اریس

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
اریس
Eris
نگاره‌ای از اریس (وسط) و ماه آن دیسنومیا (سمت چپ) که توسط تلسکوپ فضایی هابل گرفته شده‌است.
اکتشاف
کاشفان مایکل براون
چد تروهیو
دیوید رابینوویتز[۱]
تاریخ کشف ۵ ژانویهٔ ۲۰۰۵[۲]
روش اکتشاف گرفتن سه نگاره در آسمان شب[۲]
نام‌گذاری و طبقه‌بندی
نام‌گذاری ریزسیاره‌ها اریس ۱۳۶۱۹۹[۳]
نام جایگزین ۲۰۰۳ یوبی۳۱۳[۱]
نام پیشین (مستعار) زینا[۴]
نام رسمی اریس[۵]
تلفظ ee'-ris[۶]
طبقه‌بندی سیارهٔ کوتوله[۷]
جسم فرانپتونی[۲]
پلوتوئید[۸]
جسم دیسک فشرده[۹]
ریزسیاره[۱۰]
ویژگی‌های مداری
خروج از مرکز ۰٫۴۳۷۰۸۳۴۹۸۳۴۸۴۵۴۳[۱۱]
نیم‌قطر بزرگ ۶۷٫۹۵ واحد نجومی (۱۰۱۰×۱٫۰۱۹۲۵ کیلومتر)[۱۱]
اوج ۹۷٫۶۶ واحد نجومی (۱۰۱۰×۱٫۴۶۴۹ کیلومتر)[۱۱]
حضیض ۳۸٫۲۵ واحد نجومی (۱۰۹×۵٫۷۳۷۵ کیلومتر)[۱۱]
محیط مدار ۱۰۱۰×۶٫۰۸۴ کیلومتر[۱۲]
تمایل ۴۳٫۸۴°[۱۱]
طول گره صعودی ۳۶٫۰۳°[۱۱]
شناسهٔ حضیض ۱۵۰٫۸°[۱۱]
آنومالی متوسط ۲۰۳٫۲۱°[۱۱]
سرعت متوسط مدار ۱۲٫۳۶۴ کیلومتر بر ساعت[۱۲]
زمان رسیدن به حضیض ۱۵ آوریل ۲۲۵۷[۱۱]
تناوب مداری ۵۶۰٫۲۳ سال[۱۱]
ماه‌ها ۱ (دیسنومیا)[۱۳]
ویژگی‌های فیزیکی
قطر ۲٬۴۰۰ کیلومتر (۱۰۰± کیلومتر)[۱۳][۱۴]
مساحت سطح ۱۸٬۰۸۶٬۴۰۰ کیلومتر مربع[الف]
حجم ۱٬۷۲۸٬۰۰۰٬۰۰۰ کیلومتر مکعب[ب]
جرم ۱۰۲۰×۱۶۶ کیلوگرم[۱۳]
چگالی ۲٫۳ گرم بر سانتی‌متر مکعب[۱۳]
شتاب گرانشی ۰٫۶۱ متر بر مجذور ثانیه[۱۳]
سرعت گریز ۳٬۴۳۶ کیلومتر بر ثانیه[۱۳]
دورهٔ چرخش (طول روز) ۱٫۰۷۹ روز زمینی (۲۵/۹ ساعت)[۱۲]
سپیدایی ۸۶ درصد (۷± درصد)[۲]
دمای سطحی ۲۱۷°- سانتی‌گراد (بیش‌ترین)
°۲۴۳- سانتی‌گراد (کم‌ترین)[۱]
قدر ظاهری ۱۸٬۸[۱۳]
قدر مطلق ۱٫۱۹۲۳-[۱۱]

اِریس (به انگلیسی: Eris، تلفظ: ee'-ris) یا اریس ۱۳۶۱۹۹ یا ۲۰۰۳ یوبی۳۱۳ با نام پیشین زینا (به انگلیسی: Xena) صد و سی و شش هزار و صد و نود و نهمین سیارک کشف شده‌[۱۵] و بزرگ‌ترین سیارهٔ کوتولهٔ منظومهٔ خورشیدی (همراه با اختلاف نظر) و بزرگ‌ترین جسم فرانپتونی است که پس از کشف، به عنوان سیارهٔ دهم منظومهٔ خورشیدی شناخته‌شد. اما در سال ۲۰۰۶، اتحادیهٔ بین‌المللی اخترشناسی تعریف جدیدی از سیاره کرد و اریس به همراه سرس، پلوتو، هائومیا و ماکی‌ماکی در گروه سیارات کوتوله قرار گرفت و شمار سیارات منظومهٔ خورشیدی به ۸ رسید.

