روابط ایران و مصر

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
ایران و مصر (روابط)
Map indicating locations of Iran and Egypt

ایران

مصر

ایران و مصر دارای روابط تاریخی، فرهنگی و سیاسی بسیاری اند.

رابطهٔ سیاسی این دو کشور تا قبل از انقلاب ایران در سال ۱۳۵۷، در بالاترین سطح روابط قرار داشت. اما پس از انقلاب روابط این دو کشور پایین آمد. ایران در سال ۱۹۷۹ میلادی در اعتراض به امضای قرارداد صلح کمپ دیوید بین قاهره و تل آویو روابط خود را با مصر قطع کرد. پس از انقلاب مصر (۲۰۱۱) دو کشور تلاش‌هایی را در جهت گسترش روابط آغاز کرده‌اند.

روابط سیاسی[ویرایش]

در دوران پهلوی[ویرایش]

مجلس عروسی ملکه فوزیه و محمدرضا شاه پهلوی در کاخ عابدین، قاهره. عروسی دو عضو خانواده سلطنتی ایران و مصر، رویداد مهم و برجسته‌ای در تاریخ روابط ایران و مصر بود.
نامهٔ تاریخی کاردار نخست ایران در قاهره

به مجرد استقلال مصر از بریتانیا، ایران از اولین کشورهایی بود که مصر را به رسمیت شناخت و در سال ۱۳۰۰ خورشیدی، دولت ایران سفارت ایران در قاهره را برای بهبود هرچه بیشتر روابط بین دو کشور، تأسیس کرد.

ملکه فوزیه، اولین همسر محمدرضا شاه پهلوی، خواهر ملک فاروق، شاه مصر و سودان، پیش از اعلام نظام جمهوری در آن کشور بود.[۱]

محمدرضا شاه پهلوی، پادشاه ایران و محمد انور سادات، رئیس جمهور مصر، در خارج از محدوده دیپلماتیک، با یکدیگر دوستان صمیمی و نزدیک بودند. در طول جنگ یوم کیپور، محمدرضا شاه پهلوی کمک‌هایی را به ارتش مصر در مقابل ارتش اسرائیل به عمل آورد.[۲]

پس از انقلاب ایران در سال ۱۳۵۷[ویرایش]

پس از پیروزی انقلاب ایران در سال ۱۳۵۷، محمدرضا شاه که از بیماری سرطان رنج می‌برد، به دعوت محمد انور سادات به مصر رفت و در آنجا درگذشت. انور سادات، سید روح‌الله خمینی را «ننگ دین اسلام» و یک «بیمار روانی» توصیف کرد[۳] و مراسم تدفین رسمی و باشکوهی را برای محمدرضا شاه پهلوی برگزار کرد[۴] و مسجد الرفاعی آرامگاه شخصیت‌هایی همچون رضا شاه و محمدرضا شاه پهلوی آخرین پادشاهان ایران شد. روابط ایران و مصر در سال ۱۳۵۸ خورشیدی و به دستور روح‌الله خمینی قطع شد.[۵] در روز ۶ اکتبر ۱۹۸۱ (۱۴ مهر ۱۳۶۰) و در سالگرد جنگ رمضان در مصر، انور سادات در یک رژه نظامی به دست چهار اسلامگرای مصری عضو جهاد اسلامی مصر ترور شد. نظام جمهوری اسلامی ایران در استقبال از ترور انور سادات، خالد اسلامبولی، قاتل وی را یک «شهید» نامید و خیابان وزرای سابق در تهران را به نام وی نامگذاری کرده است. انور سادات در داخل مصر مورد احترام بود، قهرمان جنگ ۱۹۷۳ و کسی بود که قادر شده بود صحرای بزرگ سینا را که در اشغال اسرائیل بود با جنگ، مذاکره و قرارداد کمپ دیوید به خاک مصر بازگرداند. در ایران انور سادات را به عنوان یک فرد خائنی قلمداد می‌کنند و خالد اسلامبولی که انور سادات را کشت، مورد تقدیر و ستایش حکومت ایران قرار گرفت، خیابان وزرا در تهران به اسم او نام گذاری شداین موضوع بر روابط ایران و مصر سایه افکند. برقراری رابطه ایران و مصر در سال ۱۳۸۲ فقط پیوند خورد به برداشتن تابلو خیابان خالد اسلامبولی. آن موقع شهرداری زیر بار نرفت.[۶] در زمان ریاست جمهوری محمد خاتمی، تلاش‌هایی در زمینه تغییر نام این خیابان صورت گرفت که ناکام ماند.[۷] در زمان فعالیت احمدی‌نژاد به عنوان شهردار تهران، شورای شهر وقت تهران تصمیم گرفت تا نام خیابان خالد اسلامبولی به انتفاضه تغییر یابد ولی این تصمیم اجرایی نشد.

