روابط ایران و ژاپن

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
ایران و ژاپن (روابط)
Map indicating locations of Iran and Japan

ژاپن

ایران

روابط ایران و ژاپن (به ژاپنی: 日本とイランの関係) گذشته از سوابق تاریخی، با بستن یک قرارداد دوستی در سال ۱۳۰۸ (خورشیدی) به صورت رسمی برقرار شد. در روابط ایران و ژاپن از آغاز تا به امروز، همواره از دید اقتصادی، دارای اهمیت ویژه بوده‌است. از یک طرف ژاپن به نفت خام و بازار ایران نیاز دارد و از طرف دیگر ایران نیز ژاپن را همواره بازار عمدهٔ برای فروش نفت و تأمین کالاهای صنعتی و فناوری قلمداد نموده‌است. پس از انقلاب ۱۳۵۷ ایران، حجم مبادلات تجاری بین دو کشور، گسترش چشمگیری یافت و در سال ۲۰۰۶ به مرز ۳٫۱۲ میلیارد دلار آمریکا رسید.

در ژوئن ۲۰۱۹ شینزو آبه نخست‌وزیر ژاپن تحت عنوان نخستین سفر نخست‌وزیر این کشور پس از انقلاب به ایران، به تهران سفر کرد.

جهان باستان[ویرایش]

LACQUERED EWER Shosoin
Ermakov, Dimitri (1846-1916). A Persian official (Georgian National Museum)

در یک سده گذشته شماری از بزرگان ایران‌شناسی و محققان تاریخ ژاپن از مناسبات دیرین تمدنی و فرهنگی میان ایران زمین و کشورآفتاب سخن گفته و دلایل تاریخی، باستان‌شناسی و زبان‌شناسی در اثبات نظرشان پیش نهاده‌اند، تا آنجاکه پژوهندگانی با استناد به راهبردهای علمی، ایرانی‌تبار بودن بسیاری از ناموران هنر ژاپن در روزگار باستان را مطرح ساخته و بنیاد شاهنشاهی ژاپن را نیز بر ساخته شهزادگان ایرانی دانسته‌اند. این بحث وبررسی‌ها به خصوص در دهه‌های ۱۳۹۶ و ۱۹۷۰ به اوج رسید. [] کشورهای شرق آسیا در دوران باستان، تحت تأثیر فرهنگ ایرانی بودند و به مانند کره و چین، ژاپن نیز از فرهنگ ایران تأثیر پذیرفته‌است. در دهه ۱۹۶۰ (میلادی) تکه چوبی - پیش از ورود کاغذ به ژاپن، آنها از چوب برای نوشتن استفاده می‌کردند - در ژاپن پیدا شد که بر روی آن نام چند دیپلمات ایرانی نوشته شده بود. همچنین تعداد زیادی سکه ایرانی از زمان خسرو پرویز در ژاپن پیدا شده‌است که نشان از روابط تجاری این دو کشور دارد. ایرانیانی که در دوره تنپیو در دوره نارا از ژاپن دیدن کردند در کتاب تاریخ چوکوزن «زوکو نیهونکی» شرح داده شده‌است. در سال ۷۳۶ (تنپیو ۸)، نایو، معاون فرستاده به چین، با سه چینی و یک پارسی به ژاپن بازگشت و با امپراتور شومو دیدار داشت. این زمانی بود که در ژاپن، در دوره مربوط به اواخر دولت چهار فرزندان فوجیوارا. این ایرانی که با نام چینی لی جین هی ضبط شده‌است، به او رتبه ای اعطا شده‌است، اما محل کار او مشخص نیست. در سال ۲۰۱۶، مشخص شد که یک مسئول دانشگاه (در زمان ۷۶۵) به نام Hashi no Kiyomichi در این مدرسهکار می‌کرده‌است با رمزگشایی از الواح چوبی حفاری شده از ویرانه‌های کاخ Heijo مشخص شد که نام هاشی (هاشی) نامی است به معنای پارس ممکن است که با آن افراد چینی و پارسی لی میتسو مرتبط باشد.[۱]

ابریشم پیدا شده در ژاپن به تقلید از هنر ایرانی. نشان دادن یک سوار درحال شکار مرسوم‌ترین طرح در هنر شاهنشاهی ساسانی است.

بر اساس پژوهش‌های جدید بودا از خاندان پادشاهی هخامنشی بوده‌است که بدلایلی بسوی خراسان عزیمت نموده و بامیان از مراکز اولیه بودایی گرایی است. آیکون خورشید که به‌صورت گلی ۱۲ برگ یا ۱۶ برگ در نمادهای ایرانی وجود داشته‌است به نمادهای بودایی نیز تبدیل شده‌است. کهن‌ترین دستنوشته پارسی ژاپن به حدود ۸۰۰ سال قبل برمی گردد که توسط ناخدایی ایرانی در بندر چین برای یک راهب بودایی ژاپنی نوشته شده‌است. (مجله دریای پارس)[۲] تأثیر ایران بر ژاپن در سده ۶ (میلادی) و آغاز سده ۷ (میلادی) به اوج خود رسید. در این دوران، ابریشم ایرانی در جهان بسیار پرطرفدار بود و مهم‌ترین تأثیر ایران بر ژاپن در این دوره نیز به تجارت ابریشم باز می‌شود. ابریشم پیدا شده از سده ۸ (میلادی) در ژاپن، نشان می‌دهد که تأثیر فرهنگی ایران بر این کشور تا دستکم یک سده پس از سقوط ایران به دست مسلمانان، زنده مانده‌است.[۱][۲][۳][۴]