در ۲۱ اکتبر ۲۰۰۳، مؤسسهٔ فناوری کالیفرنیا سه نگاره از آسمان شب گرفت و حرکت اریس در آن سه نگاره به اندازه‌ای آرام بود که رایانه‌ها آن را تشخیص ندادند. اما در ۵ ژانویهٔ ۲۰۰۵ و در بازبینی مجدد، مایکل براون، چد تروهیو و دیوید رابینوویتز اریس را کشف کردند. مایکل براون نام زینا را بر روی این سیارهٔ کوتولهٔ جدید و نام گابریل را بر روی ماه آن نهاد. اما در ۱۳ سپتامبر ۲۰۰۶، نام زینا به پیشنهاد مایکل براون به اریس (ایزدبانوی نفاق و کشمکش) و نام گابریل به دیسنومیا (دختر اریس) تغییر یافت.

اریس تقریباً ۱۶٬۰۹۳٬۴۴۰٬۰۰۰ کیلومتر (۱۰ میلیارد مایل) از خورشید فاصله دارد و فاصلهٔ اریس تا خورشید سه برابر فاصلهٔ پلوتو تا خورشید و ۳۸ تا ۹۷ برابر فاصلهٔ زمین تا خورشید است. اوج اریس ۹۷٫۶۶ واحد نجومی و حضیض آن ۳۸٫۲۵ واحد نجومی است و یک بار گردش آن پیرامون خورشید ۵۶۰ سال طول می‌کشد. اریس در دیسک فشرده پیرامون خورشید می‌چرخد و °۴۳٫۸۳ درجه نسبت به دائرةالبروج کج و مایل است. قطر اریس طبق برآورد تلسکوپ فضایی هابل ۲٬۴۰۰ کیلومتر (۱۰۰± کیلومتر) و ۱۰۵ درصد پلوتو است. جرم این سیارهٔ کوتوله ۱۰۲۲×۱٫۶۷ کیلوگرم و جرم آن ۲۷ درصد بیشتر از جرم پلوتو است. چگالی اریس نیز ۲/۳ گرم بر سانتی‌متر مکعب است. به باور دانشمندان، درون اریس مخلوطی از سنگ و یخ است. سطح این سیارهٔ کوتوله نیز از یخ متان و نیتروژن ساخته‌شده و جو آن نیز یخ‌زده و منجمد است.

دیسنومیا تنها ماه اریس است که در سال ۲۰۰۵ توسط مایکل براون و گروهی از دانشمندان، مدتی پس از کشف اریس کشف‌شد. قطر این ماه ۱۰۰ تا ۲۵۰ کیلومتر و کوچکتر از ایالت ماساچوست است.

اکتشاف[ویرایش]

جسمی که نشان داده‌شده و به بالا و پایین حرکت می‌کند، اریس است.

در سال ۲۰۰۳، اریس برای نخستین بار طی یک بررسی دربارهٔ بخش بیرونی منظومهٔ خورشیدی در رصدخانهٔ پالومار توسط مایکل براون (استاد اخترشناسی سیاره‌ای در مؤسسهٔ فناوری کالیفرنیاچد تروهیو از رصدخانهٔ جمینی و دیوید رابینوویتز از دانشگاه ییل کشف‌شد. در ژانویه ۲۰۰۵، این اکتشاف مورد تأیید قرار گرفت و به عنوان دهمین سیارهٔ منظومهٔ خورشیدی انتخاب‌شد و نخستین شیء در کمربند کویپر بود که بزرگتر از پلوتو بود.[۱]

از پاییز سال ۲۰۰۱، مؤسسهٔ فناوری کالیفرنیا بررسی‌های مداومی دربارهٔ بخش بیرونی منظومهٔ خورشیدی با استفاده از تلسکوپ ساموئل اوشین در رصدخانهٔ پالومار در کالیفرنیای جنوبی انجام داده‌است و تاکنون بیش از ۸۰ شیء نورانی در کمربند کویپر پیدا کرده‌است. این مؤسسهٔ فناوری برای پیداکردن اشیاء در بیش از سه ساعت، سه نگاره از یک منطقهٔ کوچک در آسمان شب می‌گیرد و به دنبال اشیاء متحرک می‌گردد. میلیاردها ستاره و کهکشان در آسمان ثابت و ماهواره‌ها، سیارات، سیارک‌ها و دنباله‌دارها متحرک به نظر می‌رسند. این مؤسسه سه نگاره در شب ۲۱ اکتبر ۲۰۰۳ گرفت و سیارهٔ جدیدی پیداکرد. از آن‌جا که این سیارهٔ کوتوله بسیار دور است، حرکت آن کندتر از بسیاری از اشیاء پیداشده توسط این مؤسسه بوده‌است. حرکت اریس به اندازه‌ای آرام بود که رایانه‌های این مؤسسه برای نخستین بار متوجه آن نشدند. در سال آینده، این مؤسسه بررسی ویژه برای اشیاء بسیار دور را آغاز کرد و سیارهٔ جدید را در ۵ ژانویهٔ ۲۰۰۵ در ساعت ۱۱:۲۰ قبل از ظهر به منطقه زمانی اقیانوس آرام پیدا کرد.[۲]

طبقه‌بندی[ویرایش]

جستار وابسته: تعریف سیاره
پراکندگی اجسام فرانپتونی در فضا. برای خواندن نام اجسام بر روی نگاره کلیک‌کنید.

