پتر سوم

پتر سوم
دوک امپراتور
پرترهٔ «پتر سوم» اثر لوکاس کونارند پفانزلت در سال ۱۷۶۲ میلادی
امپراتور تمام روسیه
سلطنت	۵ ژانویهٔ [سبک قدیمی: ۲۵ دسامبر ۱۷۶۱] ۱۷۶۲ – ۹ ژوئیهٔ [سبک قدیمی: ۲۸ ژوئن] ۱۷۶۲
تاج‌گذاری	انجام نشد
پیشین	الیزابت پتروونا
جانشین	کاترین کبیر
دوک دوک‌نشین هولشتاین
سلطنت	۱۸ ژوئن ۱۷۳۹ – ۱۷ ژوئیهٔ ۱۷۶۲
پیشین	کارل فریدریش
جانشین	پاول یکم
زاده	۲۱ فوریهٔ [سبک قدیمی: ۱۰ فوریه] ۱۷۲۸ کیل، دوک‌نشین هولشتاین
درگذشته	۱۷ ژوئیهٔ [سبک قدیمی: ۶ ژوئیه] ۱۷۶۲ (۳۴ سال) روپشا، امپراتوری روسیه
آرامگاه	صومعه الکساندر نوسکی، سنت پترزبورگ (۱۷۶۲–۱۷۹۶) کلیسای جامع سنت پیتر و پاول، سنت پترزبورگ (از ۱۷۹۶)
همسر(ان)	کاترین کبیر (۱۷۴۵–۱۷۶۲)
فرزند(ان)	پاول یکم (احتمالاً)
نام کامل به روسی: Пётр Фëдорович Романов به فارسی: پیوتر فیودوروویچ رومانوف
دودمان	هولشتاین-گوتورف-رومانوف
پدر	کارل فریدریش
مادر	آنا پتروونا، تزارونا روسیه
امضاء

پتر سوم (به روسی: Пётр III) (۲۱ فوریهٔ ۱۷۲۸ – ۱۷ ژوئیهٔ ۱۷۶۲) هفتمین امپراتور تمام روسیه در سال ۱۷۲۷ میلادی از ۵ ژانویه تا زمان سرنگونی‌اش در ۹ ژوئیه بود. او پیش از آن با نام رسمی کارل پیتر اولریش (به آلمانی: Karl Peter Ulrich) از سال ۱۷۳۹ دوک دوک‌نشین هولشتاین بود. خاله‌اش الیزابت، امپراتریس روسیه که از خود فرزندی نداشت، پتر را به روسیه آورد و جانشین خود کرد؛ ولی او ۱۸۵ روز پس از به تخت نشستن، با دسیسهٔ همسرش کاترین کبیر برکنار شد و به قتل رسید. او نوهٔ پتر کبیر و پدر احتمالی پاول یکم نهمین امپراتور روسیه بود.

زندگی‌نامه

یک پرتره از پتر سوم در جوانی

پتر با نام اصلی کارل پیتر اولریش در ۲۱ فوریهٔ [سبک قدیمی: ۱۰ فوریه] ۱۷۲۸ در شهر کیل واقع در شمال آلمان امروزی زاده شد. پدرش کارل فریدریش یک شاهزادهٔ سوئدی-آلمانی و دوک قلمرو کوچکی موسوم به دوک‌نشین هولشتاین بود که تحت فرمان پادشاهی سوئد اداره می‌شد و مادرش آنا پتروونا، تزارونا روسیه و دختر پتر کبیر نخستین امپراتور روسیه بود. کارل هم مادرش (پس از تب زایمان) و هم پدرش را در کودکی از دست داد. پس مرگ پدرش، در ۱۱ سالگی جانشین وی و دوک دوک‌نشین هولشتاین شد. در حقیقت، او بنا به نسب پدری، حق وراثت تاج‌وتخت سوئد و بنا به نسب مادری، حق وراثت تاج‌وتخت روسیه را هم‌زمان با هم داشت.

پرورندگان سختگیر کارل به قصد تربیت «مردی مقاوم»، از کودکی به جای خوش‌رفتاری او را با شکنجه‌ها و تنبیهات بدنی بی‌دلیل بزرگ کردند. او در همان ۱۱ سالگی با خویشاوند دور و همسر آینده‌اش سوفیا که بعدها به روسیه آمد و کاترین نام گرفت، آشنا شد. کاترین از همان آغاز آشنایی، با لحنی منفی دربارهٔ پتر می‌نویسد: «دور و بری‌هایش می‌خواهند این پسرک را مردی بالغ نشان بدهند. از این‌رو زجرش می‌دهند. شاید به همین خاطر کج‌رفتار و بدخصلت شده است.» در سال ۱۷۴۲ و زمانی که کارل ۱۴ ساله بود، خاله‌اش الیزابت، امپراتریس روسیه که فرزندی برای جانشینی نداشت، او را به کشور مادری آورد، نام پتر فیودوروویچ به وی داد و وارث مقدر خود گرداند.