جنگ ایران و عراق[ویرایش]

دولت مصر یکی از حامیان سیاسی - نظامی عراق در جنگ علیه ایران بود.

در دوران ریاست جمهوری خاتمی[ویرایش]

در زمان ریاست جمهوری محمد خاتمی، وی پس از ۲۰ سال قطع کامل روابط ایران با مصر، در ژنو با حسنی مبارک رئیس جمهوری وقت مصر دیدار و گفتگو کرد.[۸] همچنین تلاش‌هایی در زمینه تغییر نام خیابان خالد اسلامبولی صورت گرفت که ناکام ماند.[۹]

در دوران ریاست احمدی‌نژاد[ویرایش]

در اردیبهشت ۱۳۸۶، محمود احمدی‌نژاد رئیس جمهور ایران اعلام کرد که: «آماده هستیم تا اگر همین امروز دولت مصر اعلام آمادگی کند، سفارتمان را در آن دایر کنیم».[۱۰]

در تاریخ ۳۰ مارس ۲۰۰۹ میلادی، حسنی مبارک رئیس‌جمهور مصر پس از اطلاع از دعوت محمود احمدی‌نژاد در نشست سالانهٔ سران اتحادیه عرب در شهر دوحه قطر، از حضور در آن خودداری کرد.[۱۱]

جنجال بر سر فیلم «اعدام فرعون» و «خمینی امام خون»[ویرایش]

در تیر ۱۳۸۷، فیلم مستندی به نام اعدام فرعون که توسط عده‌ای از هواداران ستاد پاسداشت شهدای نهضت جهانی اسلام ساخته شده و از صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران پخش شد.[۱۲] در فیلم اعدام فرعون، از انور سادات رئیس جمهور فقید مصر، به‌خاطر آشتی با اسرائیل به عنوان یک «خائن» و از قاتل او در نقش یک «قهرمان» ترسیم شده است.[۱۳] دولت مصر به پخش این فیلم از تلویزیون ایران شدیداً اعتراض کرد و در واکنش دفتر شبکه عرب‌زبان «العالم» را که متعلق به صدا و سیمای جمهوری اسلامی است، با دخالت پلیس قاهره پلمپ کرد.[۱۴] همچنین مسابقه دوستانه میان تیم ملی فوتبال ایران و تیم ملی فوتبال مصر نیز توسط مقامات مصری لغو گردید.

دانشگاه الازهر که از مهمترین مراکز علمی جهان اسلام محسوب می‌شود، نیز در اعتراض خواستار سوزاندن این فیلم شد.[۱۵] در همین زمینه، سخنگوی رسمی حزب ملی حاکم در مصر، از آغاز به کار یک پروژه تولید فیلم، به نام «خمینی امام خون» خبر داد. وی این فیلم را پاسخی مستقیم دولت مصر به توهین مقامات ایرانی، در تولید فیلم «اعدام فرعون» خواند.[۱۶]

سخنان رهبر جمهوری اسلامی و واکنش مصری‌ها[ویرایش]

سید علی خامنه‌ای رهبر نظام جمهوری اسلامی ایران در خطبه‌های نماز جمعه تهران در تاریخ ۴ فوریه ۲۰۱۱ میلادی، ناآرامی‌های مصر را «بیداری اسلامی» و حُسنی مبارک، رئیس‌جمهور این کشور را «حُسنی نامبارک» و «نوکر آمریکا» خطاب کرد. وی در بخشی دیگر از سخنان‌اش، ناآرامی‌های مصر را حرکتی «اسلامی و آزادی‌خواهانه» خوانده‌بود.[۱۷]

