نیکیتا خروشچف

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از نیکیتا خروشجف)
نیکیتا خروشچف
Nikita Khruchchev Colour.jpg
خروشچف در سال ۱۹۶۱
دبیر اول کمیته مرکزی حزب کمونیست در اتحاد جماهیر شوروی
مشغول به کار
۱۴ سپتامبر ۱۹۵۳ – ۱۴ اکتبر ۱۹۶۴
پس ازگئورگی مالنکوف
پیش ازلئونید برژنف
رئیس شورای وزیران اتحاد جماهیر شوروی
مشغول به کار
۲۷ مارس ۱۹۵۸ – ۱۳ اکتبر ۱۹۶۴
معاون اول
پس ازنیکلای بولگانین
پیش ازآلکسی کاسیگین
دبیر اول حزب کمونیست اوکراین (بلشویک‌ها)
مشغول به کار
۲۶ دسامبر ۱۹۴۷ – ۱۶ دسامبر ۱۹۴۹
پس ازلازار کاگانویچ
پیش ازلئونید ملینکوف
مشغول به کار
۲۷ ژانویه ۱۹۳۸ – ۳ مارس ۱۹۴۷
پس ازاستانیسلاو کوسیور
پیش ازلازار کاگانویچ
اطلاعات شخصی
زاده
نیکیتا سرگی‌یویچ خروشچف

۱۵ آوریل ۱۸۹۴
کالینوفکا، استان کورسک، امپراتوری روسیه
درگذشته۱۱ سپتامبر ۱۹۷۱ (۷۷ سال)
مسکو، جمهوری فدراتیو سوسیالیستی روسیه شوروی، اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی
ملیتشوروی
حزب سیاسیحزب کمونیست اتحاد شوروی (۱۹۶۴–۱۹۱۸)
همسر(ان)
  • یفروشینیا پیساروا (۱۹–۱۹۱۴, مرگ)
  • نینا خروشچف (۷۱–۱۹۲۳، به عنوان بیوه زنده ماند)
فرزندان
  • یولیا خروشچف (۸۱–۱۹۱۵)
  • لئونید خروشچف (۴۳–۱۹۱۷)
  • رادا خروشچف (۲۰۱۶–۱۹۲۹)
  • سرگئی خروشچف(۲۰۲۰–۱۹۳۵)
  • النا خروشچف (۷۲–۱۹۳۷)
محل تحصیلآکادمی صنعتی مسکو
جایزه‌هاقهرمان اتحاد شوروی
قهرمان سوسیال کارگری (سه‌بار)
امضاA scrawled "Н Хрущёв"
خدمات نظامی
وفاداریاتحاد جماهیر شوروی
خدمت/شاخهارتش سرخ
سال‌های خدمت۴۵–۱۹۴۱
درجهسپهبد
فرماندهنیروهای مسلح شوروی
جنگ‌ها/عملیات‌هاجنگ جهانی دوم

نیکیتا سرگی‌یویچ خروشچُف (به روسی: Ники́та Серге́евич Хрущёв)‏(به انگلیسی: Nikita Sergeyevich Khrushchev) (زادۀ ۱۵ آوریل ۱۸۹۴ – درگذشتۀ ۱۱ سپتامبر ۱۹۷۱) سیاست‌مدار اهل شوروی بود که در طی بخشی از جنگ سرد، رهبری اتحاد جماهیر شوروی را به عنوان دبیر اول حزب کمونیست اتحاد جماهیر شوروی از سال ۱۹۵۳ تا ۱۹۶۴ بر عهده داشت؛ او هم‌چنین در حدفاصل سال‌های ۱۹۵۸ تا ۱۹۶۴، نخست‌وزیر اتحاد شوروی بود و ریاست شورای وزیران را بر عهده داشت. خروشچف در دوران مسئولیتش، مواردی از جمله استالین‌زدایی اتحاد جماهیر شوروی، حمایت از پیشرفت و توسعۀ برنامه فضایی شوروی و چندین اصلاحات نسبتاً لیبرال در زمینۀ سیاست داخلی را پی‌گرفت. اعضای حزب کمونیست شوروی، در سال ۱۹۶۴ خروشچف را از قدرت برکنار کردند و لئونید برژنف را به عنوان دبیر اول حزب کمونیست شوروی و آلکسی کاسیگین را به عنوان نخست‌وزیر شوروی جایگزین وی کردند.

او پس از رسیدن به رهبری حزب کمونیست در کنگرهٔ این حزب سخنرانی کرد و جنایات دوران استالین را محکوم کرد.

سیاست خارجی[ویرایش]

بحران موشکی کوبا[ویرایش]

پس از این که شوروی موشک‌هایی را در کوبا مستقر کرد. رئیس‌جمهور وقت آمریکا جان اف کندی دستور داد راه را بر تمام کشتی‌هایی که از بلوک شوروی راهی کوبا بود ببندند و گفت: «هر حمله‌ای از جانب کوبا به هر کشور نیم‌کرهٔ غربی حملهٔ مستقیم شوروی به آمریکا تلقی خواهد شد.» بعد از آن خروشچف پیشنهاد سازش داد و از آمریکا خواست موشک‌های مستقر در ترکیه را برچیند و در عوض شوروی موشک‌های کوبا را برچیند. کندی این را به عنوان یک شرط نپذیرفت ولی خروشچف تسلیم شد و دستور داد موشک‌های کوبا را برچینند. البته کندی پس از مدتی به بهانهٔ فاسد شدن دستور داد موشک‌های ترکیه را برچینند.