اریس پس از کشف، عنوان «سیارهٔ دهم» را به خود گرفت و به عنوان دهمین سیارهٔ منظومهٔ خورشیدی شناخته‌شد.[۱۶] اما در دههٔ نخست سدهٔ ۲۱، اکتشافات بزرگی انجام گرفته و ستاره‌شناسان را به بررسی دوباره تعریف یک سیاره واداشته‌است.[۹] بنابراین در ماه اوت سال ۲۰۰۶،[۷] در تعریف سیاره تجدید نظر شد. در این سال، اتحادیهٔ بین‌المللی اخترشناسی تعریف تازه‌ای از سیاره ارائه‌داد و طبق آن تعریف، سیاره جسم آسمانی است که ویژگی‌های زیر را داشته باشد:

  • در مداری پیرامون ستاره‌ای بچرخد، اما خودش ماه نباشد.
  • دارای جرم کافی و تقریباً کروی‌شکل باشد.
  • اجرام آسمانی پیرامون مدار خود جاروب شده‌باشند (پیرامون مدار خود اجرام آسمانی بزرگی که گرانش غالب منطقه را در اختیار داشته‌باشند، وجود نداشته باشد).

از سوی دیگر، عنوان تازه‌ای به نام سیارهٔ کوتوله به وجود آمد که به جسم آسمانی گفته می‌شود که دارای ویژگی‌های زیر باشد:

  • در مداری پیرامون ستاره‌ای بچرخد، اما خودش ماه نباشد.
  • دارای جرم کافی و تقریباً کروی‌شکل باشد.
  • اجرام آسمانی پیرامون مدار خود جاروب نشده‌باشند (پیرامون مدار خود اجرام آسمانی بزرگی که گرانش غالب منطقه را در اختیار داشته‌باشند، وجود داشته باشند).

تنها تفاوت میان سیارات و سیارات کوتوله، مناطق پیرامون آن‌هاست. اجرام آسمانی دیگری پیرامون سیارات کوتوله وجود دارند، اما پیرامون سیارات وجود ندارند.[۹] با توجه به این تعاریف، پلوتو، اریس و سرس (که پیش از آن سیارک بوده‌است) در گروه سیارات کوتوله قرار گرفتند. دو سیارهٔ کوتولهٔ دیگر به نام‌های هائومیا و ماکی‌ماکی نیز جزء سیارات کوتولهٔ منظومهٔ خورشیدی هستند.[۷] از آن پس، شمار سیارات منظومهٔ خورشیدی به ۸ رسید.[۱۷]

در ماه ژوئن سال ۲۰۰۸، اتحادیهٔ بین‌المللی اخترشناسی عنوان تازه‌ای به نام پلوتوئید به وجود آورد و آن را این‌گونه تعریف‌کرد:«پلوتوئیدها سیارات کوتوله‌ای هستند که نسبت به نپتون فاصلهٔ بیشتری با خورشید دارند و بزرگ‌ترین اجرام کمربند کویپر هستند.»[۱۸] اکنون پلوتو، هائومیا، ماکی‌ماکی و اریس ۴ پلوتوئید منظومهٔ خورشیدی هستند.[۸] اما چون سرس در کمربند سیارک‌ها قرار دارد، پلوتوئید به شمار نمی‌رود.[۱۸]

نام‌گذاری[ویرایش]

نام جایگزین اریس «۲۰۰۳ یوبی۳۱۳»[۱][۱۹] و نام ریزسیاره‌ای آن «اریس ۱۳۶۱۹۹» است.[۳]

زینا[ویرایش]

هفته‌نامهٔ نیو ساینتیست نظرسنجی در اوت ۲۰۰۵ برپاساخت و در آن ۱۰ نام برتر برای نهادن بر روی سیارهٔ جدید را معرفی‌کرد و دیدگاه مردم را خواستار شد. این ۱۰ نام عبارت بودند از: پرسفونه، پاکس، گالیلئو، زینا، روپرت، باب، تیتان، نیبیرو، سربروس و لوکی.[۲۰]

سرانجام، مایکل براون نام زینا را که از روی شخصیت زینا در نمایش تلویزیونی زینا: شاهدخت جنگجو برگرفته شده‌بود، بر این سیارهٔ کوتوله نهاد. مدتی پس از کشف زینا، مایکل براون ماه زینا را نیز کشف‌کرد و نام گابریل را که از شخصیت‌های وابسته به زینا بود، بر آن نهاد.[۱۰]

مایکل براون دربارهٔ گزینش نام زینا برای این سیارهٔ کوتوله گفته‌است:

