ژوبین‌دار

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از نگهبان شمال)
پرش به: ناوبری، جستجو

مختصات: Celestia.png ۱۴h ۱۵m ۳۹٫۷s٬ +۱۹° ۱۰′ ۵۶″

ژوبین‌دار
Bootes constellation map.png
نگهبان شمال در صورت فلکی گاوران.
اطلاعات رصدی
مبدا J2000      اعتدال J2000
صورت فلکی گاوران
بعد 14h 15 m 39.7s
میل +19° 10' 56"
قدر ظاهری (V) −0.04
مشخصات
رده K1.5 IIIpe
راهنمای رنگ U-B 1.22
راهنمای رنگ B-V 1.24
اخترسنجی
سرعت شعاعی (Rv) −5.2 km/s
حرکت مخصوص (μ) RA: −1093.45 mas/yr
Dec.: −1999.40 mas/yr
اختلاف منظر (π) 88.78 ± 0.68 mas
جزئیات
جرم 1–1.5[نیازمند منبع] M
شعاع 25.7 ± 0.3 [۱] R
درخشندگی 210 ± 10 [۲] L
دما 4,300 [۳] K
فلزات 20–50% Sun
سن > 4.6 × 109 سال
نام‌گذاری‌های دیگر
Alramech, Abramech, α Boötis, 16 Boötes, HD 124897, HR 5340, BD+19°2777, GCTP 3242.00, GJ 541, LHS 48, and HIP 69673
منابع
سیمباد اطلاعات
مقایسه اندازهٔ ستارهٔ ژوبین‌دار با خورشید.

ژوبین‌دار، نگهبان شمال یا سِماک رامِح (به انگلیسی، Arcturus) نام ستاره‌ای در صورت فلکی گاوران است. این ستاره، سومین ستاره از نظر قدرت درخشش در آسمان شب است.[۴]

نام عربی آن یعنی سِماک رامِح به معنای «بالابر نیزه‌دار» است و نام یونانی آن Αρκτούρος (آرکتوروس) که در بیشتر زبان‌های اروپایی نیز به کار می‌رود به معنای «نگهبان خرس» است.[۵] رامح به معنای دارنده سلاح و ژوبین و اعزل به معنای بی سلاح و بی‌ژوبین است.

در عربی به ژوبین‌دار، حارس السماء (نگهبان آسمان) و حارس ألشمال (نگهبان شمال) هم گفته شده‌است.

ژوبین‌دار یک اَبَرغول سرخ و رنگ آن سرخ روشن است و از درخشان‌ترین ستاره‌های آسمان شب است. برای رصد آن باید در نیمه‌شب ماه ژوئن به آسمان جنوبی نگریست. این ستاره از نظر جرم با خورشید برابری میکند. اگر چهار میلیارد سال آینده از فاصله ۳۷ سال نوری به خورشید نگاه شود در آسمان مشابه نگهبان شمال خواهد بود. سرعت آن بیش از ۱۲۵ کیلوتر بر ثانیه برآورد می‌شود و به علت دوری، ۸۰۰ سال طول می‌کشد تا قوسی برابر نیم‌درجه را در آسمان بپیماید. ۸۰۰ سال دیگر، نگهبان شمال به اندازه نیم‌درجه، یعنی فاصله‌ای برابر با قطر ظاهری ماه، به صورت فلکی دوشیزه نزدیک‌تر خواهد شد.[۶]

ژوبین‌دار، یک ستاره بیگانه[ویرایش]

ژوبین‌دار که در فاصله ۳۷ سال نوری از ما واقع شده، ۱۰ ميليارد سال عمر دارد. ژوبین‌دار در واقع عضوي از هاله کهكشان ما بوده كه به طور اتفاقي وارد صفحه كهكشان شده‌است. اخترشناسان معتقد هستند كه اين غول بزرگ در كهكشان كوتوله اي با ۱۰۰ ميليون ستاره متولد شده كه در حدود ۷ ميليارد سال پيش وارد كهكشان راه شيري شده و اكنون به طور كامل در كهكشان ما محو شده‌است. نگهبان شمال عضو گروهي از ستاره هاي پراكنده در آسمان است كه حركتي مشابه در فضا دارند. اين گروه «ستاره هاي متحرك نگهبان شمال» ناميده مي شوند.[۷]