رابطه با جمال عبدالناصر[ویرایش]

پس از حملهٔ مشترک سال ۱۹۵۶ انگلستان و فرانسه و اسراییل به مصر در دورهٔ جمال عبدالناصر بر سر ملی اعلام کردن آبراهه سوئز، خروشچف طی یادداشتی کشورهای انگلیس و فرانسه را تهدید به حملهٔ موشکی کرد. همکاری دولت آیزنهاور—رئیس‌جمهور وقت ایالات متحده—و شوروی در این بحران باعث پایان حملهٔ نظامی این سه کشور به مصر شد. این رویداد همراه با سیاست گردش به چپ ناصر موجب نزدیکی بیش از پیش مصر و شوروی و آغاز همکاری گستردهٔ نظامی و اقتصادی شوروی و مصر شد که نمونهٔ آن قرارداد احداث سد اسوان بر روی رودخانهٔ نیل به دست کارشناسان اتحاد شوروی و افتتاح مشترک آن سد با همراهی ناصر و هیئت اعزامی دولت اتحاد شوروی به سرپرستی خروشچف است.

از دیگر پیشامدهای مهم سیاست برون مرزی شوروی در دورهٔ خروشچف می‌توان به کشمکش شدید با غرب بر سر مسئلهٔ آلمان و احداث دیوار برلین در سال ۱۹۶۱ به دستور خروشچف، و همچنین سقوط هواپیمای جاسوسی آمریکا در سیبری در سال ۱۹۶۰ و دستگیری خلبان این هواپیما که با امتناع آیزنهاور از خواسته دولت اتحاد شوروی مبنی از پوزش خواهی رسمی باعث تنش در روابط این کشور با آمریکا شد، سرکوب قیام مردم مجارستان در سال ۱۹۵۶ تلاش برای بهبود روابط با یوگسلاوی زیر رهبری تیتو که تا حد امکان از دخالت استالین در امور این کشور جلوگیری می‌کرد؛ اشاره نمود.

امور داخلی شوروی[ویرایش]

سخن رانی در بیستمین کنگره حزب کمونیست اتحاد شوروی[ویرایش]

در این کنگره خروشچف در جریان یکی از سخنرانی‌ها به طرز بی‌سابقه‌ای به محکومیت برخی جنایات دورهٔ استالین از جمله محاکمه و تیرباران و تبعید شمار زیادی از بزرگان حزب کمونیست و انقلاب سوسیالیستی اکتبر و نزدیکان لنین همانند زینوویف، ریکوف، کامنف، بوخارین و… پرداخت و از آنان اعادهٔ حیثیت کرد. وی همچنین از اصطلاح «دشمن حزب و خلق» در دورهٔ استالین انتقاد کرد و اظهار داشت که این اصطلاح به کسانی اطلاق می‌شد که شخص ژوزف استالین آنان را دشمن خود می‌دانست و با این برچسب شمار زیادی از خادمان حزب و انقلاب از میان برداشته شدند. در این سخنرانی خروشچف به وصیت‌نامهٔ لنین اشاره کرد که مدت سی سال توسط استالین پنهان نگهداشته شده بود. در این وصیت‌نامه لنین به اعضای کمیتهٔ مرکزی حزب توصیهٔ اکید کرده بود از آنجایی که استالین فردی تندمزاج و خشن است بهتر است وی را از سمت دبیر اولی حزب برکنار و شخص دیگری را به این سمت منصوب کنند. وی همچنین به نامه‌ای اشاره کرد که در آن لنین به رفتار بد و توهین آمیز استالین نسبت به همسرش به شدت اعتراض نموده‌است و از وی خواست که یا به خاطر این رفتار بد از همسر وی پوزش بخواهد یا رابطه‌اش را با وی قطع خواهد کرد.

عنوان این سخنرانی کیش فردپرستی و نتایج آن بود که در آن خروشچف به نتایج زیان بار فرد پرستی و مغایرت آن با تعالیم مارکسیسم اشاره کرد و آن را مغایر با آموزه‌های لنین دانست.

در این کنگره خروشچف تنها به بخشی از جنایات استالین اشاره کرد و بخش زیادی از آن را فروگذاشت. دلیل اصلی آن همکاری نزدیک وی با استالین به ویژه در سال‌های آخر حکومت استالین و در نتیجه متهم شدن خود خروشچف در بخشی از این جنایات است. در حین سخنرانی و انتقاد خروشچف از استالین یکی از حضار با صدای بلند گفت پس آن موقع که استالین این جنایات را می‌کرد شما کجا بودی؟ خروشچف گفت کی بود این حرف را زد؟ دو سه بار جمله اش را تکرار کرد اما آن مرد از ترس جوابی نداد تا بالاخره خروشچف گفت آن موقع من همین جایی بودم که شما بودی و ترس مانع از حرف زدن من می‌شد.

