دائرةالبروج

با حرکت زمین در مدار خودش، به نظر می‌رسد خورشید روی دائرةالبروج (دایرهٔ قرمز بزرگ) بر زمینه ستارگان حرکت می‌کند

دایرةالبروج مسیر حرکت ظاهری سالانهٔ خورشید نسبت به زمین، بر روی کره سماوی است.

دایرةالبروج دایره‌ای فرضی در آسمان است که ظاهراً (از دید ساکنان کرهٔ زمین) به نظر می‌آید که خورشید در مدت یک سال آن دایره را طی می‌کند.

این دایره در حقیقت مدار حرکت انتقالی زمین را به دور کرهٔ خورشید مشخص می‌کند و در واقع طرح مدار زمین بر کرهٔ آسمان است یعنی دایره‌ای است که از تلاقی سطح مدار حرکت انتقالی زمین با کرهٔ آسمان که آن را اصطلاحاً فلک ثوابت نامیده‌اند پیدا می‌شود.

دایرةالبروج نیز همراه با منطقةالبروج بوسیله بروج دوازدگانه تقسیم می شود.

وضعیت دائرةالبروج در آسمان

به علت زاویه داشتن محور کرهٔ زمین با محور حرکت انتقالی زمین، بین دائرةالبروج و استوای سماوی هم زاویه‌ای به همان اندازهٔ '۲۶ °۲۳ وجود دارد. دو نقطهٔ تلاقی بین دائرةالبروج و استوای سماوی، اعتدال بهاری و اعتدال پائیزی نامیده می‌شوند. وقتی خورشید در نقطهٔ اعتدال بهاری (زاویهٔ صفر) قرار می‌گیرد، فصل بهار در نیمکرهٔ شمالی (و فصل پائیز در نیمکرهٔ جنوبی) آغاز می‌شود و وقتی خورشید در نقطهٔ اعتدال پائیزی (زاویهٔ ۱۸۰ درجه) قرار می‌گیرد، فصل پائیز در نیمکرهٔ شمالی (و فصل بهار در نیمکرهٔ جنوبی) آغاز می‌شود.

در مقابل خورشید بر روی دایرةالبروج به دو نقطه مقابل هم می‌رسد که بیشترین انحراف زاویه‌ای از استوای سماوی را دارند که راس‌السرطان در نیمه شمالی آسمان و راس‌الجدی در نیمه جنوبی آسمان می‌باشند که به دو نقطه انقلابین تابستانی و زمستانی مشهورند.

شمالی‏ترین نقطهٔ دایرةالبروج را نقطهٔ انقلاب تیر و جنوبی‏ترین‏ نقطهٔ آن را انقلاب دی می‏گویند که خورشید به ترتیب حدود ۲۲ ژوئن مطابق ۳۱ خرداد و ۲۲ دسامبر مطابق ۳۰ آذر به این نقاط می‌رسد.

تقسیم‌بندی دایرةالبروج

دائرةالبروج نیز همراه با تقسیم منطقةالبروج به ۱۲ بخش مساوی (هر بخش یک برج، معادل ۳۰ درجه یا دوبعد ساعتی) تقسیم می‌شود. در دوهزارسال‌قبل از میان ۱۲ صورت فلکی عبور می کرده و برج‌ها بوسیله آنها نامگذاری شده‌است که امروزه بعلت حرکت تقدیمی زمین با پیوستن صورت فلکی حوا(مارافسای) که در میان دو صورت فلکی کژدم و صورت فلکی کمان و در گذر برج قوس قرار دارد عملا دایرةالبروج از ۱۳ صورت فلکی عبور می کند اما این به معنی افزوده شدن بر برج‌های دوازده‌گانه نیست. هر بخش از دایرة البروج نماینده یک برج است. حرکت انتقالی زمین به دور خورشید موجب می‌شود که در هر ماه از سال خورشیدی، خورشید ظاهراً درون یکی از این برج‌های دوازده‌گانه قرار بگیرد. در حقیقت برج از تقسیمات منطقةالبروج است که دایرةالبروج در مرکز منطقةالبروج و میزان این تقسیم بندی است.