در فرهنگ‌ها[ویرایش]

در بُندَهِش آمده که برای هر جهت اصلی یک سپاهبد گمارده شده و سپاهبد شمال، ستاره هفت‌اورنگ (محتملاً نگهبان شمال) است.[۸]

هم‌سنجی سیاره‌های منظومه خورشیدی با تعدادی از ستاره‌های مشهور:
الف:
زمین (۴) > ناهید (۳) > مریخ (۲) > تیر (۱)
ب:
مشتری (۸) > زحل (۷) > اورانوس(۶) > نپتون (۵) > زمین (بدون شماره)
پ:
شباهنگ (۱۱) > خورشید (۱۰) > ولف ۳۵۹ (۹) > مشتری (بدون شماره)
ت:
دبران (۱۴) > ژوبین‌دار (۱۳) > رأس پیکر پسین (۱۲) > شباهنگ (بدون شماره)
ث:
ابط‌الجوزا (۱۷) >قلب عقرب (۱۶) > پای شکارچی (۱۵) > دبران (بدون شماره)
ج:
وی‌وای سگ بزرگ (۲۰) >وی‌وی قیفاووس (۱۹) > مو قیفاووس (۱۸) > ابط‌الجوزا (بدون شماره)

کتاب ذخیره خوارزمشاهی برآمدن این ستاره را نشانهٔ آغاز خزان دانسته.[۹] در ستاره‌شناسی هندوها، ستارهٔ ژوبین‌دار با سیزدهمین منزل ماه هندوها (نکشتره) به نام سواتی متناظر است.[۱۰]

نگهبان شمال از اندک ستاره‌هایی است که در انجیل از آن نام برده شده.

در ادبیات فارسی[ویرایش]

از خاقانی:

بر نیزهٔ او سماک رامح
کمتر ز زحل سنان ندیده‌است

از نظامی:

در مسیرش سماک آن جدول
گه رامح نمود و گاه اعزل

منابع[ویرایش]

جستجو در ویکی‌انبار در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ ژوبین‌دار موجود است.
  1. Angular diameters of stars from the Mark III optical interferometer., MOZURKEWICH D.; ARMSTRONG J.T.; HINDSLEY R.B.; QUIRRENBACH A.; HUMMEL C.A.; HUTTER D.J.; JOHNSTON K.J.; HAJIAN A.R.; ELIAS II N.M.; BUSCHER D.F.; SIMON R.S., Astron. J., 126, 2502-2520 (2003)
  2. Based upon the values for temperature and radius in combination with the قانون استفان‐بولتزمن.
  3. Oxygen abundances in halo giants. V. Giants in the fairly metal-rich globular cluster M 71., SNEDEN C.; KRAFT R.P.; LANGER G.E.; PROSSER C.F.; SHETRONE M.D, Astron. J., 107, 1773-1785 (1994)
  4. منبع اطلاعات جدول: Bright Star Catalogue (برگرفته از ویکی‌پدیای هلندی، ۱۸ آوریل ۲۰۰۷).
  5. Richard Hinckley Allen, Star-names and their meanings (1936), p. 100-101.
  6. دگانی، مایر، نجوم به زبان ساده، جلد ۱ و ۲، ترجمه محمدرضا خواجه‌پور، تهران: سازمان جغرافیایی و کارتوگرافی گیتاشناسی، چاپ ششم ۱۳۷۴خ، ص۳۵
  7. http://www.parssky.com/view/2512.aspx
  8. بهار، مهرداد: پژِوهشی در اساطیر ایران، پاره نخست و دویم، چاپ سوم، نشر آگه، تهران ۱۳۷۸، صص۵۵ و ۶۴
  9. لغت‌نامهٔ دهخدا، سرواژهٔ سماک
  10. «arcturus». Higher Intellect. بازبینی‌شده در ۱۸-۰۴-۲۰۰۷.