ما از خیلی وقت پیش، تصمیم گرفته بودیم که نام زینا را بر نخستین شیء یافت‌شدهٔ بزرگتر از پلوتو بگذاریم و این نام را از روی نمایش تلویزیونی زینا: شاهدخت جنگجو برگرفته بودیم. ما تا به حال هیچ ایده‌ای دربارهٔ این که زینا یک ماه دارد، نداشتیم؛ اما این را می‌دانستیم که اگر زینا یک ماه داشته باشد، تقریباً تنها نامی که می‌توانیم برای آن برگزینیم، گابریل است.[۲۱]

گزینش نام رسمی[ویرایش]

ایزدبانوی اریس بر روی یک بشقاب آتنی، حدود ۵۷۵–۵۲۵ پیش از میلاد

به طور کلی، به اجسام فرانپتونی نام‌هایی اساطیری و افسانه‌ای مرتبط با دنیای مردگان داده می‌شود.[۲۲] در ۱۳ سپتامبر ۲۰۰۶،[۲۳] اتحادیهٔ بین‌المللی اخترشناسی نام سیارهٔ کوتولهٔ زینا را به پیشنهاد مایکل براون به اریس (ایزدبانوی یونانی نفاق و کشمکش) تغییر داد.[۵] نام «اریس ۱۳۶۱۹۹» یا اریس توسط گروه کاری نام‌گذاری سیستم سیاره‌ای و کنواسیون نام‌گذاری اخترشناسی پذیرفته‌شد.[۲۳] ایزدبانوی اریس، حسادت و رشک را برای ایجاد جنگ و خشم در میان مردان تحریک می‌کند. در جشن عروسی پلئوس و تتیس، همهٔ خدایان به جز اریس دعوت‌شدند و اریس خشمگین شد و از روی کینه و نفرت، باعث نزاع و کشمکش میان خدایان شد که سرانجام منجر به جنگ تروآ شد.[۵][۲۴]

پس از اریس، ماه اریس که با عنوان «اس۲۰۰۵٫» شناخته می‌شد، نام رسمی دیسنومیا را به خود گرفت. دیسنومیا دختر اریس و ایزدبانوی هرج‌ومرج و درگیری و قرین یونومیا است و یونومیا به خشم و درگیری‌های شدید پایان می‌بخشد. نام دیسنومیا نیز که توسط مایکل براون پیشنهاد شده‌بود، توسط گروه کاری نام‌گذاری سیستم سیاره‌ای پذیرفته‌شد. این نام‌گذاری‌های جدید توسط کمیتهٔ سازماندهی بخش سوم اتحادیهٔ بین‌المللی اخترشناسی و مقامات این اتحادیه مورد تأیید قرار گرفت و در بخش‌نامهٔ ۸۷۴۷ این اتحادیه در ۱۳ سپتامبر ۲۰۰۶ اعلام‌شد.[۲۳]

موقعیت مکانی و مدار[ویرایش]

مدار اریس در ۱۱ اکتبر ۲۰۰۶. برای خواندن دقیق نام اجسام، بر روی نگاره کلیک‌کنید.

از زمان کشف نپتون و ماه آن تریتون در سال ۱۸۴۶، اریس بزرگ‌ترین جسم یافت‌شده است که در مداری پیرامون خورشید می‌چرخد. اریس تقریباً ۱۰ میلیارد مایل از خورشید فاصله‌دارد و فاصلهٔ آن تا خورشید سه برابر فاصلهٔ پلوتو از خورشید است و مدت گردش آن به دور خورشید دو برابر مدت گردش پلوتو به دور خورشید است. مدار اریس عجیب‌تر از مدار پلوتو است؛ پلوتو ۳۰ تا ۵۰ برابر فاصلهٔ زمین از خورشید را در بیش از ۲۵۰ سال می‌پیماید؛ در حالی که اریس ۳۸ تا ۹۷ برابر فاصلهٔ زمین از خورشید را در بیش از ۵۶۰ سال می‌پیماید.[۲]

مسافتی که اریس برای یک بار گردش پیرامون خورشید می‌پیماید، ۱۰۱۰×۶٫۰۸۴ کیلومتر است. اوج این سیارهٔ کوتوله ۱۰۱۰×۱٫۴۵۹۴۵ کیلومتر (۹۷٫۵۶ واحد نجومی) و حضیض آن ۱۰۹×۵٫۷۶۵۷۳ کیلومتر (۳۸۵۴ واحد نجومی) است. سرعت متوسط اریس در مدار خود ۱۲٬۳۸۴ کیلومتر بر ساعت است و خروج از مرکز مداری آن ۰٫۴۳۳۶۲۸۳۶۷ و طول روز آن ۱٫۰۷۹ برابر روز زمینی و ۲۵٫۹ ساعت است.[۱۲]