پیشینه روابط سیاسی[ویرایش]

قاجاریان[ویرایش]

ناصرالدین‌شاه قاجار در دومین سفر خود به اروپا در ۱۲۵۷ (خورشیدی)، ۱۸۷۸ (میلادی) در سن پترزبورگ با انوموتو تاکه‌آکی، سفیر ژاپن دیدار و درخواست برقراری روابط دیپلماتیک را مطرح کرد. او می‌خواست با گسترش روابط دیپلماتیک با کشورهای مختلف از نفوذ سیاسی و اقتصادی امپراتوری روسیه و امپراتوری بریتانیا بر ایران بکاهد.[۵]

اما دید ژاپنی‌ها این بود که کشورهای اسلامی از پیشرفت در علم و فناوری عقب مانده‌اند و کمک چندانی به پیشرفت کشورشان ندارند. اما می‌توانند برای کالاهای ژاپنی بازار خوبی باشند؛ بنابراین وزارت امور خارجه ژاپن در آوریل ۱۸۸۰ به یوشیدا ماساهارو (که دیپلماتی جوان و تحصیل کرده بود) مأموریت داد به ایران و امپراتوری عثمانی سفر کند و راه‌های برقراری رابطه بازرگانی با این دو کشور اسلامی را بررسی کند. در تابستان ۱۲۵۹ (خورشیدی)-۱۸۸۰ (میلادی) او به همراه ستاد ارتش ژاپن و پنج بازرگان با یک کشتی جنگی تندرو در ۴۵ روز از ژاپن به بوشهر رسید. او و هیئت همراهش ۴۵ روز دیگر را برای رسیدن به تهران سپری کردند و سر راه خود از شیراز و اصفهان هم دیدن کردند. برگردان آنها یک هندی آشنا به زبان فارسی بود. ناصرالدین شاه هیئت دیپلماتیک ژاپن را در ۶ مهر ۱۲۵۹–۲۷ سپتامبر ۱۸۸۰ به حضور پذیرفت. اسناد وزارت خارجه ژاپن نشان می‌دهند که دیدار ناصرالدین شاه با نمایندگان ژاپن، بیش از حد انتظار، طول کشید.[۵]

یوشیدا ماساهارو شش ماه در ایران اقامت داشت و پس از امضای یک توافقنامه تجاری با راهی عثمانی شد. او در این مدت از با آداب و وضعیت زندگی مردم ایران آشنا شد. او نوشت: جاده‌های ایران ناهموار و خراب‌اند، راهزنان بر جاده‌ها تسلط دارند، از امنیت خبری نیست، کاروان‌سراها وضعیت مناسبی ندارند، حکومت به ساخت کشور و رفاه مردم بی‌توجه است، دولتمردان فاسد اند، دولت از مردم مالیات‌های کلان و ظالمانه می‌گیرد، آب سالم کمیاب است، و ارتش بی‌نظم و ضعیف است. او نتیجه گرفت که خرابی و ناامنی جاده‌ها تجارت با ایران را مشکل و پرخطر می‌کند. از نکته‌های مثبت ایرانیان، او به مهمان‌نوازی، شکوه اصفهان و زیبایی کاخ شاه اشاره کرد. ماساهارو پس از بازگشت از ایران، سفرنامه خود را منتشر کرد. نوبویوشی فوروکاواکه سروان نظامی همراه یوشیدا ماساهارو بود نیز گزارش مشابهی از وضع ایران نوشته‌است.[۵]

با اینکه ایران از دید پیشرفت علمی برای ژاپنی‌ها اهمیتی نیافت اما ایران از دید دیگری برای ژاپن مهم شد. هم‌مرز بودن ایران با مرزهای جنوبی امپراتوری روسیه باعث شد در سال‌های پس از سفر یوشیدا به ایران، جاسوس‌های ژاپنی به ایران بروند. نمونه آن، سرهنگ یاسوماسا بود که در ۱۸۹۶ (میلادی) به ایران سفر کرد تا از وضعیت امپراتوری روسیه اطلاعات بدست بیاورد. جاسوسان ژاپنی همچنین دربارهٔ کشت تریاک در ایران و صدور آن به چین هم تحقیق می‌کردند؛ زیرا ژاپن در پی گسترش نفوذ خود در این کشور بود.[۵]

دودمان پهلوی[ویرایش]

هوهانس ماسحیان
نخستین سفیر ایران در ژاپن

پس از به سلطنت رسیدن رضاشاه دولت ژاپن در سال ۱۳۰۵ نمایندگی بازرگانی در تهران افتتاح و به برقراری روابط سیاسی با ایران ابراز تمایل کرد که با استقبال ایران روبرو شد. در فروردین ۱۳۰۸ دو کشور پیمان‌نامه‌ای امضا کردند که حدود و اساس روابطشان را مشخص می‌کرد و با بستن «عهدنامه مودت» در اردیبهشت ۱۳۰۹ (مه ۱۹۳۰ میلادی) رابطه رسمی دیپلماتیک میان دو کشور برقرار شد.[۵] دولت ایران هوهانس خان ماسحیان (مساعدالسلطنه) را به عنوان نخستین وزیر مختار در هفدهم تیر ۱۳۰۹ به ژاپن فرستاد و سفارت ایران در ژاپن گشایش یافت.[۶]

