولین ملاقات وزرای خارجه دو کشور از زمان قطع ۴ سال قبل روابط در دوره دولت پیشین کانادا بود. استفان دیون پیش از دیدار با جواد ظریف به بی‌بی‌سی گفت کشورش اراده‌ای جدی برای از سرگیری روابط دارد. در این دیدار دو طرف افزون بر بحث دربارهٔ وضعیت روابط دوجانبه، دربارهٔ پرونده‌های کنسولی و مسائل منطقه‌ای بحث کردند. این می‌تواند اشاره‌ای به پرونده هما هودفر شهروند ایرانی کانادایی باشد.[۲۶][۲۷][۲۳] ۶ روز پس از این مذاکرات سخنگوی وزارت امور خارجه ایران از آزادی هما هودفر به دلایل انسان‌دوستانه خبر داد.[۲۸][۲۹]

جستارهای وابسته[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

  1. «Canada Closes Embassy in Iran, Removing Remaining 4 Personnel»(انگلیسی)‎. وب‌گاه روزنامه نیویورک تایمز. ۲۹ ژانویه ۱۹۸۰. A9. بازبینی‌شده در ۲۷ مارس ۲۰۱۰. «Canada announced today that it was closing its embassy in Iran immediately.» 
  2. «سفارت کانادا در تهران بسته شد». بی‌بی‌سی فارسی، ۷ سپتامبر ۲۰۱۲. بازبینی‌شده در ۷ سپتامبر ۲۰۱۲. 
  3. «سفیر کانادا عامل اطلاعاتی آمریکا در ایران بود»(فارسی)‎. بی‌بی‌سی فارسی، ۴ بهمن ۱۳۸۸. بازبینی‌شده در ۴ بهمن ۱۳۸۸. 
  4. «پزشک ایرانی: زهرا کاظمی مورد شکنجه و تجاوز قرار گرفته بود». بی‌بی‌سی فارسی. 
  5. «کانادا توضیحات تازه ایران در مورد مرگ کاظمی را رد کرد». بی‌بی‌سی فارسی. 
  6. «تهدید کانادا به بررسی وضعیت حقوق بشر ایران در سازمان ملل». بی‌بی‌سی فارسی. 
  7. «ایران از تصمیم کانادا علیه مجاهدین خلق قدردانی کرد». بی‌بی‌سی فارسی. 
  8. «کانادا سفیر جدید خود در ایران را معرفی کرد». بی‌بی‌سی فارسی. 
  9. «کانادا سفیر خود را از تهران فراخواند». بی‌بی‌سی فارسی. 
  10. «کانادا روابط خود با ایران را به شدت محدود کرد». بی‌بی‌سی فارسی. 
  11. «سفارت کانادا: لانه جاسوسی دوم!». روزآنلاین، ۸ آذر ۱۳۸۵. 
  12. «۴۰ میلیون دلار حجم تجارت ایران و کانادا در سال ۲۰۰۸». روزنامه سرمایه، ۱۴ اسفند ۱۳۸۷. 
  13. «روابط تجاری ایران و کانادا همچنان قطع است». وبگاه جمهوریت، ۱۳ اسفند ۱۳۸۷. 
  14. «رئیس اتاق بازرگانی ایران و کانادا:کندی روابط تجاری ایران و کانادا با اعمال تنگ نظری‌های سیاسی». خبرگزاری موج، ۱۳ اسفند ۱۳۸۷. 
  15. «بورس دانشجویان آمریکا، بریتانیا و کانادا قطع شد». روزآنلاین، ۱۷ دی ۱۳۸۷. 
  16. «مشکل ویزای همسران دانشجویان ایرانی در کانادا». بی‌بی‌سی فارسی. 
  17. «سفارت کانادا در تهران بسته شد». بی‌بی‌سی پارسی، ۷ سپتامبر ۲۰۱۲. 
  18. Canada Closes Embassy in Iran, Expels Iranian Diplomats from Canada. Canadian Foreign Affairs and International Trade Office, 7 September 2012. 
  19. «رئیس کمیسیون امنیت ملی در گفتگو با فارس: تصمیمات کانادا را فرماندارکل انگلیسی آن می‌گیرد/اعضای سفارت کانادا سریعاً اخراج شوند». خبرگزاری فارسی، ۱۷ شهریور ۱۳۹۱. 
  20. «مهمان‌پرست در گفتگو با فارس: اقدام کانادا واکنش به شکست دیپلماتیک در اجلاس «نم» بود». خبرگزاری فارسی، ۱۷ شهریور ۱۳۹۱. 
  21. Canada closes embassy in Iran, to expel Iranian diplomats. Reuters, 7 September 2012. 
  22. گزارش دیپلمات کانادایی: خطر حمله به سفارت مان در تهران جدی نبود بی‌بی‌سی فارسی، ۱۰ آذر ۱۳۹۳
  23. ۲۳٫۰ ۲۳٫۱ ۲۳٫۲ ۲۳٫۳ ۲۳٫۴ «دیدار وزرای خارجه ایران و کانادا در نیویورک». خبرنامه اتش. ۲۱ سپتامبر ۲۰۱۶. 
  24. «Petition e-553 - E-petitions». petitions.parl.gc.ca. بازبینی‌شده در 2016-09-21. 
  25. محسن خانیکی. «دو هزار نفر خواستار از سرگیری روابط دیپلماتیک بین کانادا و ایران شدند». سلام تورنتو. ۲ اوت ۲۰۱۶. 
  26. Persian، B. B. C.. «دیدار حسن روحانی و ترزا می نخست‌وزیر بریتانیا در نیویورک». BBC Persian. بازبینی‌شده در 2016-09-21. 
  27. «نخستین دیدار وزرای خارجهٔ ایران و کانادا از زمان قطع روابط دیپلماتیک». رسانهٔ همیاری. ۳۱ شهریور ۱۳۹۵. 
  28. «ایرنا - هما هودفر آزاد شد». www.irna.ir. بازبینی‌شده در ۲۶ سپتامبر ۲۰۱۶. 
  29. «Homa Hoodfar released from Tehran jail, Trudeau confirms». بازبینی‌شده در ۲۶ سپتامبر ۲۰۱۶. 

مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا، «Canada-Iran relations»، ویکی‌پدیای انگلیسی، دانشنامهٔ آزاد (بازیابی در ۱۲ مارس ۱۳۸۷).

پیونده به بیرون[ویرایش]