اریس در منطقه‌ای بسیار دور در منظومهٔ خورشیدی به نام دیسک فشرده پیرامون خورشید می‌چرخد. اشیاء دیسک فشرده به تمایل و شیب بسیار و خروج از مرکز مدار گرایش دارند.[۹] اریس °۴۶٫۸۷ نسبت به دائرةالبروج کج و مایل است،[۱۲] در حالی که تمایل پلوتو نسبت به دایرة‌البروج تنها °۱۷ است. اریس در اوج خود قرار دارد و ۹۷ واحد نجومی از خورشید فاصله دارد و تا مارس ۲۲۵۷ در حضیض خورشید قرار خواهد گرفت.[۹]

اندازه، جرم و چگالی[ویرایش]

مقایسهٔ اندازه، چگالی و جرم اریس با اجرام آسمانی دیگر
جسم قطر (کیلومتر) جرم (کیلوگرم) چگالی (گرم بر سانتی‌متر مکعب)
اریس[۱۳] ۲٬۴۰۰ ۱۰۲۰×۱۶۶ ۲٫۳
پلوتو[۲۵] ۲٬۳۰۲ ۱۰۲۰×۱۳۰٫۹ ۲٫۰۵۰
دیسنومیا[۲۶] ۱۰۰ تا ۲۵۰ ن/م ن/م
هائومیا[۲۷] ۱٬۵۳۰٫۷۵ ۱۰۲۰×۴۱٫۸۱۹۴ ن/م
ماکی‌ماکی[۲۸] ۶۳۷٫۸۱ ۱۰۲۰×۴۱٫۸۱۹۴ ن/م
سرس[۲۹] ۹۵۲٫۴ ۱۰۲۰×۹٫۴۷ ۲٫۰۹
زمین[۳۰] ۱۲٬۷۴۲ ۱۰۲۰×۵۹۷۲۲ ۵/۵۱۳
ماه[۳۱] ۳٬۴۷۴٫۲ ۱۰۲۰×۷۳۴٫۲ ۳٫۳۴۴
خورشید[۳۲] ۱٬۴۱۲٬۰۰۰ ۱۰۲۰×۱۴٬۱۲۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ۱٬۴۰۸

طی پژوهشی در رصدخانهٔ پاریس در سال ۲۰۱۰، قطر اریس ۲٬۳۲۶ کیلومتر محاسبه‌شد. پیش از آن در سال ۲۰۰۹، قطر پلوتو حداقل ۲٬۳۳۸ کیلومتر محاسبه شده‌بود. با این حال، در نخستین برآوردی که پس از کشف اریس از اندازهٔ آن شد، قطر آن ۳٬۰۰۰ کیلومتر (۴۰۰± کیلومتر) برآورد شد. مدتی بعد، برآوردی توسط تلسکوپ فضایی هابل شد و قطر اریس ۲٬۴۰۰ کیلومتر (۱۰۰± کیلومتر) برآورد شد. بحث و اختلاف بر سر این که اریس بزرگ‌ترین سیارهٔ کوتوله است یا پلوتو، هم‌چنان ادامه‌دارد.[۱۴] اگر قطر اریس را ۲٬۴۰۰ کیلومتر (۱۰۰± کیلومتر) بدانیم، اندازهٔ آن ۱۰۵ درصد اندازهٔ پلوتو است.[۲] مایکل براون دربارهٔ اریس و پلوتو گفته‌است:[۱۴]

« از دیدگاه علمی، این که کدام یک (اریس یا پلوتو) بزرگتر است، هیچ چیزی به ما نمی‌آموزد. واقعیت این است که اندازهٔ آن‌ها تقریباً یکسان است و این از دیدگاه علمی جالب است؛ یکی از دیگری چند کیلومتر بزرگتر است و این اهمیتی ندارد. اما من یک دلبستگی عاطفی به اریس دارم؛ بنابراین، در عمق درونم، می‌خواهم باور کنم که اریس کمی بزرگتر است.  »
بزرگ‌ترین اجسام فرانپتونی. برای خواندن دقیق نام برخی از اجسام بر روی نگاره کلیک‌کنید.

مشاهدات جدید رصدخانهٔ کک و تلسکوپ هابل نشان می‌دهد که دیسنومیا (ماه اریس) مداری دایره‌ای شکل به شعاع ۳۷٬۳۵۰ کیلومتر دارد و دورهٔ مداری آن ۱۵/۷۷۴ روز است. جرم اریس از این پارامترهای مداری به دست آمده و برابر با ۱۰۲۲×۱٫۶۷ کیلوگرم (۱۰۲۲×۰٫۰۲± کیلوگرم) است و از جرم پلوتو ۲۷ درصد بیشتر است.[۳۳] مقدار جرم اریس توسط مایکل براون و امیلی اسکالر اندازه‌گیری شد و یک هفتهٔ بعد در مجلهٔ ساینس منتشر شد. آلن استرن، پژوهشگر اصلی مأموریت فضایی نیوهورایزنز گفته‌است که نسبت پلوتو به اریس و دیسنومیا، مانند نسبت سیب به پرتقال است.[۳۴]

چگالی اریس برابر با ۲٫۳ گرم بر سانتی‌متر مکعب (g/cm۳) است.[۱۳] این مقدار چگالی نشان می‌دهد که اریس احتمالاً یک جسم سنگی بزرگ است که توسط پوششی نسبتاً نازک از جنس یخ پوشیده شده‌است.[۳۵]

ساختار، سطح و جو[ویرایش]

طراحی هنری از اریس که جو و سطح یخ‌زدهٔ و منجمد آن را نشان می‌دهد.