در ۲۵ مهر ۱۳۱۸ (هفدهم اکتبر ۱۹۳۹) و آغاز جنگ جهانی دوم در شرایطی که ژاپن متحد آلمان نازی بود، ایران و ژاپن با یکدیگر «پیمان دوستی» بستند. این پیمان که میان شواشی ناکایامازییوسی وزیر مختار ژاپن در تهران و مظفر اعلم (سردار انتصار) وزیر امور خارجه ایران امضا شد در ماده اول خود اعلام می‌کرد: «صلح خلل‌ناپذیر و دوستی حقیقی دائمی بین کشور شاهنشاهی ایران و امپراتوری ژاپن و همچنین بین اتباع‌شان برقرار خواهد بود».[۷]

در پی اشغال ایران، در سال ۱۳۲۱ وزیر مختار (سفیر) ایران از توکیو فراخوانده شد و روابط دیپلماتیک با ژاپن که متحد آلمان نازی بود، قطع شد. با فشاری که نیروهای متفقین بر دولت ایران آوردند، ایران مجبور شد در نهم اسفند ۱۳۲۳ رسماً به ژاپن اعلان جنگ کند. البته خصومت و تضاد منافع بین دو کشور وجود نداشت.[۵] و عملاً به دلیل فاصله جغرافیایی و اینکه نیروهای ژاپنی هیچگاه به منطقه خلیج فارس حتی نزدیک هم نشدند، جنگی میان دو کشور رخ نداد.

پس از شکست ژاپن در جنگ جهانی دوم، ایران نیز همانند بسیاری از کشورهایی که با ژاپن در حال جنگ بودند، در کنفرانس صلح سانفرانسیسکو شرکت و عهدنامه صلح با ژاپن را در هشتم سپتامبر ۱۹۵۱ (شانزدهم شهریور ۱۳۳۰) امضاء کرد و سفارتخانه‌های دو کشور در تهران و توکیو در دهم آبان همان سال، پس از نه سال بازگشایی شد.[۸] در هنگام جنبش ملی شدن صنعت نفت ایران که بریتانیا و آمریکا خرید نفت ایران را تحریم کرده‌بودند ژاپن تنها کشوری بود که اقدام به فرستادن کشتی به ایران برای خرید نفت کرد. این پیشینه خوب در ذهن ایرانیان همچنان مانده‌است.[۹] روابط سیاسی ایران و ژاپن از این تاریخ به بعد در حال گسترش بوده‌است.

پس از انقلاب[ویرایش]

با پیروزی انقلاب ۱۳۵۷ ایران، ژاپن با اعزام نمایندهٔ ویژه، علاقه‌مندی خود را در زمینه گسترش روابط مجدداً اعلام داشت و در سال‌های گذشته روابط دوستانه و توسعه آن در دستور کار دو کشور بوده‌است.

دولت حسن روحانی[ویرایش]

در تاریخ ۱۸ شهریور ۱۳۹۲ حسن روحانی با ماسا هیکوکومورا فرستاده نخست‌وزیر ژاپن دیدار کرد. موضوع این گفتگو بیشتر تأکید بر حل و فصل امور هسته‌ای در چارچوب مقررات بین‌المللی، استقبال ایران از سرمایه‌گذاری ژاپن در صنایع ایران به ویژه در نفت و گاز، تأکید بر عدم دخالت خارجی به ویژه اقدام نظامی برخلاف مقررات بین‌المللی در دیگر کشورها بود. حسن روحانی روابط ایران با ژاپن را به عنوان یک کشور مهم آسیایی و دوست، مهم ارزیابی کرد و گفت: جمهوری اسلامی ایران مطمئن است که ژاپن به عنوان یک کشور بزرگ صنعتی و قدرتمند در آسیا نخواهد گذاشت که کشورهای ثالث در روابط تهران – توکیو خدشه‌ای وارد کنند.[۱۰]

سفر شینزو آبه به ایران[ویرایش]

دیدار آبه با علی خامنه‌ای

سفر شینزو آبه به ایران در خرداد ۱۳۹۸ (ژوئن ۲۰۱۹) نخستین سفر نخست‌وزیر ژاپن به ایران پس از انقلاب بود.[۱۱] البته او پیش از آن، در سال ۱۹۸۳ (میلادی) به عنوان دستیار اجرایی وزیر خارجه ژاپن (پدرش) نیز به تهران رفته بود.[۱۲][۱۳] در روز سه شنبه ۲۱ خرداد یک مقام رسمی دولت ژاپن در نشست خبری ضمن تشریح این سفر هدف شینزو آبه از آن را کاهش تنش‌ها و تعمیق روابط دوستانه میان ایران و ژاپن اعلام کرد و گفت که قصدی برای میانجی‌گری میان آمریکا و ایران در میان نیست و همچنین ژاپن حامل پیامی ویژه از سوی آمریکا برای ایران نیست.[۱۴] با این حال برخی از چهره‌ها و رسانه‌های دولتی و اصلاح‌طلب از چند هفته پیش از سفر، تلاش نمودند سفر آبه به ایران را تحت عنوان «میانجی‌گری» و «حامل پیام آمریکا» جلوه دهند.[۱۵][۱۶][۱۷]

روابط اقتصادی[ویرایش]

سفارت ایران در توکیو

در روابط ایران و ژاپن از بدو تأسیس تا به امروز، همواره جنبه‌های اقتصادی دارای اهمیت ویژهٔ بوده‌است. از یک طرف ژاپن به نفت و بازار ایران نیاز دارد و از طرف دیگر ایران نیز ژاپن را همواره بازار عمدهٔ برای فروش نفت و تأمین کالاهای صنعتی و فناوری قلمداد نموده‌است.