احمد ابوالغیظ، وزیر خارجه مصر در واکنش، سخنان علی خامنه‌ای را «خصمانه و نفرت‌انگیز» خواند[۱۸] و گفت که «رهبر جمهوری اسلامی از خطوط قرمز عبور کرده‌است» و «امید ایران برای تأسیس حکومت اسلامی در مصر نشان می‌دهد که این کشور در خاورمیانه و شمال آفریقا به دنبال استیلا بر منطقه است».[۱۹] هم‌چنین اخوان‌المسلمین که اصلی‌ترین گروه سیاسی اسلام‌گرای مخالف دولت مصر است، نیز در پاسخ به اظهارات رهبر ایران، اعلام کرد که «قیام مردم مصر، شامل همه قشرها این کشور نظیر مسلمانان، مسیحیان و تمامی نگرش‌های سیاسی موجود در مصر است و یک انقلاب اسلامی نیست».[۲۰][۲۱][۲۲]

تظاهرات و حمله به ساختمان سفارت مصر[ویرایش]

بعد از انقلاب مصر[ویرایش]

مصر به ایران اجازه داد تا ناوش را از کانال سوئز رد کند. مرسی برای اجلاس غیرمتعهدها به ایران آمد و ایران را کشور دوست وبرادر خواند

مرسی در حاشیهٔ نشست در دیدار احمدی‌نژاد گفت: احساس دوستی و برادری میان مردم ایران و مصر احساسی متقابل بوده و ما همواره از مواضع و حرکت روبه‌جلو و سازندهٔ ملت ایران در رشد و توسعه و پیشرفت تجلیل می‌کنیم. وی در پاسخ سخنان احمدی‌نژاد که مصر را شریک راهبردی ایران خوانده‌بود گفت: مصر نیز ایران را شریک راهبردی خود می‌داند.[۲۶]

روابط فرهنگی-تاریخی[ویرایش]

بسیاری از قاریان مصری بارها به ایران به مناسبت‌های گوناگون به ویژه در ماه‌های رمضان دعوت شده‌اند.[۲۷][۲۸]

مردم ایران و مصر[ویرایش]

جمعیت ایران هم اکنون ۷۷٬۱۸۹٬۶۶۹ نفر با رتبهٔ ۱۸ در جهان و مصر ۸۴٬۵۰۰٬۰۰۰ نفر با رتبهٔ ۱۶ می‌باشد.[۲۹] با استناد به آمار سال ۲۰۰۷ م جمعیّت دانشجویان در مصر ۲٬۵۹۴٬۱۸۶ نفر و در ایران ۲٬۲۷۴٬۱۲۶ نفر بود.[۳۰] شمار دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزش عالی در ایران ۲٬۲۷۶ مرکز است[۳۱][۳۲] و امّا در مصر، شمار دانشگاه‌های دولتی ۲۲ تاست.[۳۳][۳۴] ۱۳ گروه زبان و ادبیات فارسی در دانشگاه‌های مصر فعالیّت دارند.[۳۵]

روابط مشاهیر ایران-مصر با یکدیگر[ویرایش]

او در جوانی در تاریخ ۱۵ مارس ۱۹۳۹ میلادی، در کاخ عابدین در شهر قاهره با فوزیه فؤاد ازدواج کرد و در تاریخ ۲۹ ژوئیه ۱۹۸۰ میلادی، ۷ مرداد ۱۳۵۹ خورشیدی، مراسم تدفین‌اش در همان کاخ برگزار شد.[۴۲]

  • شهریار شفیق، افسر ارشد نیروی دریایی ارتش شاهنشاهی ایران، متولد قاهره بود.
  • آصف بیات (متولد: ۱۳۳۳) محقق و نویسنده ایرانی و استاد جامعه‌شناسی دانشگاه لایدن هلند، به مدت ۱۷ سال، استاد دانشگاه آمریکایی قاهره (AUC) بوده است.
  • گرجی عبادیا (زاده ۱۲۹۶ - درگذشته ۱۳۷۵) کارگردان، فیلم‌نامه‌نویس، تهیه‌کننده و بازیگر اهل ایران، متولد قاهره بود.
  • عبدالمنعم سعید (زاده ۱۹۴۸ -) روزنامه‌نگار و سیاستمدار مصری، از جمله پراثرترین نویسندگان مصری دربارهٔ ایران است.

