سد سفیدرود

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
سد سفید رود
Sefid-Rud-Dam.jpg
سدسفیدرود سال 1975
سد سفیدرود در ایران واقع شده
سد سفیدرود
موقعیت سد سفید رود در ایران
نام رسمیسد سفیدرود
کشورپرچم ایران ایران
محلگیلان
مختصات۳۶°۴۵′۳۱٫۲۷″ شمالی ۴۹°۲۳′۱۶٫۰۳″ شرقی / ۳۶٫۷۵۸۶۸۶۱°شمالی ۴۹٫۳۸۷۷۸۶۱°شرقی / 36.7586861; 49.3877861
آغاز ساخت۲۲ بهمن ۱۳۳۱
گشایشاردیبهشت ۱۳۴۱
سد و سرریزها
گونه سدوزنی پایه دار
بر روی رودسفیدرود
ارتفاع از پی۱۰۶ متر
طول تاج۴۲۵ متر
عرض تاج۸ متر
عرض در پی۱۰۶ متر
گونه سرریز۲ سرریز نیلوفری
۲ سرریز جانبی
۵ تخلیه‌کنندهٔ تحتانی
گنجایش سرریز۵۰۰۰ متر مکعب بر ثانیه
مخزن
حجم کل مخزن۱۷۵۶ میلیون متر مکعب
حوضه آبریز۵۶۲۰۰ کیلومتر مربع
درازای مخزن۱۳ کیلومتر در شاخه شاهرود
۲۵ کیلومتر در شاخه قزل اوزن
سد پایین‌دست و سرریزها
گونه سدوزنی پایه دار
Manjildam.JPG

سد سفیدرود (نام پیشین: سد فرح[۱]) یا سد منجیل، سدی است که در ابتدای رودخانه بزرگ سفیدرود بر روی رود قزل‌اوزن در نزدیکی منجیل ساخته شده‌است و برای تنظیم آب این دو رود برای کشاورزی در جلگه گیلان و نیز تولید برق به کار می‌رود.[۲] ارتفاع سد از کف رودخانه ۹۲ متر و طول تاج آن ۴۲۵ متر است. سد سفیدرود پنج واحد تولید برق دارد که در مجموع بیش از ۸۷ مگاوات برق تولید می‌کند.

نام[ویرایش]

این سد در هنگام ساخت و اوایل دوره بهره‌برداری به سد سفیدرود معروف بود. از سال ۱۳۴۶ آن را سد شهبانو فرح نامیدند. از ۱۳۵۷ تاکنون به نام اولیه یعنی سد سفیدرود خوانده می‌شود.

تاریخچه[ویرایش]

به موجب لایحه قانونی ساختمان سد سفید رود به تاریخ ۲۶ اسفند ۱۳۳۱ سازمان برنامه مکلف به مطالعه و تدارک مقدمات احداث سد سفید رود و بانک ملی مکلف به تأمین وام شد. کلیه مالکانی که شالیزارهایشان از سفید رود یا شاخه‌های آن آبیاری می‌شد، برای هر یک جریب برنج کاری سالیانه بیست تومان از بابت خرید سهام بپردازند. تصدی و بهره‌برداری سد نیز تا استهلاک هزینه‌های ساخت به عهده سازمان برنامه محول شد.[۳]

مطالعات سد سفیدرود و تهیه و تنظیم پروژه‌های آن به شرکت اتکو و مؤسسه فرانسوی اوفر (O.F.E.R) واگذار شد. در ۲۹ اردیبهشت ۱۳۳۲ موافقت‌نامه‌ای با سه شرکت فرانسوی کام پتن، برنارد و بیلیارد هد سنت برای مطالعات و کارهای مقدماتی امضاء شد. بنا بر این موافقت‌نامه، مقاطعه کاران فرانسوی متعهد شدند همکاری یک یا چند مؤسسه ایرانی را جلب کنند.[۳]

در میان این سد مجسمه بزرگ فرح پهلوی نصب شده بود که در انقلاب سال ۱۳۵۷ پایین کشیده شد.

از ۲۹ دی تا دهم بهمن ۱۳۳۲ هیئتی از مهندسان شرکت‌های مقاطعه‌کار فرانسوی از محل بازدید کردند. نقشه‌برداری از محل از هفدهم اسفند ۱۳۳۲ تا دهم خرداد ۱۳۳۳ انجام گرفت و در ۲۲ اسفند ۱۳۳۲ یک بادسنج در محل سد نصب شد. طغیان سفید رود، آغاز سونداژ را مدتی به تأخیر انداخت تا اینکه این عملیات از تیر ۱۳۳۳ آغاز شد.[۳] ساخت سد در ۲۵ بهمن ۱۳۴۰ به پایان رسید و بهره‌برداری از آن در ۲۹ اردیبهشت ۱۳۴۱ آغاز شد.

ورود مستقیم فاضلاب[ویرایش]

فاضلاب انسانی و خانگی، پساب صنعتی و بیمارستانی بدون تصفیه مستقیماً وارد دریاچه پشت این سد می‌شود و سموم و کودهای کشاورزی بدون مدیریت از بالادست راهی دریاچه این می‌شود؛ و سپس مورد استفاده کشاورزی، آبزی پروری و آشامیدنی قرار می‌گیرد.[۴][۵]

جستارهای وابسته[ویرایش]

رسوب‌گیری[ویرایش]

سد سفیدرود یکی از رسوب‌گیرترین سدهای جهان است. اکنون بیش از نیمی از گنجایش سد را رسوبات پر کرده‌است. از سال ۱۳۵۹ تاکنون عملیات شاس و تغییر زمان‌بندی پر و خالی کردن سد برای رفع این مشکل به کار گرفته شده‌است. همچنین احداث چند سد انحرافی برای رسوب‌گیری آب رودهای شاهرود و قزل‌اوزن در دست اقدام است.

منابع[ویرایش]

  1. «مرکز پژوهشها - تغییر نام سدهای کشور». rc.majlis.ir. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۴-۰۵.
  2. «سد مخزنی سفیدرود ، شاهرگ حیاتی اقتصاد کشاورزی استان گیلان». شرکت سهامی آب منطقه‌ای گیلان.
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ ۳٫۲ «مذاکرات جلسه شانزدهم دوره دوم مجلس سنا پنجم تیر ۱۳۳۳».
  4. «عدم توجه مسئولان به جلوگیری از وارد شدن فاضلاب به آب رودخانه سفید رود/ورود فاضلاب به شالیزارهای شهر رستم آباد». خانه ملت. ۱۰ مرداد ۱۳۹۳.
  5. «فاضلاب واحدهای فرآوری زیتون ‌به سفیدرود می‌ریزد». خبرگزاری دانشجویان ایران. ۲۶ مهر ۱۳۹۴.