روابط بازرگانی بین دو کشور مخصوصاً از هنگام نخستین مرحله افزایش قیمت نفت خام در سال ۱۹۷۳، افزایش شدیدی نشان می‌دهد. به عنوان مثال در سال ۱۹۶۷، حجم روابط تجاری دو کشور فقط ۸/۶۰۵ میلیون دلار آمریکا بود که ۷۷ میلیون دلار آن مربوط به صادرات ژاپن به ایران و ۸/۵۲۸ میلیون دلار آن به واردات از ایران اختصاص داشت.

در سال ۱۹۷۷، ژاپن کالاهایی به ارزش ۹۳/۱ میلیارد دلار به ایران صادر نمود و متقابلاً ۲۴/۴ میلیارد دلار از ایران واردات داشت که بدین ترتیب، حجم روابط تجاری در مقایسه با سال ۱۹۶۷، یعنی حدوداً ده سال قبل از آن، ۱۰ برابر افزایش یافت.

پس از انقلاب ۱۳۵۷ ایران، حجم مبادلات تجاری بین دو کشور، گسترش چشمگیری یافت و در سال ۲۰۰۶ به مرز ۳/۱۲ میلیارد دلار رسید. در حال حاضر به دلیل تحریم‌های آمریکا حجم روابط تجاری بسیار اندک است.

مقایسه دو کشور[ویرایش]

 ایران ایران  ژاپن ژاپن تفاوت بین دو کشور
جمعیت ۷۹٬۱۰۰٬۰۰۰(۲۰۱۵) ۱۲۷٬۱۱۰٬۰۰۰(۲۰۱۵)[۱۸] جمعیت ژاپن ۱٫۶ برابر ایران است
1,648,195,000 km2 ۳۷۷٬۹۷۲٬۰۰۰ مساحت ایران چهار و نیم برابر ژاپن است
پایتخت تهران توکیو
بزرگترین شهر تهران توکیو
نظام سیاسی جمهوری اسلامی پارلمانی
زبان رسمی Persian Japanese
دین رسمی اسلام (شیعه) رسمی ندارد
GDP 396,915,000,000 USD (۲۰۱۵)[۱۹] 4,116,242,000,000 USD(۲۰۱۵)[۱۹] تولیدناخالص داخلی ژاپن ده و نیم برابر بیشتر از ایران است
هزینه نظامی 10,265,000,000 USD (۲۰۱۵)[۲۰] 40,900,000,000 USD(۲۰۱۵)[۲۰] ژاپن چهار برابر بیشتر از ایران
  • مشخصات اقتصادی ژاپن
  1. تولید ناخالص داخلی ۵ هزار میلیارد دلار(۵۴۸ هزار میلیارد ین)
  2. سهم بخش کشاورزی از تولید ناخالص داخلی ۱ (یک)
  3. سهم بخش صنعت از تولید ناخالص داخلی ۲۹٫۷
  4. سهم بخش خدمات از تولید ناخالص داخلی ۶۹٫۳
  5. سرانه تولید ناخالص داخلی ۳۹۲۹۳ دلار آمریکا
  6. رتبه اقتصادی در دنیا ۳
  7. نرخ رشد اقتصادی ۰٫۸ درصد
  8. میزان ذخایر ارزی ۱۲۷۰ تریلیون دلار
  9. میزان بدهی خارجی ۳ تریلیون دلار
  10. عمده‌ترین تولیدات کشاورزی سبزیجات، برنج، ماهی، ماکیان، میوه، لبنیات
  11. عمده‌ترین تولیدات معدنی ناچیز
  12. عمده‌ترین تولیدات صنعتی وسائط نقلیه، تجهیزات الکترونیک، ماشین آلات، فولاد و سایر فلزات، مواد شیمیایی، کشتی
  13. سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی ۲۵ میلیارد دلار
  14. نرخ بیکاری ۲٫۹ [۳]

METI یا وزارت اقتصاد، تجارت و صنعت، بانک مرکزی، اتاق بازرگانی، وزارت کشاورزی، جنگلداری و شیلات/گمرک مهمترین رکن اقتصادی ژاپن است تمامی تصمیمات اقتصادی، صنعتی و تجاری در وزارت اقتصادMETI اتخاذ می‌گردد. از این رو تصمیم‌گیری در حوزه واردات، صادرات، ممنوعیت‌ها و نظارت‌های وارداتی در این وزارت خانه انجام می‌شود. بانک مرکزی بر سیاست‌های پولی متمرکز است و در موضوعات خارجی تابع تصمیمات METI است. اتاق بازرگانی به دلیل نقشی که شرکت‌های بزرگ و عمده در آن دارند از نفوذ بالایی در تصمیم‌گیری‌ها و سیاست‌های اقتصادی بر عهده دارد. [۴]

روابط فرهنگی[ویرایش]

موافقتنامه فرهنگی بین ایران و ژاپن در ۲۷ فروردین ماه سال ۱۳۳۶شمسی به امضاء رسید و همچنان به قوت خود باقی است. درچارچوب این موافقنامه، دولت ژاپن همه ساله تعداد ۱۱ بورس تحصیلی در مقاطع دکترا و فوق لیسانس به ایران اهداء می‌نماید. همچنین بورس کوتاه مدت از طریق آژانس همکارایهای خارجی ژاپن (جایکا)، انجمن بورسیه‌های فنی و غیره در اختیار کارشناسان ایرانی قرار گرفت.[۵]

سفرهای مقامات مهم دو کشور[ویرایش]

دوره پهلوی (1925-1979)

