بهرام (سیاره)
از ویکیپدیا، دانشنامهٔ آزاد.
بَهرام یا مریخ چهارمین سیاره در سامانه خورشیدی است که در مداری طویل تر از زمین و با سرعتی کمتر از زمین حرکت میکند. هر یک باری که به بدور خورشید میچرخد معادل 687 روز (روز زمین) طول میکشد و شب و روز کمی طولانی تر از کره زمین است. جو بهرام سرخفام است و در آسمان شب از زمین نیز سرخی آن دیده میشود. کره بهرام دو ماه کوچک به نامهای فوبوس و دِیموس دارد که شکلی نامنظم دارند. این دو ماه احتمالاً شهابسنگهایی هستند که در مدار بهرام به دام افتادهاند.اگر شخصی در کره ی مریخ باشد مشاهده خواهد کرد که فوبوس سه بار در یک روز طلوع و غروب میکند.قمره دیموس نصف فوبوس بوده و چنانچه از مریخ به آن نگاه کنیم این قمر بیشتر شبیه به یک ستاره خواهد بود تا یک قمر.
بهرام، سیاره سرخفام منظومه خورشیدی، نصف زمین قطر دارد و مساحت سطح آن برابر با مساحت خشکیهای روی زمین است. همانند زمین، یخهای قطبی، درههای عمیق، کوه، غبار، طوفان و فصل دارد. در دشتهای آن مانند ماه، گودالهایی حاصل از برخورد سنگهای آسمانی دیده میشود. با وجود اندازه کوچکش، بلندترین قلهٔ منظومهٔ شمسی یعنی الیمپوس و بزرگترین دره منظومه شمسی در این سیاره پیدا شدهاست.
فهرست مندرجات |
[ویرایش] جو
جوّ زمین شامل ۷۷ درصد نیتروژن و ۲۱ درصد اکسیژن است. درحالی که در جو مریخ ۹۵ درصد دی اکسید کربن و فقط ۲۰ درصد اکسیژن وجود دارد. جو سیاره سرخ بسیار رقیق است، به طوری که فشار جوی سطح آن، معادل یک صدم فشار جو زمین در سطح دریاست. علاوه بر این جو مریخ محافظ خوبی در برابر تابشهای مرگبار فضایی نیست.
به دلیل رقیق بودن «هوای» مریخ، دمای هوا به سرعت تغییر میکند. مثلاً فقط لحظاتی پس از طلوع خورشید دما در سطح بیش از ۲۰ افزایش مییابد. جالب تر آنکه در هر لحظه دمایی که پای شما احساس میکند (هوای نزدیک سطح) با دمای هوای اطراف سر شما ممکن است تا ۲۰ درجه اختلاف داشته باشد. به این ترتیب اگر روی استوای مریخ باشید، دمای سطح ۲۰ درجه سلیسیوس و دمای اطراف سر شما صفر درجهاست.
در مریخ بادهایی با سرعت زیاد(متجاوز از ۲۰۰ کیلومتر بر ساعت) می وزد که سبب می شود غبارها در ارتفاع ۴۰ کیلومتری معلق بمانند علت ایجاد این بادها غالباْ اختلاف دما توام با اختلاف فشار است[۱]
[ویرایش] افسانه
مریخ. نام ستارهٔ فلک پنجم از ستارههای خنس و آن را بهرام نیز گویند، منحوس و دال بر جنگ و خصومت و خونریزی و ظلم است. (منتهی الارب). کوکبی است از جملهٔ سبعهٔ سیاره و در آسمان پنجم است. (برهان). ستارهای است از خنس، گویند سبب تسمیهٔ آن سرعت سیرش است و برخی گویند بسبب رنگ زرد و سرخ آن است که شبیه مرداسنج (مردار سنگ) باشد. (از اقرب الموارد). چهارم کوکب سیار در عالم شمسی که بهرام نیز گویند و به اعتقاد بطلمیوس کوکب سیاری که در آسمان پنجم واقع شدهاست. (ناظم الاطباء). از کواکب سبعهٔ سیارهاست و مأخوذ از مرخ و آن درختی است که از چوب آن آتشزنه سازند و سبب تسمیهٔ آن تشبیه به آتش است از نظر سرخی، و گویند مریخ در لغت عبارت از تیر بدون پر است که در حرکت خود پیچ و تاب میخورد و ستارهٔ مذکور نیز بسبب به چپ و راست رفتن در حرکت بدین نام خوانده شده مریخ در فلک پنجم است و فاصلهٔ آن از زمین سه هزار هزار و نهصد هزار و دوازده هزار و هشتصد و شصت و شش میل است. (از صبح الاعشی ج ۲). از کلدانی مَرداخ، و شاید اصل مرداخ نیز فارسی باشد، یا فارسی و کلدانی از مرد (رجل) و آک بهمعنی اسب به فارسی یا به کلدانی. یکی از پیکرهایی که یونانیان باستان برای مریخ میپنداشتند اسب بود، و واژه مارس از همین مریخ آمدهاست یعنی مرداخ و مرداس نامی است که به پدر ضحاک میدادهاند و این نام در میان عرب بسیار است.