پرترهٔ مشترک پتر و کاترین در کنار هم

به خواست امپراتریس الیزابت در سال ۱۷۴۵ (۱۷ سالگی)، پتر با کاترین ازدواج کرد؛ اما آنها هیچ علاقه‌ای به هم نداشتند و هر دو با معشوق‌هایشان سرگرم بودند. پتر نوجوان که نمی‌خواست یا نمی‌توانست زبان روسی یاد بگیرد و به مذهب و رسوم آن سرزمین عادت کند، اطراف خود را با سربازان، مشاوران و پیشخدمت‌های آلمانی‌زبان پر می‌کرد و اوقاتش را با آنان می‌گذراند. او همچنین ویولون می‌نواخت و با ماکت‌های نظامی، نبردهای الگوی محبوبش فردریک کبیر را نمایش می‌داد و اگر کسی به آنها توهین می‌کرد او را به سختی مجازات می‌نمود. نقطهٔ مقابل او، همسرش کاترین بود که در خاطراتش نوشته: «من می‌خواستم روس باشم تا روس‌ها دوستم بدارند … من تاج روسیه را بیشتر از همسرم دوست داشتم.»

در سال ۱۷۶۲، امپراتریس الیزابت درگذشت و خواهرزاده‌اش طبق قرار، با نام «پتر سوم» در ۳۴ سالگی جانشین او و امپراتور تمام روسیه شد. دیری نپایید که پتر مشغول اصلاحات اجتماعی شد. او شکنجه را ممنوع کرد و بسیاری از املاک کلیساهای روسیه را به نفع دولت مصادره نمود. اشراف روسیه دلایل زیادی داشتند تا به وی روی خوش نشان ندهند؛ پتر سوم عاشق پروس و هنر آن بود و اساساً خود را یک «پروسی» می‌دانست. به علاوه، او خویشاوندانی داشت که اصالتاً سوئدی بودند. درحالی که در آن زمان میان روسیه و سوئد جنگ در میان بود. پتر با دخالت دادن خویشاوندان سوئدی-آلمانی‌اش در ارتش، نظامیان روسیه را نیز علیه خود برانگیخت. در مقابل همسرش کاترین که سیاستمداری زبردست بود، موقعیت را مناسب دید و توانست اشراف و درباریان را طرفدار خود کند و با یک کودتای سریع، به عمر سلطنت شوهرش خاتمه داد. پتر سوم پس از برکناری، در قلعهٔ روپشا زندانی شد و چند روز بعد در همان‌جا، مأموران کاترین که حالا امپراتریس جدید کشور شده بود، وی را مسموم کردند و به قتل رساندند.

به گفته جیمز ای. استریکلر، اینکه آیا کاترین می‌خواست شوهرش حتماً کشته شود یا نه معلوم نیست.

پتر سوم که اصالتاً آلمانی بود، سیاستی به‌شدت پروس‌گرایانه را دنبال می‌کرد که از او رهبری نامحبوب در روسیه می‌ساخت. وی به مدت فقط ۱۸۵ روز سلطنت کرد که یکی از کوتاه‌ترین دوره‌های سلطنت در تاریخ روسیه است. روایت‌های گوناگونی از چگونگی مرگ او وجود دارد و اینکه واقعاً با دستور کاترین به قتل رسید یا نه، هرگز مشخص نشد. در ارزیابی وی، تا امروز بر سر اینکه آیا پتر سوم «فرمانروای خوبی بود که توسط ارتش و دولتمردانی که نمی‌خواستند کنترل‌شان بر سلطنت را از دست بدهند سرنگون شد» یا «فرمانروایی بود ابله، ضعیف و ستمگر» بحث وجود دارد.

پیوند به بیرون

پتر سوم هولشتاین-گوتورف-رومانوف زادهٔ: ۲۱ فوریهٔ ۱۷۲۸ درگذشتهٔ: ۱۷ ژوئیهٔ ۱۷۶۲
عنوان سلطنتی
پیشین: الیزابت پتروونا	امپراتور تمام روسیه ۵ ژانویه – ۹ ژوئیهٔ ۱۷۶۲	پسین: کاترین کبیر
پیشین: کارل فریدریش و کریستیان چهارم	دوک دوک‌نشین هولشتاین ۱۸ ژوئن ۱۷۳۹ – ۱۷ ژوئیهٔ ۱۷۶۲ متصدی هم‌زمان: کریستیان چهارم (۱۷۳۹–۱۷۴۶) و فردریک پنجم (۱۷۴۶–۱۷۶۲)	پسین: پاول یکم و فردریک پنجم