در ژوئن 1957، خواهر پادشاه ایران، فاطمه پهلوی و همسرش از ژاپن دیدن کردند. در اردیبهشت 1337 برادر شاه غلامرضا پهلوی از ژاپن دیدن کرد و سپس محمدرضا پهلوی به عنوان میهمان دولتی از ژاپن دیدن کرد. پس از آن، حکومت سلطنتی در سال 1979 سرنگون شد، بنابراین این آخرین دیدار خاندان سلطنتی ایران در تاریخ بود. همچنین از آنجایی که رهبر ایران هرگز به ژاپن سفر نکرده است، سفر شاه به ژاپن در سال 1958 آخرین سفر رهبر ایران است. در اکتبر 1971، شاهزاده یوریکو میکاسا برای دوهزار و پانصدمین سالگرد تأسیس امپراتوری ایران از ایران دیدن کرد. از آن زمان تا کنون خانواده سلطنتی ژاپن هرگز به ایران سفر نکرده اند، بنابراین این آخرین مورد از سفر خانواده سلطنتی ژاپن به ایران است. در سپتامبر 1978، نخست وزیر تاکئو فوکودا از ایران بازدید کرد. این آخرین سفر نخست وزیر ژاپن به ایران در دوره پهلوی بود، زیرا انقلاب در بهمن ماه سال بعد رخ داد و خاندان پهلوی فروپاشید. [۶]

  • دوره جمهوری اسلامی ایران (1358-1358)

در مهر 1358، ماسومی اسکی وزیر تجارت و صنعت بین‌المللی برای اولین بار پس از انقلاب به عنوان وزیر ژاپن به ایران سفر کرد. در آگوست 1983، شینتارو آبه وزیر امور خارجه پس از انقلاب برای اولین بار به عنوان وزیر امور خارجه ژاپن به ایران سفر کرد. در فروردین 1363، علی اکبر ولایتی وزیر امور خارجه برای اولین بار به عنوان وزیر ایران پس از انقلاب به ژاپن سفر کرد.

سال 1989 هم در ژاپن و هم در ایران سال غم و اندوه بود، زمانی که امپراتور شووا در ژانویه درگذشت و آیت الله خمینی در ژوئن رحلت نمود. در فوریه همان سال، مصطفی میر سلیم معاون رئیس جمهور برای برگزاری مراسم یادبود با عزاداری از ژاپن دیدن کرد. در ژوئیه همان سال، ماسایوکی فوجیو، رئیس سیاسی حزب لیبرال دموکرات، به منظور تسلیت به آیت الله خمینی، رهبر معظم انقلاب، که ماه قبل درگذشت، به ایران سفر کرد. علاوه بر این، معیری، مشاور رئیس جمهور، برای تاجگذاری امپراتور آکیهیتو در سال 1990 از ژاپن دیدن کرد.

در اکتبر 2000، محمد خاتمی، رئیس جمهور ایران، از ژاپن دیدن کرد. این اولین سفر رهبران ایران به ژاپن پس از انقلاب بود و این اولین سفر رهبران ایران به ژاپن در 42 سال پس از سفر شاه به ژاپن در سال 1958 از جمله خاندان پهلوی بود.

در آگوست 2004، ریوتارو هاشیموتو، نخست وزیر سابق، پس از انقلاب برای اولین بار به عنوان نخست وزیر سابق ژاپن از ایران دیدن کرد. در آوریل 2012، نخست وزیر سابق یوکیو هاتویاما از ایران بازدید کرد. در دوران هیسه (ژانویه 1989 تا آوریل 2019)، نخست وزیر فعلی ژاپن هرگز به ایران سفر نکرد.

در ژوئن 2019، نخست‌وزیر شینزو آبه اولین نخست‌وزیر فعلی بود که به ایران پس از انقلاب سفر کرد و در آنجا با رئیس‌جمهور حسن روحانی و آیت‌الله علی خامنه‌ای، رهبر معظم انقلاب نیز دیدار کرد. این اولین بار است که نخست وزیر فعلی با مقام معظم رهبری دیدار می کند. علاوه بر این، خود نخست‌وزیر آبه، پدرش، شینتارو آبه، را در سفرش به ایران در دوران وزیر خارجه‌اش همراهی کرد و با خامنه‌ای که در آن زمان رئیس‌جمهور بود، دیدار کرد.

پس از انتخابات ۱۳۹۲ و انتخاب دولت روحانی آقای کومورا معاون (حزبی) نخست‌وزیر را همراه با پیام کتبی به عنوان فرستاده ویژه نخست‌وزیر در شهریورماه سال ۱۳۹۲ به ایران اعزام نمود. متعاقب آن آقای آبه نخست‌وزیر ژاپن با حسن روحانی در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل ملاقات کرد. در آذرماه سال ۱۳۹۵ جناب آقای دکتر ظریف وزیر محترم امور خارجه کشورمان در راس هیئت سیاسی – اقتصادی به توکیو سفر نمودند و ضمن دیدار با مقامات عالی ژاپن از جمله نخست‌وزیر در خصوص تحکیم و توسعه مناسبات دو کشور تبادل نظر نمودند. در مجموع بین سالهای ۱۳۹۷–۱۳۹۲ سران دو کشور هشت بار با یکدیگر دیدار داشته‌اند و وزاری خارجه نیز ۹ بار با هم ملاقات کرده‌اند. چهارمین نشست کارگروه همکاریهای اقتصادی و سومین نشست کارگروه همکاریهای فرهنگی – ورزشی در سطح روسای ادارات وزارت امور خارجه دو کشور طی روزهای ۲۶–۲۵ اردیبهشت در توکیو برگزار گردید. اما مهمترین واقعه در روابط دو کشور، سفر آقای شینزو آبه نخست‌وزیر ژاپن به ایران در تاریخ ۲۳–۲۲ خرداد ماه می‌باشد. این سفر که اولین سفر نخست‌وزیر ژاپن پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران می‌باشد از اهمیت بالایی برخوردار بوده و به منزله نقطه عطفی در روابط دو کشور است.