دانشمندان بر این باورند که درون اریس مانند درون پلوتو مخلوطی از سنگ و یخ است. تا زمانی که دانشمندان اطلاعات بیشتری دربارهٔ چگالی اریس را به دست نیاورده‌اند، فقط می‌توانند دربارهٔ ترکیبات درونی این سیارهٔ کوتوله گمانه‌زنی کنند.[۳۶]

سطح اریس خاکستری رنگ است و روی آن یخ متان وجود دارد.[۳] دانشمندان با مطالعات آزمایشگاهی و مشاهدات تلسکوپی دریافته‌اند که سطح اریس شباهت بسیاری به سطح پلوتو دارد. حدود ۹۰ درصد از سطح یخی اریس از نیتروژن و ۱۰ درصد دیگر آن از متان ساخته شده‌است.[۳۷]

در دماهای بسیار پایین، متان که به حالت گاز بر روی کرهٔ زمین موجود است، بر روی اریس و پلوتو به حالت یخ‌زده وجود دارد. با این حال، اریس و پلوتو به طور کامل یکسان نیستند. سطح پلوتو نسبتاً قرمز رنگ و سطح اریس تقریبهٔ سفید رنگ است. بر خلاف پلوتو، اریس سطح لکه‌لکه ندارد و سطح آن تقریباً یکسان است و ۸۶ درصد (۷± درصد) از نوری که به آن تابیده می‌شود را منعکس می‌کند. علت سطح روشن و رنگ سفید یکنواخت اریس، دوری بیش از حد آن از خورشید و در نتیجه سرمای بسیار آن است و در این فاصله از خورشید (در نزدیک‌ترین فاصله، ۲۸۰ سال)، حتی جو سیاره هم یخ می‌زند.[۲] این سیارهٔ کوتوله ۹۷ واحد نجومی از خورشید فاصله‌دارد[۳۸] و دمای سطحی آن حدود ۲۱۷- درجهٔ سانتی‌گراد تا ۲۴۳- درجهٔ سانتی‌گراد است[۱] و بسیار تاریک است.[۳۸]

اریس جو قابل توجهی ندارد.[۳۹] جو آن مانند جو پلوتو، یخ‌زده و منجمد است و مانند لایه‌ای نازک و یخ‌زده بالاتر از سطح آن قرار دارد[۴۰] و لایه‌ای از متان روی سطح را پوشانده‌است. این لایهٔ متان در پلوتو به علت تابش کم نور خورشید، قرمز رنگ است. اما متان در اریس تا حدودی زرد رنگ‌تر است و شاید به دلیل دوری بیشتر آن به خورشید نسبت به پلوتو باشد.[۳۸] به احتمال زیاد، متان و نیتروژن اجزایی هستند که جو اریس را تشکیل داده‌اند.[۲] وقتی که اریس در نزدیک‌ترین فاصله به خورشید قرار می‌گیرد، گرمای خورشید موجب تصعید (تبدیل جامد به گاز) گازهای منجمد اریس می‌شود.[۴۰] دانشمندان بر این باورند که اگر اریس به خورشید نزدیکتر شود، جو نازک یخی اریس ذوب خواهد شد و سطح سنگی پلوتو مانند آن آشکار خواهد شد.[۱]

ماه اریس[ویرایش]

طراحی هنری از اریس (وسط) و دیسنومیا (بالای آن). جسم نورانی بالا سمت چپ، خورشید است.
نوشتار اصلی: دیسنومیا (ماه)

دیسنومیا تنها ماه اریس است و در سال ۲۰۰۵ توسط مایکل براون و گروهی از دانشمندان، مدتی پس از کشف اریس کشف‌شد. قطر دیسنومیا تنها ۱۰۰ تا ۲۵۰ کیلومتر و کوچکتر از ایالت ماساچوست است. دانشمندان مطمئن نیستند که دیسنومیا از چه چیزی ساخته‌شده، اما بر این باورند که از آب منجمد ساخته شده‌است. ستاره‌شناسان برای شناسایی پلوتو و اریس از دیسنومیا استفاده می‌کنند؛ آن‌ها می‌دانستند که اریس از پلوتو بزرگتر است، اما نمی‌دانستند که جرم اریس از پلوتو بیشتر است. آن‌ها می‌توانند جرم جسم را با استفاده از ماه آن اندازه‌گیری کنند؛ به طوری که فاصلهٔ میان جسم و ماه آن و مدت زمان گردش ماه به دور جسم را اندازه‌گیری می‌کنند. با استفاده از این روش، ستاره‌شناسان دریافتند که جرم اریس ۲۷ درصد بیشتر از پلوتو است.[۲۶]