نیکیتا خروشچف و جان اف. کندی در جریان دیدار با یک‌دیگر در وین سال ۱۹۶۱.

در دورهٔ خروشچف بیشتر به صنایع سنگین توجه می‌شد تا تولید کالاهای مصرفی و یکی از نتایج آن پیشرفت چشمگیر شوروی در عرصهٔ هوافضا شد که نمونه‌های آن پرتاب ماهواره اسپوتنیک به فضا در سال ۱۹۵۷ و پرتاب نخستین فضاپیمای برندهٔ انسان به مدار زمین در ماه آوریل ۱۹۶۱ است.

در عرصهٔ کشاورزی سیاست زمین‌های بکر در شوروی به اجرا درآمد که پس از چند سال با شکست رو به رو شد. در این سیاست که بخش بزرگی از آن در قزاقستان به اجرا می‌آمد شمار زیادی از خانواده‌های روستایی از بخش اروپای شوروی به قزاقستان مهاجرت کرده و روستاهای مصنوعی به وجود می‌آوردند و زمین‌های بزرگ و بدون استفاده را با کمک امکانات دولت‌آباد کرده و در آن به کشاورزی می‌پرداختند.

برکناری[ویرایش]

تا سال ۱۹۶۲، موقعیت خروشچف به عنوان رهبر حزب مستحکم بود، اما با ازدیاد سن، قابلیت کار او افت کرد و غیرقابل پیش‌بینی شد و اعتماد زیردستانش به او کاهش یافت. مشکلات فزاینده اقتصادی شوروی، فشار بر خروشچف را افزایش داد. برژنف، در ظاهر به خروشچف وفادار ماند اما در ۱۹۶۳ در یک طرح ناموفق برای برکناری خروشچف شرکت کرد. در ۱۹۶۳، برژنف به سمت دبیر دوم کمیته مرکزی حزب کمونیست دست یافت. [۱]. در این سمت او در حقیقت قائم مقام رهبر حزب به‌شمار می‌رفت. [۲] خروشچف پس از بازگشت از اسکاندیناوی و چکسلواکی، در اکتبر ۱۹۶۴، برای گذراندن تعطیلات به پیتسوندا در نزدیکی دریای سیاه رفت. رئیس کا گ ب از افراد کلیدی شرکت‌کننده در توطئه بود، زیرا وظیفه او بود که در صورت هرگونه اقدامی علیه رهبری خروشچف موضوع را به او اطلاع بدهد.[۳]. در ۱۲ اکتبر، میخائیل سوسلف، به خروشچف تلفن کرد و خواست که او به مسکو بازگردد تا وضعیت کشاورزی در شوروی را بررسی کنند. خروشچف که قصد واقعی کودتاگران را دریافته بود تصمیم گرفت مقاومت نکند. در جلسه‌ای که تشکیل شد، برژنف و نیکلای پادگورنی، خروشچف را به شکست‌های اقتصادی و رفتار خودسرانه و متظاهرانه متهم کردند، تحت تأثیر متحدان برژنف، پولیت بورو به برکناری خروشچف رأی داد. برخی از اعضای کمیته مرکزی حزب خواستار مجازات خروشچف بودند اما برژنف با آن مخالفت کرد.[۴] برژنف به عنوان دبیر اول حزب، آلکسی کاسیگین به عنوان رئیس حکومت و آناستاس میکویان به عنوان رئیس کشور انتخاب شدند. ازآن به بعد خروشچف در ویلایی در حومهٔ مسکو زیر نظر بود که در این مدت خاطرات خود را، که در غرب منتشر شد، نوشت.

مرگ[ویرایش]

خروشچف در ۱۱ سپتامبر ۱۹۷۱ در سن ۷۷ سالگی درگذشت و جنازه وی تحت مراقبت شدید دفن شد و حتی خانواده‌اش اجازه شرکت در مراسم را پیدا نکردند.[۵]

جستارهای وابسته[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

  1. Taubman ۲۰۰۳, p. ۶۱۵.
  2. Taubman ۲۰۰۳, p. ۶۱۶.
  3. Service ۲۰۰۹, p. ۳۷۶.
  4. Service ۲۰۰۹, p. ۳۷۸.
  5. Gwertzman، Bernard (۱۹۷۱-۰۹-۱۳). «Soviet Announces Khrushchev Death in Cool Language» (به انگلیسی). The New York Times. شاپا 0362-4331. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۲-۲۵.

منابع[ویرایش]

  • Taubman, William (2003). Khrushchev: The Man and His Era. W. W. Norton & Company. ISBN 978-0-393-05144-5.
  • Service, Robert (2009). History of Modern Russia: From Tsarism to the Twenty-first Century (۳ ed.). Penguin Books. ISBN 978-0-674-03493-8.