دکتر حسن روحانی رئیس‌جمهوری و هیئت همراه در تاریخ ۳۰–۲۹ آذر ماه و پس از گذشت ۱۹ سال به ژاپن سفر و مورد استقبال آقای شینزو آبه نخست‌وزیر ژاپن قرار گرفتند.

با انجام این سفر، روسای دو کشور در سال ۱۳۹۸ و ظرف ۶ ماه ۳ بار با یکدیگر در تهران، نیویورک و توکیو دیدار نمودند که در تاریخ روابط دو کشور بی‌سابقه می‌باشد. در تاریخ ۲۱ خرداد ۱۳۹۹ بیست و نهمین نشست کمیته مشورتی سیاسی معاونین وزرای امور خارجه دو کشور به ریاست عراقچی معاون سیاسی وزیر امورخارجه و آقای موری معاون ارشد وزیرامورخارجه ژاپن و با حضور سفرای دو کشور بصورت ویدئو کنفرانس برگزار شد. [۷]

همکاری‌های ورزشی[ویرایش]

در تاریخ دوم دیماه ۱۳۹۹ مراسم امضای تفاهم‌نامه همکاری در زمینه ورزش بین وزارت ورزش جمهوری اسلامی ایران و ژاپن توسط وزرای ورزش دو کشور مسعود سلطانی فر و هاگی اودا کوئوایچی و با حضور سفرای دو کشور به صورت برخط برگزار شد. [۸] همکاری‌های ورزشی بین دو کشور از قبل از انقلاب وجود داشته و دو کشور هئیتهای ورزشی فراوانی تبادل کرده‌اند ایران در المپیک ۱۹۶۴ و ایران در بازی‌های المپیک تابستانی ۲۰۲۰ و ایران در بازی‌های پارالمپیک تابستانی ۲۰۲۰ حضور فعالی داشته‌است. [۹] در این تفاهم نامه آمده است که طرفین به ارتقای همکاری در تمامی امور ورزشی متعهد خواهند بود و به یکدیگر در توسعه و بهبود همکاری‌ها در زمینه ورزش بر مبنای منافع مشترک مساعدت خواهند کرد. [۱۰]

روابط رسانه‌ای[ویرایش]

در ژوئیه ۱۹۹۱ در زمان ریاست محمد هاشمی بر سازمان صدا و سیما بین سازمان صدا و سیما و شبکه ملی رادیو و تلویزیون ان‌اچ‌کی، تفاهم‌نامه رسانه‌ای امضا شدکه تا زمانیکه یکی از دو طرف خواستار پایان آن نشود دارای اعتبار اجرایی است. فهرست روزنامه‌های ژاپن زیاد است با شمارگانی حدود ۷۳میلیون نسخه در روز، یكی از پرتیراژترین روزنامه‌های دنیا هستند. در سرتاسر ژاپن علاوه بر روزنامه‌های محلی و منطقه‌ای ۱۱۵ روزنامه سراسری چاپ می‌شود كه معروفترین آنها روزنامه‌های یومیوری شیمبون، آساهی شیمبون، ماینیچی شیمبون، نیهون كیزایی شیمبون و سانكی شیمبون هستند. این پنج روزنامه به تنهایی ۵۰درصد شمارگان كل روزنامه‌های ژاپن را دارا هستند. شمارگان بالای روزنامه‌های ژاپنی، سبب شد این كشور بعد از نروژ كه شمارگان روزنامه در آن به ازای هر ۱۰۰۰ نفر ۵۹۸ نسخه است، با ۵۸۰ نسخه روزنامه به ازای هر هزار نفر، رتبه دوم را در جهان داشته باشد. در مجموع در ژاپن ۷۶۷ عنوان مجله اعم از هفته‌نامه، ماهنامه و فصلنامه به‌طور سراسری منتشر می‌شود. مهمترین این هفته‌نامه‌ها شونن ماگزین و شونن جامپ هستند كه شمارگان آنها بین ۵/۳ تا ۴ میلیون نسخه در نوسان است. به‌طور كلی مجلات ژاپن به دلیل توجه به چاپ داستانهای سریالی دارای شمارگان بالایی هستند. یومیوری ویكلی، هفته‌نامه آساهی، ساندی ماینیچی و مجله ایرا (متعلق به روزنامه آساهی) از مجلات معروف ژاپن هستند.

