شباهنگ (ستاره)

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

مختصات: Celestia.png ۰۶h ۴۵m ۰۸٫۹۱۷۳s٬ −۱۶° ۴۲′ ۵۸٫۰۱۷″

شعرای یمانی A / B
Sirius A and B Hubble photo.jpg
ستاره شباهنگ به همراه همدم کوتوله سفیدش
اطلاعات رصدی
مبدا مبدأ (ستاره‌شناسی) (ICRS)      اعتدال مبدأ (ستاره‌شناسی) (ICRS)
صورت فلکی سگ بزرگ
بعد 06h 45m 08.9173s[۱][۲]
میل −16° 42′58.017[۱][۲]
قدر ظاهری (V) −1.47 (A)[۱] / 8.30 (B)[۳]
مشخصات
رده A1V (A)[۱] / DA2 (B)[۳]
راهنمای رنگ U-B −0.05 (A)[۴] / −1.04 (B)[۳]
راهنمای رنگ B-V 0.01 (A)[۱] / −0.03 (B)[۳]
اخترسنجی
حرکت مخصوص (μ) RA: −546.05[۱][۲] mas/yr
Dec.: −1223.14[۱][۲] mas/yr
اختلاف منظر (π) 379.21 ± 1.58 mas
قدر مطلق (MV) 1.42 (A)[۵] / 11.18 (B)[۳]
مدار ستاره دوتایی بصری
همدم α CMa B
دوره (P) 50.09 yr
نیم‌قطر کوچک (a) 7.56"
خروج از مرکز (e) 0.592
انحراف (i) 136.5°
طول گره (Ω) 44.6°
دور حضیض (T) 1894.13
آرگومان حضیض (ω) 147.3°
جزئیات
جرم 2.02 (A) /
0.978 (B) M
شعاع 1.711 (A) /
0.0084 ± 3% (B) R
گرانش سطحی (لگاریتم g) 4.33 (A)/8.57 (B)
درخشندگی 25.4 (A) /
0.026[۶] (B) L
دما 9,940 (A) /
25,200 (B) K
فلزات [Fe/H] =0.50 (A)
چرخش 16 km/s (A)
سن 2-3 × 108 سال
نام‌گذاری‌های دیگر
System: α Canis Majoris, α CMa, 9 Canis Majoris, 9 CMa, HD 48915, HR 2491, BD -16°1591, GCTP 1577.00 A/B, GJ 244 A/B, LHS 219, ADS 5423, LTT 2638, HIP 32349.
B: EGGR 49, WD 0642-166.[۱][۷][۸]
هم‌سنجی سیاره‌های منظومه خورشیدی با تعدادی از ستاره‌های مشهور:
الف:
زمین (۴) > ناهید (۳) > مریخ (۲) > تیر (۱)
ب:
مشتری (۸) > زحل (۷) > اورانوس(۶) > نپتون (۵) > زمین (بدون شماره)
پ:
شباهنگ (۱۱) > خورشید (۱۰) > ولف ۳۵۹ (۹) > مشتری (بدون شماره)
ت:
دبران (۱۴) > نگهبان شمال (۱۳) > رأس پیکر پسین (۱۲) > شباهنگ (بدون شماره)
ث:
ابط‌الجوزا (۱۷) >قلب عقرب (۱۶) > پای شکارچی (۱۵) > دبران (بدون شماره)
ج:
وی‌وای سگ بزرگ (۲۰) >وی‌وی قیفاووس (۱۹) > مو قیفاووس (۱۸) > ابط‌الجوزا (بدون شماره)


شباهنگ یا شِعرای یمانی درخشانترین ستارهٔ آسمان شب است. این ستاره در پارسی با نام‌های کاروان‌کش، وَراهَنگ، شب‌کش، خُنُک، تیر و تیشتَر نیز نامیده می‌شود. نام عربی آن شِعرای یمانی و نام انگلیسی آن Sirius است.


شباهنگ کمابیش از همهٔ نقاط مسکونی زمین دیده می‌شود و در نیمکرهٔ شمالی به عنوان یک رأس مثلّث زمستانی شناخته می‌شود. شباهنگ با ۸٫۶ سال نوری یکی از نزدیکترین ستاره‌ها به زمین است. جرم شباهنگ ۲٫۴ برابر جرم خورشید، و قدر ظاهری آن منفی ۱٫۴۷ است.