درک درست ویژگی‌های خلأ کوانتومی ممکن‌است که انقلاب علمی آینده باشد. به تازگی پیشنهاد شده‌است خلأ کوانتومی شامل دو قطبی‌های گرانشی مجازی است و این فرضیه را می‌توان در منظومهٔ خورشیدی مورد آزمایش قرار داد. درک این پدیده ممکن‌است با مطالعهٔ دقیق‌تر بر مدار سیارات صورت بگیرد. بهترین آزمایشگاه برای مطالعهٔ ویژگی‌های گرانشی خلأ کوانتومی، اریس و دیسنومیا است. به این دلیل که حرکت تقدیمی حضیض (تقدیم دیسنومیا) پیرامون اریس به شدت تحت سلطهٔ خلأ کوانتومی است.[۴۱]

جستارهای وابسته[ویرایش]


پانویس[ویرایش]


  1. ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ ۱٫۳ ۱٫۴ ۱٫۵ ۱٫۶ “Eris: Overview”. NASA, 7 October 2010. Archived from the original on 19 October 2013. Retrieved 12 August 2013. 
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ ۲٫۳ ۲٫۴ ۲٫۵ ۲٫۶ ۲٫۷ ۲٫۸ Brown, Michael K.. “The discovery of 2003 UB313 Eris, the 10th planet largest known dwarf planet”. California Institute of Technology, 1 August 2005. Archived from the original on 19 October 2013. Retrieved 12 August 2013. 
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ ۳٫۲ Cessna, Abby. “Dwarf Planet Eris”. Universe Today, 17 August 2009. Archived from the original on 19 October 2013. Retrieved 13 August 2013. 
  4. Cain, Fraser. “Xena Renamed to Eris”. Universe Today, 14 September 2006. Archived from the original on 19 October 2013. Retrieved 16 August 2013. 
  5. ۵٫۰ ۵٫۱ ۵٫۲ “Xena Has Officially Been Named Eris”. NASA, 14 September 2006. Archived from the original on 4 November 2013. Retrieved 16 August 2013. 
  6. “Encyclopedia Mythica: Pronunciation guide”. Encyclopedia Mythica. Archived from the original on 19 October 2013. Retrieved 18 August 2013. 
  7. ۷٫۰ ۷٫۱ ۷٫۲ “dwarf planet (astronomy)”. Encyclopedia Britannica, 8 May 2008. Archived from the original on 19 October 2013. Retrieved 16 August 2013. 
  8. ۸٫۰ ۸٫۱ Williams, Matt. “Plutoid”. Universe Today, 4 November 2010. Archived from the original on 19 October 2013. Retrieved 29 August 2013. 
  9. ۹٫۰ ۹٫۱ ۹٫۲ ۹٫۳ ۹٫۴ “Dwarf Planets”. University of Colorado Boulder. Retrieved 16 August 2013. 
  10. ۱۰٫۰ ۱۰٫۱ Chang, Kenneth. “A Dwarf Planet Gets a Name: Eris”. NewYork Times, 14 September 2006. Archived from the original on 19 October 2013. Retrieved 17 August 2013. 
  11. ۱۱٫۰۰ ۱۱٫۰۱ ۱۱٫۰۲ ۱۱٫۰۳ ۱۱٫۰۴ ۱۱٫۰۵ ۱۱٫۰۶ ۱۱٫۰۷ ۱۱٫۰۸ ۱۱٫۰۹ ۱۱٫۱۰ “JPL Small-Body Database Browser: 136199 Eris (2003 UB313)”. NASA. Archived from the original on 19 October 2013. Retrieved 17 August 2013. 
  12. ۱۲٫۰ ۱۲٫۱ ۱۲٫۲ ۱۲٫۳ ۱۲٫۴ “Eris: Facts & Figures”. NASA, 7 October 2013. Retrieved 15 August 2013. 
  13. ۱۳٫۰ ۱۳٫۱ ۱۳٫۲ ۱۳٫۳ ۱۳٫۴ ۱۳٫۵ ۱۳٫۶ ۱۳٫۷ ۱۳٫۸ “Eris - the Largest Dwarf Planet”. BBC. Archived from the original on 4 November 2013. Retrieved 14 August 2013. 
  14. ۱۴٫۰ ۱۴٫۱ ۱۴٫۲ SANDERS, Ray. “Pluto or Eris: Which is Bigger?”. Universe Today, 14 October 2011. Archived from the original on 4 November 2013. Retrieved 13 August 2013. 
  15. بر طبق اینجا شماره سیارک معرف شماره کشف شدن آنهاست.
  16. “Eris (astronomy)”. Encyclopedia Britannica, 12 October 2008. Archived from the original on 19 October 2013. Retrieved 16 August 2013. 
  17. Green, Daniel W. E.. “IAUC 8747: (134340); 178P; P/2006 R1; 2006ev”. Harvard University, 13 September 2006. Archived from the original on 19 October 2013. Retrieved 18 August 2013. 
  18. ۱۸٫۰ ۱۸٫۱ “planet”. Encyclopedia Britannica, 28 April 2008. Archived from the original on 19 October 2013. Retrieved 9 September 2013. 
  19. Cessna, Abby. “2003 ub313”. Universe Today, 26 October 2009. Archived from the original on 4 November 2013. Retrieved 17 August 2003. 
  20. O'Neal, Sean. “Your top 10 names for the tenth planet”. New Scientist, 8 August 2005. Archived from the original on 4 November 2013. Retrieved 16 August 2013. 
