ابط‌الجوزا

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

مختصات: Celestia.png ۰۵h ۵۵m ۱۰٫۳۰۵۳s٬ +۰۷° ۲۴′ ۲۵٫۴۲۶″

ابط‌الجوزا
Position Alpha Ori.png
فلش صورتی محل ابط‌الجوزا را در صورت فلکی شکارچی نشان می‌دهد.
اطلاعات رصدی
مبدا مبدأ (ستاره‌شناسی)      اعتدال مبدأ (ستاره‌شناسی)
صورت فلکی شکارچی
بعد 05h 55m 10.3053s[۱]
میل +07° 24′25.426[۱]
قدر ظاهری (V) 0.58[۱] (0.3 to 1.2)
مشخصات
رده M2Iab[۱]
راهنمای رنگ U-B 2.06[۱]
راهنمای رنگ B-V 1.85[۱]
اخترسنجی
سرعت شعاعی (Rv) +21.0[۱] km/s
حرکت مخصوص (μ) RA: 27.33[۱] mas/yr
Dec.: 10.86[۱] mas/yr
اختلاف منظر (π) 7.63 ± 1.64[۱] mas
قدر مطلق (MV) −5.14
جزئیات
جرم 14 M
شعاع 630 R
درخشندگی 63,000 (40,000–100,000) L
دما 3,500[۲] K
چرخش 17 years (14.6 km/s)[۳]
سن 1.0 × 107 سال
نام‌گذاری‌های دیگر
هم‌سنجی سیاره‌های منظومه خورشیدی با تعدادی از ستاره‌های مشهور:
الف:
زمین (۴) > ناهید (۳) > مریخ (۲) > تیر (۱)
ب:
مشتری (۸) > زحل (۷) > اورانوس(۶) > نپتون (۵) > زمین (بدون شماره)
پ:
شباهنگ (۱۱) > خورشید (۱۰) > ولف ۳۵۹ (۹) > مشتری (بدون شماره)
ت:
دبران (۱۴) > ژوبین‌دار (۱۳) > رأس پیکر پسین (۱۲) > شباهنگ (بدون شماره)
ث:
ابط‌الجوزا (۱۷) >قلب عقرب (۱۶) > پای شکارچی (۱۵) > دبران (بدون شماره)
ج:
وی‌وای سگ بزرگ (۲۰) >وی‌وی قیفاووس (۱۹) > مو قیفاووس (۱۸) > ابط‌الجوزا (بدون شماره)

اِبط الجوزا یا شبان‌شانه (در پارسی میانه: بَشْن[۴]) (Betelgeuse) یا آلفا شکارچی (alpha Orionis) درخشان ترین ستارهٔ صورت فلکی شکارچی (جبار) است.[۵]

ابط الجوزا نهمین ستارهٔ درخشان آسمان شب است.[۶] این ستاره، یک اَبَرغول سرخ متغیر با دوره‌ای چندصدروزه است. ابط الجوزا ستاره غول پیکری است که قطر آن در حدود یک میلیارد و شش صد میلیون کیلومتر است، یعنی تقریباً بیش از هزارو صد برابر قطر خورشید که یک میلیون و سی صد هزار کیلومتر است.[۷]

ستارهٔ شبان‌شانه به قدری بزرگ است که اگر به جای خورشید در مرکز منظومه خورشیدی قرار گیرد، تا نزدیک مدار سیارک‌ها را اشغال می‌کند. ابط‌الجوزا پس از خورشید دومین قطر ظاهری بزرگ را دارد.

واژهٔ ابط‌الجوزا عربی است و معنی واژگانی آن «زیر بغل میانی» است.

مجموعه‌ای از پنج ستاره که بالاتر از ابط‌الجوزا قرار دارند، «ستارگان گرز» هستند که نمایان‌گر گرزی در دست راست شکارچی‌اند. قدر ظاهری این پنج ستاره کم‌تر از ابط‌الجوزا است.[۸]

این ستاره به مرگ خود نزدیک است و در آینده با یک انفجار ابرنواختری به یک ستاره نوترونی، یا شاید یک سیاه‌چاله تبدیل خواهد شد.[۹] طول عمر آن ممکن است تا حدود ۵۰ هزار سال دیگر ادامه یابد. در صورت انفجار، این ستاره از دیدگاه زمینیان به قدر (روشنایی) ۱۰- خواهد رسید یعنی ۲۵۰ بار روشن‌تر از سیاره ناهید و ۲۵۰۰ بار درخشان‌تر از ستاره شباهنگ. به عبارتی روشنی آن پس از انفجار قابل مقایسه با ماه شب چهارده خواهد بود.[۱۰]

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. ۱٫۰۰ ۱٫۰۱ ۱٫۰۲ ۱٫۰۳ ۱٫۰۴ ۱٫۰۵ ۱٫۰۶ ۱٫۰۷ ۱٫۰۸ ۱٫۰۹ ۱٫۱۰ SIMBAD query result: V* alf Ori -- Semi-regular pulsating Star. . Centre de Données astronomiques de Strasbourg.  Retrieved on 2007-06-20.
  2. Lobel, A. ; Dupree, A. K.. Modeling the Variable Chromosphere of α Orionis. . The Astrophysical Journal 545 (2000): 454–474.  10.1086/317784 ]}} Retrieved on 2007-02-04.
  3. Uitenbroek, H. ; Dupree, A. K. ; Gilliland, R. L.. Spatially Resolved Hubble Space Telescope Spectra of the Chromosphere of α Orionis. . The Astronomical Journal 116 (1998): 2501–2512.  Retrieved on 2007-06-20.
  4. بشن خانهٔ ششم ماه است و پروفسور هنینگ آن را با ابط‌الجوزا برابر دانسته‌است. منبع: بهار، مهرداد، پژوهشی در اساطیر ایران، تهران: چاپ سوم ۱۳۷۸ خ. ؛ واژهٔ بَشن در پارسی میانه به معنای نوک، قله و یال است. (فرهنگ پهلوی، د. اِن. مک‌کنزی، لندن ۱۹۷۱.)
  5. اطلاعات جدول و بندهای نخست متن از: فهرست ستارگان درخشان (ترجمه از ویکی‌پدیای هلندی)
  6. وب‌نوشت افغان، بازدید ۱۴ آوریل ۲۰۰۷.
  7. روزنامهٔ شرق بازدید ۱۴ آوریل ۲۰۰۷.
  8. باشگاه نجومی سهیل، بازدید ۱۴ آوریل ۲۰۰۷.
  9. شیراز
  10. مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا، «Betelgeuze»، ویکی‌پدیای هلندی، دانشنامهٔ آزاد (بازیابی در ۱۳ آوریل ۲۰۰۷).