این ستاره در پیکر آسمانی (صورت فلکی) سگ بزرگ قرار دارد به همین شوند (دلیل) در زبان انگلیسی به آن Dog Star هم می‌گویند. نام آن در سامانه ی نام‌گذاری بایر «آلفا سگ بزرگ» (به انگلیسی: Alpha Canis Majoris) است.



اسطوره ستاره‌شناسی[ویرایش]

نوشتار اصلی: تیشتر

در اسطوره‌های ایرانی و زرتشتی٬ ستاره شباهنگ، تیشتر یا تیر (با سیاره تیر یا عطارد اشتباه نشود) نامیده می‌شود، و نماد تیشتر٬ ایزد باران و باروری خاک شناخته می‌شود. تیشتر ایزدی نیرومند است که به صورت مردی شکوهمند بر گردونهٔ خود آشکار می‌شود که هزار تیر و هزار کمان زرّین و هزار نیزه و هزار خنجر و هزار گرز فلزین دارد و زمانی به شکل گاوی بزرگ درمی‌آید و گاهی، به شکل اسبی سفید با سم‌های بلند، و بر اپوش، دیو خشکی می‌تازد. ستاره نماد اپوش‌دیو٬ قلب عقرب است که درخشان‌ترین ستاره صورت فلکی کژدم است.[۹]

همچنین در عرب جاهلی این ستاره مورد پرستش بوده است، که قرآن در آیه ۴۹ سوره نجم این باور را تخطئه کرده است: «و او(خداوند یکتا) پروردگار ستاره شِعری(شباهنگ)» که اشاره به این است که باید آفریننده ستاره را پرستید نه ستاره را.[۱۰]

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  • منبع اطلاعات جدول: Bright Star Catalogue (برگرفته از ویکی‌پدیای هلندی).
  1. ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ ۱٫۳ ۱٫۴ ۱٫۵ ۱٫۶ ۱٫۷ Database entry for Sirius A, سیمباد. Accessed online ۲۰ اکتبر, 2007.
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ ۲٫۳ Astrometric data, mirrored by SIMBAD from the Hipparcos catalogue, pertains to the center of mass of the Sirius system. See §2.3.4, Volume 1, The Hipparcos and Tycho Catalogues, European Space Agency, 1997, and the entry for Sirius in the کاتالوگ ابرخس (CDS ID I/239.)
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ ۳٫۲ ۳٫۳ ۳٫۴ Entry for WD 0642-166, A Catalogue of Spectroscopically Identified White Dwarfs (August 2006 version), G. P. McCook and E. M. Sion (CDS ID III/235A.)
  4. Entry for HR 2491, Bright Star Catalogue, 5th Revised Ed. (Preliminary Version), D. Hoffleit and W. H. Warren, Jr., 1991. (CDS ID V/50.)
  5. For apparent magnitude m and parallax π, the absolute magnitude Mv of Sirius A is given by:
    \begin{smallmatrix}M_v\ =\ m + 5 (\log_{10} {\pi} + 1)\ =\ -1.47 + 5 (\log_{10}{0.37921} + 1)\ =\ 1.42\end{smallmatrix}
    See: Tayler, ‎Roger John. The Stars: Their Structure and Evolution. Cambridge University Press, 1994. 16. ISBN 0-521-45885-4. 
  6. From L=4πR2σTeff4. See: Tayler, ‎Roger John. The Stars: Their Structure and Evolution. Cambridge University Press, 1994. 16. ISBN 0-521-45885-4. 
  7. Database entry for Sirius B, سیمباد. Accessed on line ۲۳ اکتبر, 2007.
  8. General Catalogue of Trigonometric Stellar Parallaxes, Fourth Edition, W. F. van Altena, J. T. Lee, and E. D. Hoffleit, Yale University Observatory, 1995. (CDS ID I/238A.)
  9. رستگار فسایی، منصور: پیکرگردانی در اساطیر. در نشریه: «مطالعات ایرانی»، پاییز ۱۳۸۱ - شماره ۲. ص۹۷.
  10. تفسیر نمونه، ذیل آیه ۴۹ سوره نجم