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. ملکه فوزیه در دربار پهلوی: ناگفته‌ها و ناشنوده‌هایی از تاریخ معاصر ایران - نوشته سعید قانعی
  2. مصر با فیلم «خمینی امام خون» به فیلم «اعدام فرعون» پاسخ می‌دهد (العربیه فارسی)
  3. Mike Wallace interviews Ayatollah Ruhollah Khomeini در یوتیوب(فیلم مصاحبه مایک والاس در برنامه ۶۰ دقیقه با سید روح‌الله خمینی)
  4. The TV Watch; '60 Minutes' Hailing Its Creator, The New York Times
  5. نام خیابان خالد اسلامبولی تغییر می‌یابد؟ (بی‌بی‌سی فارسی)
  6. بهبود رابطه با مصر به فاصله تغییر نام یک خیابان بود.ایران
  7. مخالفت حزب‌الله ایران با تغییر نام خیابان خالد اسلامبولی (بی‌بی‌سی فارسی)
  8. دیدار خاتمی و مبارک در ژنو (روزنامه همشهری)
  9. مخالفت حزب‌الله ایران با تغییر نام خیابان خالد اسلامبولی (بی‌بی‌سی فارسی)
  10. احمدی‌نژاد: همین امروز آماده بازگشایی سفارت در مصر هستیم (رادیو زمانه)
  11. حزب‌الله درصدد انتقام قتل عماد مغنیه بود (دویچه وله فارسی)
  12. مصر با فیلم «خمینی امام خون» به فیلم «اعدام فرعون» پاسخ می‌دهد (العربیه فارسی)
  13. تعطیلی دفتر شبکه ایرانی العالم در مصر (رادیو زمانه)
  14. تعطیلی دفتر شبکه ایرانی العالم در مصر (رادیو زمانه)
  15. تبعات فیلم اعدام فرعون؛ الازهر: بسوزانیدش! (انتخاب)
  16. مصر با فیلم «خمینی امام خون» به فیلم «اعدام فرعون» پاسخ می‌دهد (العربیه فارسی)
  17. رهبر ایران تحولات خاورمیانه را ناشی از «بیداری اسلامی» دانست، بی‌بی‌سی فارسی
  18. مصر: «اظهارات آیت‌الله خامنه‌ای، خصمانه و نفرت‌انگیز است»، رادیو فردا
  19. انتقاد وزیر خارجه مصر به اظهارات آیت‌الله خامنه‌ای، دویچه‌وله فارسی
  20. رد سخنان رهبر ایران توسط آمریکا و اخوان‌المسلمین، بی‌بی‌سی فارسی
  21. انتقاد آمریکا و اخوان‌المسلمین به سخنان خامنه‌ای، دویچه‌وله فارسی
  22. واکنش اخوان‌المسلمین مصر به اظهارات آیت‌الله خامنه‌ای، یورونیوز فارسی
  23. ایران و مصر؛ تنش به جای بهبود رابطه؟ (بی‌بی‌سی فارسی)
  24. دانشجویان به باغ سفارت بریتانیا در تهران حمله کردند (بی‌بی‌سی فارسی)
  25. 'Stand with Gaza or leave Iran', Press TV
  26. «در دیدار با احمدی‌نژاد؛ مرسی: مصر، ایران را «شریک استراتژیک» خود می‌داند». خبرگزاری فارس، ۹ شهریور ۱۳۹۱. 
  27. http://www.abna.ir/data.asp?lang=1&Id=258022
  28. http://www.telavat.com/Recites/Reciters.aspx?nationality=Egypt
  29. http://www.bbc.co.uk/persian/world/2011/01/110130_l11_egypt_profile.shtml
  30. http://www.sabteahval.ir/Upload/Modules/Contents/asset114/77.pdf
  31. http://www.598.ir/fa/news/20774/جمعیت-دانشجویی-و-تعداد-دانشگاههای-ایران
  32. http://old.mehrnews.com/fa/NewsDetail.aspx?NewsId=1310250
  33. http://www.youm7.com/News.asp?NewsID=939930#.UoDnZOQq7cs
  34. http://www.egy-mhe.gov.eg/node/436
  35. http://www.isna.ir/ar/news/92022315337/13-قسما-للغة-والأدب-الفارسي-في-جامعات-مصر
  36. دکتر جعفر شعار، سفرنامه ناصرخسرو، تهران ۱۳۷۱
  37. تاریخ ادبیات عربی، انتشارات دارالعلم للملایین؛ بیروت، از عمر فروخ جلد سوم ص ۸۰۸
  38. Shawcross, 72.
  39. Shawcross, 388.
  40. Milani, The Shah, 408–434.
  41. Milani, The Shah, 408–434.
  42. بازتاب مسائل داخلی ایران در اسناد آرشیو ملی بریتانیا (۴)، رادیو زمانه
  • روابط خارجی مصر [۱]

پیوند به بیرون[ویرایش]