تلویزیون[ویرایش]

در ژاپن ، هفت شبکه تلویزیونی ملی وجود دارد - دو شبکه متعلق به پخش عمومی ملی NHK ، و پنج ایستگاه کلیدی تجاری ملی. اگرچه برخی از نام‌های شبکه نشان داده شده در زیر فقط برای برنامه‌های خبری استفاده می‌شوند ، سازمان‌های مربوطه نیز برنامه‌های متنوع دیگری را در اکثر ایستگاه‌های مشابه توزیع می‌کنند.[۱۱]

رادیو ژاپنی[ویرایش]

در سال ۱۳۷۵ راه‌اندازی رادیو به زبان ژاپنی در معاونت برون مرزی سازمان صدا و سیما مورد موافقت قرار گرفت. در ۳۰ تیر ۱۳۷۸ این رادیو بنیاد گذاشته شد. رادیو ژاپنی با هدف تعامل فرهنگی ایران و ژاپن، آشناسازی مردم ژاپن با ایران و فرهنگ ایرانی و اسلامی و نیز پاسخ به پرسش‌های ژاپنی‌ها از ایران و اسلام راه‌اندازی شده‌است. مدیران رادیو ژاپنی از آغاز تا کنون:

  • فربود شکوهی (۱۳۷۵ تا ۱۳۷۶)
  • ناصر جلالیان (۱۳۷۶ تا ۱۳۸۲)
  • ولی‌اله قرقانی (۱۳۸۳ تا کنون)

در دومین جشنواره تولیدات اتحادیه رادیو تلویزیون‌های اسلامی در سال ۱۳۹۰ برنامه «از هیروشیما تا سردشت» از رادیو ژاپنی جایزه بهترین مستند رادیویی را دریافت کرد. به موازات افزایش پخش رادیویی، رادیو ژاپنی وبگاه خود را نیز به آدرس japanese.irib.ir راه‌اندازی کرد که محتوا و فعالیت این دامنه با گشایش سایت ParsToday تماماً به این سایت منتقل شد. در این وبگاه، به غیر از اخبار گوناگون، محتوای چندرسانه ای منتشر می‌شود. وبگاه رادیو ژاپنی روزانه در چند نوبت بروز رسانی می‌شود. رادیو ژاپنی در شبکه‌های اجتماعی فیس‌بوک، اینستاگرام، توییتر، و یوتیوب نیز فعال است.[۱۲]

موسسات علمی و مطالعاتی ژاپن[ویرایش]

دز ژاپن بیش از ۱۵۰ اتاق فکر وجودارد که به کارهای مطالعاتی و تحقیقانی مشغول هستند قابل توجه است که این اتاق‌های فکر نقش مهمی در ژاپن دارند و کمک‌های فکری به دولت و مراکز تصمیم‌گیر می‌دهند و اکثر بودجه این مراکز از مراکز خیریه تأمین می‌گردد. بسیاری از شرکت‌های بزرگ در ژاپن مرکز تحقیقات و اتاق فکر خویش را مدیریت می‌کنند. [۱۳]

تاریخچه ایران‌شناسی در ژاپن از آراکی تا تسونئو کورویاناگی[ویرایش]

بی‌شکّ، در سراسر سده بیستم میلادی، ژاپنی‌ها در شناساییِ پژوهشی، تحلیلی و بی‌واسطة (میدانی، کتابخانه‌ای) تمدّن‌ها، فرهنگ‌ها، زبان‌ها و کشورهای دیگر دقّت و کوشایی خاصّ و گاه وصف‌ناپذیری داشته‌اند. رشد و گسترشِ «دیگر» شناسیِ ژاپنی‌ها، به‌ویژه در نیمة دوم این سده، در توازی با رشد و گسترشِ جهش‌وار اقتصادی و فنّ‌آوریِ این کشور قرار گرفته و در سدة بعد هم تداوم یافته‌است. این نکته، به‌وضوح، در حوزة ایران‌پژوهی هم دیده می‌شود. براساسِ کتاب‌شناسیِ کینجی ئه‌اورا (۲۰۱۰ م) از دهة سومِ سدة بیستم میلادی تا پایان دهة نخست سدة بعد، دست کم، ۳۸۲ ژاپنی۳، چه به صورت رشتة اصلی، چه به صورت رشتة فرعی و چه به صورت میانْ رشته‌ای در این حوزه آثاری به زبان ژاپنی پدیدآورده‌اند. [۱۴]

تعدادی از ژاپن‌شناسان ایرانی و کسانیکه مدال امپراتور گرفته‌اند[ویرایش]

[۱۵]

  • محمد نقی‌زاده

[۱۶]

برخی کتاب‌ها[ویرایش]

  • آسوکا و پارس پروفسور ئه ایجی ایموتو، ترجمه ذاکری ، 1388
  1. پروفسور ئه ایجی ایموتو، نگاهی به رسم اورابون از دیگاه فرهنگ ایران ، ترجمه‌هاشم رجب زاده در : ایرانشناسی ، سال اول ، ش 4، ص 46.741)
  2. شکوهی؛ فربود؛ اتوبوس ژاپنی - خاطرات ژاپنی‌های از ایران و ایرانیان؛ انتشارات اردی بهشت؛ سال ۱۳۹۲
  3. رجب زاده؛ هاشم؛ جُستارهایی در قلمرو ایران‌شناسی، تهران، بنیاد موقوفات محمود افشار یزدی، چاپ اول ۱۳۸۶.
  4. رجب زاده؛ هاشم؛ ایران‌شناسی در ژاپن؛ مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی؛ تهران؛ ۱۳۸۹

[۱۷]

نظرسنجی بی‌بی‌سی[ویرایش]

بر اساس نظرسنجی سرویس جهانی بی‌بی‌سی در سال ۲۰۱۲، تنها ۴٪ مردم ژاپن تأثیر ایران در کشورشان را مثبت می‌بینند و ۵۲٪ دید منفی به این مسئله دارند.[۲۱] نظرسنجی سال 2012 Pew Global Attitudes Survey نشان می‌دهد که تنها ۱۵٪ از مردم ژاپن به ایران به دید مثبت نگاه می‌کنند و ۷۶٪ نظر منفی دارند. ۹۴٪ ژاپنی‌ها با دستیابی ایرانی به سلاح هسته‌ای مخالف هستند و ۶۱٪ از آنها با تحریم این کشور موافقند. این نظرسنجی ادامه می‌دهد که ۴۰٪ از مردم ژاپن از حمله نظامی به ایران برای جلوگیری از دستیابی جمهوری اسلامی به سلاح هسته‌ای حمایت می‌کنند.[۲۲]