[ویرایش] نامهای دیگر
نامهای دیگر بهرام در زبان عربی: مریخ، بِخون. کوکب القاهر. غضبان. حصار. ترک فلک. (دهار). ترک معربد. نحس اصغر. خانس. خنس. سیارة. کانسر. (دهار). در کتابهای قدیمی فارسی آن را فلک شحنهٔ پنجم و سایس رواق پنجم نیز نامیدهاند.
[ویرایش] خروج از مرکز
خروج از مرکز مریخ متغییر است و از ۰.۰۰۹ درجه تا ۰.۱۰۴ درجه تغییر می ککند اکنون خروج از مرکز ۰.۰۹۳ درجه است مدت زمان این تغییر صدها سال تا هزاران سال تغییر می کند[۲]
[ویرایش] برنامههای اکتشاف
|
|
|
|---|---|
| ناموفق در پرتاب |
برنامه مارسنیک · اسپوتنیک ۲۲ · اسپوتنیک ۲۴ · مارینر ۳ · مارس ۱۹۶۹آ · مارس ۱۹۶۹بی · مارینر ۸ · کاسموس ۴۱۹ · مارس ۹۶ |
| ناموفق در راه |
مارس ۱ · زوند ۲ · مارس ۶ · مارس ۷ · فوبوس ۱ · مریخنگر · نوزومی · مدارگرد اقلیمی مریخ · قطبنشین مریخ · اعماق فضا ۲ · بیگل ۲ |
| لغوشده | |
[ویرایش] جدول مشخصات مریخ[۳]
| مشخصات مداری (ژانویه ۲۰۰۰) | |
|---|---|
| نیمقطر بزرگ | ۲۲۷،۹۳۶،۶۳۷ کیلومتر ۱۴۱،۶۳۲،۹۷۶ مایل ۱٫۵۲۳،۶۶۲،۳۱ واحد نجومی |
| پیرامون مدار | ۱،۴۲۹،۰۰۰،۰۰۰ کیلومتر ۸۸۷،۹۰۰،۰۰۰ مایل ۹٫۵۵۳ واحد نجومی |
| خروج از مرکز | ۰٫۰۹۳،۴۱۲،۳۳ |
| حضیض | ۲۰۶،۶۴۴،۵۴۵ کیلومتر ۱۲۸،۴۰۲،۹۶۷ مایل ۱٫۳۸۱،۳۳۳،۴۶ واحد نجومی |
| اوج | ۲۴۹،۲۲۸،۷۳۰ کیلومتر ۱۵۴،۸۶۳،۵۵۳ مایل ۱٫۶۶۵،۹۹۱،۱۶ |
| تناوب مداری | ۶۸۶٫۹۶۰۰ روز ۱٫۸۸۰۸ سال |
| تناوب هلالی | ۷۷۹٫۶۹ روز ۲٫۱۳۵ سال |
| سرعت مداری: ~میانگین ~بیشینه ~کمینه |
۲۴٫۰۷۷ کیلومتر در ثانیه (۵۳٫۸۵۹ مایل در ساعت) ۲۶٫۴۹ کیلومتر در ثانیه (۵۹٫۲۷۷ مایل در ساعت) ۲۱٫۹۷۲ کیلومتر در ثانیه (۴۹٫۱۵۰ مایل در ساعت) |
| تمایل نسبت به: ~صفحه مداری زمین ~صفحه استوایی خورشید |
۱٫۸۵۰،۶۱ درجه ۵٫۶۵ درجه |
| طول دایره البروجی اعتدال بهاری | ۴۹٫۵۷۸،۵۴ درجه |
| شناسه حضیض | ۲۸۶٫۴۶۲،۳۰ درجه |
| تعداد ندیمهای طبیعی | ۲ |
| مشخصات فیزیکی (ژانویه ۲۰۰۰) | |