  21. “Xena and Gabrielle”. American Astronomical Society, January 2006. Archived from the original on 4 November 2013. Retrieved 18 August 2013. 
  22. “Naming Astronomical Objects”. International Astronomical Union. Archived from the original on 4 November 2013. Retrieved 26 October 2013. 
  23. ۲۳٫۰ ۲۳٫۱ ۲۳٫۲ “IAU names dwarf planet Eris”. International Astronomical Union, 14 September 2006. Archived from the original on 4 November 2013. Retrieved 18 August 2013. 
  24. “The Dwarf Planet Formerly Known as Xena Has Officially Been Named Eris, IAU Announces”. California Institute of Technology, 14 September 2006. Archived from the original on 4 November 2013. Retrieved 16 August 2013. 
  25. “Pluto: Facts & Figures”. NASA, 24 February 2004. Archived from the original on 4 November 2013. Retrieved 14 August 2013. 
  26. ۲۶٫۰ ۲۶٫۱ Cessna, Abby. “Dysnomia”. Universe Today, 19 September 2009. Archived from the original on 4 November 2013. Retrieved 13 August 2013. 
  27. Willman, Jr, Alexander J.. “Dwarf Planet Haumea Data”. Princeton University, 2 March 2010. Archived from the original on 4 November 2013. Retrieved 14 August 2013. 
  28. Willman, Jr, Alexander J.. “Dwarf Planet Makemake Data”. Princeton University. Archived from the original on 4 November 2013. Retrieved 15 August 2013. 
  29. “Ceres: Facts & Figures”. NASA. Archived from the original on 4 November 2013. Retrieved 14 August 2013. 
  30. “Earth: Facts & Figures”. NASA, 16 December 2003. Archived from the original on 4 November 2013. Retrieved 14 August 2013. 
  31. “Moon Fact Sheet”. NASA, 19 December 1996. Archived from the original on 4 November 2013. Retrieved 14 August 2013. 
  32. “Sun Fact Sheet”. NASA. Archived from the original on 4 November 2013. Retrieved 14 August 2013. 
  33. «The Mass of Dwarf Planet Eris». Sciece Magazine، ش. 5831 (15 June 2007): 1585. doi:10.1126/science.1139415. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در 4 November 2013. بازبینی‌شده در 14 August 2013. 
  34. Minrad, Anne. “Pluto Smaller Than Dwarf Planet Neighbor Eris, Study Finds”. National Geographic, 14 June 2007. Archived from the original on 4 November 2013. Retrieved 14 August 2013. 
  35. Wall, Mike. “Dwarf Planet Eris is 'Almost Perfect' Pluto Twin”. Space.com, 26 October 2011. Archived from the original on 4 November 2013. Retrieved 15 August 2013. 
  36. McKinney, Donna. “What Is Eris Made Of?”. eHOW. Archived from the original on 4 November 2013. Retrieved 13 August 2013. 
  37. Baldwin, Emily. “Eris' nitrogen-ice surface revealed”. Astronomy Now, 6 October 2010. Archived from the original on 4 November 2013. Retrieved 13 August 2013. 
  38. ۳۸٫۰ ۳۸٫۱ ۳۸٫۲ “The Dwarf Planet Known as Eris is More Massive than Pluto, New Data Shows”. California Institute of Technology, 14 June 2007. Archived from the original on 4 November 2013. Retrieved 13 August 2013. 
  39. Bhanoo, Sindya N.. “Dwarf Planet Lacks Atmosphere, Glimpse Suggests”. NewYork Times, 23 November 2012. Archived from the original on 4 November 2013. Retrieved 26 August 2013. 
  40. ۴۰٫۰ ۴۰٫۱ Kaufman, Rachel. “Pluto's "Twin" Has Frozen Atmosphere”. National Geographic, 26 October 2011. Archived from the original on 4 November 2013. Retrieved 13 August 2013. 
  41. Hajdukovic، Dragan. «Can observations inside the Solar System reveal the gravitational properties of the quantum vacuum?». Astrophysics and Space Science (Springer Science+Business Media)، February 2013. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در 4 November 2013. بازبینی‌شده در 30 October 2013. 

پیوند به بیرون[ویرایش]

اریس در پروژه‌های خواهر

در ویکی‌انبار پرونده‌های مرتبط در ویکی‌انبار