جستارهای وابسته[ویرایش]


پانویس[ویرایش]

  1. "Research uncovers evidence that ancient Japan was 'more cosmopolitan' than previously thought". The Japan Times Online (به انگلیسی). 2016-10-05. ISSN 0447-5763. Retrieved 2016-11-16.
  2. Sarah M. Nelson, (1993, pp. 243–258)
  3. ""Paji"; Persian influence in ancient Japan?; CM of the week: Nissin Foods | The Japan Times". The Japan Times (به انگلیسی). Retrieved 2017-09-12.
  4. "New Discovery About Persians in Ancient Japan Generates Excitement" (به انگلیسی). 2016-10-10. Retrieved 2017-09-12.
  5. ۵٫۰ ۵٫۱ ۵٫۲ ۵٫۳ ۵٫۴ ۵٫۵ خشایار جنیدی (۲۳ خرداد ۱۳۹۸). «ناصرالدین شاه: قلب ما با امپراتور ژاپن متحد است». بی‌بی‌سی فارسی.
  6. شکسپیرنامه - جلد دوم. ایروان: انستیتو هنر. ۳۰ اکتبر ۲۰۱۸. صص. ۲۲۷–۲۳۰.
  7. «مذاکرات جلسه یازدهم دوره دوازدهم مجلس شورای ملی ۲۵ آذر ۱۳۱۸».
  8. دکتر باقر عاقلی (۱۳۸۷روزشمار تاریخ ایران از مشروطه تا انقلاب اسلامی جلد دوم، تهران: نامک، ص. صفحه ۲۲، شابک ۹۶۴۶۸۹۵۵۳۰
  9. «سفیر ایران در ژاپن: در طول تاریخ سابقه نداشته که ژاپن خرید نفت از ایران را قطع کند». بی‌بی‌سی فارسی. ۲۰ خرداد ۱۳۹۸.
  10. دیدار روحانی با فرستاده ویژه ژاپن دیپلماسی ایرانی
  11. «وزیر خارجه و نخست‌وزیر ژاپن چهارشنبه با چند ساعت اختلاف، جداگانه به تهران می‌روند». بی‌بی‌سی فارسی. ۲۰ خرداد ۱۳۹۸.
  12. «آبه: آرزوی سی ساله‌ام به ثمر نشست». بی‌بی‌سی فارسی. ۲۲ خرداد ۱۳۹۸.
  13. شبنم شعبانی (۲۲ خرداد ۱۳۹۸). «نخست‌وزیر ژاپن با چه پیامی به دیدار مقامهای ایرانی رفته‌است؟». بی‌بی‌سی فارسی.
  14. «یک مقام رسمی دولت ژاپن: شینزو آبه حامل پیامی ویژه از سوی آمریکا برای ایران نیست». ایسنا. ۲۱ خرداد ۱۳۹۸.
  15. «ژاپن: میانجی نیستیم/ اصلاح‌طلبان: نه؛ شما میانجی هستید!». جوان آنلاین. ۲۱ خرداد ۱۳۹۸.
  16. «برجسته‌سازی میانجی‌گری ژاپن دربارهٔ ایران و آمریکا با کدام عقل سازگار است؟». خبرگزاری تسنیم. ۱۹ خرداد ۱۳۹۸.
  17. «ذوق زدگی اصلاح‌طلبان از سفر «شینزو آبه» به تهران/ آمدن نخست‌وزیر ژاپن شاید اسرائیل و عربستان را ناامید کند/ باید هرکاری بکنیم تا دست خالی برنگردد/ کواکبیان: سفر «آبه» برای کاهش تنش و قیمت دلار مفید است +تصاویر». جهان نیوز. ۲۰ خرداد ۱۳۹۸.
  18. 平成27年国勢調査人口速報集計 結果の概要 - 2016年2月26日
  19. ۱۹٫۰ ۱۹٫۱ Report for Selected Countries and Subjects | International Monetary Fund (به انگلیسی)
  20. ۲۰٫۰ ۲۰٫۱ SIPRI Fact Sheet, April 2016 بایگانی‌شده در ۲۰۱۶-۰۴-۲۰ توسط Wayback Machine (به انگلیسی) - 2016年4月
  21. Opinion of Iran بایگانی‌شده در ۲۱ آوریل ۲۰۱۳ توسط Wayback Machine BBC
  22. A Global “No” To a Nuclear-Armed Iran Pew Research Center

منابع[ویرایش]

  • خبر آنلاین، دستخطی قدیمی؛ تنها سند تاریخی روابط کهن ایران و ژاپن/ایرانیانی که در دربار امپراتوری بودند یا به آنها ریاضی می‌آموختند. [۱۸]
  • گاه‌شمار روابط ایران و ژاپن تا انقلاب اسلامی و از ۱۹۹۸ تا 2020 [۱۹]
  • سفارت جمهوری اسلامی ایران توکیو
  • [۲۰]
  • پیشروی فرهنگ کهن ایرانی، جاده ابریشم،ایران و پادشاهی ژاپن،محمدعجم [۲۱]
  • آشپزخانه. خورش و خوراک ایرانی [۲۲]