اسمز

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
تصویری از شبیه سازی رایانه ای فرایند گذرندگی.

اسمز یا گذرندگی[۱] (به انگلیسی: Osmosis) به فرآیندی گفته می‌شود که طی آن حلال از طریق یک غشا نیمه تراوا از جایی که محلول رقیق تر است به جایی که محلول غلیظ تر است نفوذ می‌کند.[۲]

تعریف[ویرایش]

اسمز ، حرکت و جنبش خود به خودی ملکول های حلال در میان بخشی از غشای نفوذپذیر به درون منطقه ای از غلظت بیشتر مواد حل شونده در جهتی که تمایل به تعادل مواد حل شونده در هر دو طرف وجود دارد. احتمالا برای توصیف یک فرایند فیزیکی استفاده می شود که هرگونه حلالی به در جریان غشا ی نیمه نفوذ پذیر حرکت می کند (نسبت به حلال نفوذ پذیر میباشد ، اما نسبت به مواد حل شونده نفوذ پذیر نمی باشد) دو تا حلال را با غلظت های متفاوت از هم جدا می کند . اسمز می تواند برای انجام کار صورت گیرد.[۳]

مثال‌هایی از پدیده اسمز[ویرایش]

تاثیر محلول‌های متفاوت بر خون
سلول‌های گیاهی در محیط‌های متفاوت

در مورد عمل «اسمز» جریان مخلوط شدن از راه جدارهای نازک ریشه‌های ظریف مویی یک گیاه یا جدارهای روده در حیوانات انجام می‌گیرد.

غشاء جدارهای مزبور عمل مخلوط شدن را کند می‌کند ولی هرگز آن را متوقف نمی‌کند. هنگام فعالیت اسموز در مورد اجسام جاندار غشاهای مذکور اجازه می‌دهند که مواد به خصوصی از آنها عبور کنند و مواد دیگر را متوقف می‌سازند. این فعل و انفعال تا اندازه‌ای مربوط به ساختمان نوع ماده‌ای است که با آن تماس پیدا می‌کند. مواد محلول در موقع تماس با غشاء به آن فشار وارد می‌کند و این فشار را، فشار اسموزی می‌نامند.

طرفی که ذرات محلول بیشتر در آن وجود دارد فشار اسموزی بیشتری را تحمل می‌کند و بنا براین جهتی که رفت و برگشت مواد در آن سو انجام می‌گیرد از طرف ناحیه پر فشار به ناحیه کم فشار خواهد بود ولی حرکت در دو جهت انجام می‌گیرد چون هر چیزی که می‌تواند به یک غشاء اسموزی وارد شود، از آن هم می‌تواند خارج شود و بدین طریق غذای هضم شده وارد خون شده و از خون خارج می‌شود.

یک چهارچوب از شبیه سازی کامپیوتری اسمزی[ویرایش]

فشار اسمزی بصورت حداقل فشار مورد نیاز تعادل و بدون هیچ جنبشی (حرکت) حلال در شبکه تعریف می شود. فشار اسمزی یک ویژگی اتصال (خاصیت جمعی) می باشد به این معنی که فشار اسمزی وابسته به غلظت مولی مواد حل شونده می باشد اما وابسته به هویت آن نمی باشد. اسمز یک فرایند حیاتی در سیستم های بیولوژی می باشد ، غشای بیولوژیکی نیمه نفوذپذیری می باشد . در حالت کلی ،این غشاها نسبت به ملوکول های قطبی وبزرگ مانند یون ها ، پروتئین ها و پلی ساکاریدها ، نشت ناپذیر (نفوذ ناپذیر) می باشند ، در حالیکه نفوذ پذیری نسبت به ملوکول های غیر قطبی و یا آب گریز مانند لیپیدها ، و همچنین ملوکول های کوچک مانند اکسیژن ، دی اکسید کربن ، نیتروژن و اکسید نیتریک وجود دارد. نفوذ پذیریوابسته به قابلت حل بار یا شیمی و همچنین اندازه مواد حل شونده می باشد ملوکول های آب از طریق غشای پلاسما غشای تونوپلاسم یا پورتو پلاست به وسیله انتشار فسفودپیت های دولایه از طریق آکوپورنیس حرکت می کند (پروتئین های عبور کننده از غشا که کوچک می باشند مشابه با کانال های یونی وانتشار تسهیل شده می باشند) اسموز ابزار های اولیه را ایجاد میکند که آب را به داخل وخارج سلول ها انتقال می دهد. فشار تورگور یک سلول عمدتا به وسیله فرایند اسموزی بین سلول های داخلی ومحیط هیپوتونیک نسبی حفظ می شود[3].


جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. برابر فرهنگستان زبان فارسیو
  2. Concise Encyclopedia of Chemistry.New York:McGraw-Hill,2004.ISBN 0-07-143953-6
  3. ویکی پدیا انگلیسی
  • کتاب: «به من بگو چرا؟»