| قطر استوایی | ۶٬۸۰۴٫۹ کیلومتر ۴،۲۲۸٫۴ مایل ۰٫۵۳۳ برابر قطر زمین |
| قطر قطبی | ۰٫۵۳۳ برابر قطر زمین ۴،۱۹۷٫۲ مایل ۰٫۵۳۱ برابر زمین |
| پخی | ۰٫۰۰۷،۳۶ |
| مساحت سطح | ۱۴۴،۷۹۸،۴۶۵ کیلومتر مربع ۵۵٬۹۰۶٬۷۷۱ مایل مربع ۰٫۲۸۴ برابر زمین |
| حجم | ۱٫۶۳۱،۸×10۱۱ کیلومتر مکعب ۰٫۱۵۱ برابر زمین |
| جرم | ۶٫۴۱۸،۵×10۲۳ کیلوگرم ۰٫۱۰۷ برابر زمین |
| چگالی متوسط | ۳٫۹۳۴ گرم در سانتیمتر مکعب |
| گرانش استوایی | ۳٫۶۹ متر در مجذور ثانیه ۰٫۳۷۶ برابر زمین |
| سرعت فرار | ۵٫۰۲۷ کیلومتر در ثانیه ۱۱٫۲۴۵ مایل در ساعت |
| تناوب گردش | ۱٫۰۲۵،۹۵۷ روز ۲۴٫۶۲۲،۹۶۲ ساعت |
| تمایل محور | ۲۵٫۱۹ درجه |
| بعد سرسو در قطب شمال | ۳۱۷٫۶۸۱،۴۳ درجه ۲۱:۱۰:۴۴ |
| بازتاب | ۰٫۱۵ |
| دمای سطحی: ~کمینه ~متوسط ~بیشینه |
۱۴۰- درجه سانتیگراد (۱۳۳ درجه کلوین) ۶۳- درجه سانتیگراد (۲۱۰ درجه کلوین) ۲۰ درجه سانتیگراد (۲۳۹ درجه کلوین) |
| مشخصات جوی | |
| فشار جوی | ۰٫۷ تا ۰٫۹ کیلو پاسکال |
| دی اکسید کربن | ۹۵٫۷۲ درصد |
| نیتروژن | ۲٫۷ درصد |
| آرگون | ۱٫۶ درصد |
| اکسیژن | ۰٫۱۳ درصد |
| مونو اکسید کربن | ۰٫۰۷ درصد |
| بخار آب | ۰٫۰۳ درصد |
| اکسید نیتریک | ۰٫۰۱ درصد |
| نئون | ۰٫۰۰۰۲۵ درصد (۲٫۵ ذره در هر میلیون) |
| کریپتون | ۰٫۰۰۰۰۳ درصد (۳۰۰ ذره در هر میلیارد) |
| زنون | ۰٫۰۰۰۰۰۸ درصد (۸۰ ذره در هر میلیارد) |
| ازن | ۰٫۰۰۰۰۰۳ درصد (۳۰ ذره در هر میلیارد) |
[ویرایش] منبع
- برگرفته از لغت نامه دهخدا
| سامانه خورشیدی |
|---|
 |
| خورشید -تیر - ناهید - زمین - بهرام - سرس -مشتری - کیوان - اورانوس - نپتون - پلوتون - اریس |
| دیگرها: ماه - دنبالهدار - کمربند کایپر - کمربند سیارکها - ابر اورت |
| جُستارهای وابسته:سیاره کوتوله - سیاره - صورتهای فلکی - سامانه ستارهای - شهابسنگ - ماههای سیارات سیاهچاله - ستاره کوتوله - ستارهشناسی - طالع بینی - ستارهشناسان - رصدخانه - تلسکوپ |