نامگذاری برج‌ها

در زیر نام ۱۲ برج دائرةالبروج آورده شده است. این نام‌ها در اصل از ۱۲ صورت فلکی منطقةالبروج گرفته شده است. باید دانست که این نامگذاری بیش از دو هزار سال قدمت دارد و در حال حاضر به دلیل پدیده‌ای به نام تقدیم اعتدالین، ۱۲ صورت فلکی منطقةالبروج نسبت به ۱۲ برج هم‌نام آنها در آسمان جابجا شده و تقریباً هر صورت فلکی به اندازهٔ یک برج (معادل ۳۰ درجه) به سمت شرق آسمان حرکت کرده است.

در بعضی نوشته‌های فارسی (قدیم) برج (آبام)، دائرةالبروج (آبامگرد)، منطقةالبروج (آبامگاه)، سیاره (گویال) نام گرفته‌اند.

برج‌های دوازده‌گانه

علائم برجهای دوازده‌گانه

نام برج‌های دوازده‌گانهٔ دائرةالبروج با (معانی) و دیگر اسامی آنها عبارت است از:

1. برج حمل: (قوچ) قوچ - بره - گوسفند - گوسپند
2. برج ثور: (گاو نر) گاو - گاو نر
3. برج جوزا: (دوپیکر) دوپیکر - توأمان - زُروان
4. برج سرطان: (خرچنگ) خرچنگ - چنگار
5. برج اسد: (شیر) شیر یا شیر بزرگ - اسد اکبر - شیراختر
6. برج سنبله: (خوشه) خوشه - دوشیزه - عذرا - آناهیتا
7. برج میزان: (ترازو) ترازو
8. برج عقرب: (کژدم) کژدم - گژدم
9. برج قوس: (کمان) کمان - کماندار - کمانگیر - آرش - آرش کمانگیر - رامی - نیماسپ
10. برج جدی: (بزغالهٔ نر) بزغاله - بز - بز دریایی - کُریشک
11. برج دلو: (آب کش) آب کش - آبریز - بُرز - ساکب الماء
12. برج حوت: (ماهی) ماهی یا دوماهی - سمکةالشمالیة

در جدول زیر نام برج‌ها به همراه ماه معادل در سال خورشیدی آمده است. ستون تاریخهای نجومی، روزهایی را مشخص می‌کند که خورشید بطور میانگین در داخل هر برج قرار می‌گیرد.

برج	نمادِ برج	نام لاتین	ماه‌های خورشیدی	طول زمانی d: h: m	ساعت میانگین حلول (UTC+۳:۳۰)	تاریخ‌های نجومی	تاریخ‌های میلادی
حَمَل		Aries	فروردین	30:11:00	صفر بامداد اول فروردین	۱ فروردین - ۳۰ فروردین	۲۱ مارس – ۱۹ آوریل
ثور		Taurus	اردیبهشت	30:23:06	۱۰:۵۸ روز ۳۱ فروردین	۳۱ فروردین - ۳۰ اردیبهشت	۲۰ آوریل – ۲۰ مه
جوزا		Gemini	خرداد	31:07:54	۱۰:۰۳ روز ۳۱ اردیبهشت	۳۱ اردیبهشت - ۳۱ خرداد	۲۱ مه – ۲۱ ژوئن
سرطان		Cancer	تیر	31:10:52	۱۷:۵۶ روز ۳۱ خرداد	۱ تیر - ۳۱ تیر	۲۲ ژوئن – ۲۲ ژوئیه
اسد		Leo	مرداد	31:07:05	۰۴:۴۹ روز ۱ مرداد	۱ مرداد - ۳۱ مرداد	۲۳ ژوئیه – ۲۲ اوت
سنبله		Virgo	شهریور	30:21:40	۱۱:۵۶ روز ۱ شهریور	۱ شهریور - ۳۱ شهریور	۲۳ اوت – ۲۲ سپتامبر
میزان		Libra	مهر	30:09:23	۰۹:۳۷ روز ۱ مهر	۱ مهر - ۱ آبان	۲۳ سپتامبر – ۲۳ اکتبر
عقرب		Scorpius	آبان	29:21:36	۱۹:۰۳ روز ۱ آبان	۲ آبان - ۱ آذر	۲۴ اکتبر – ۲۲ نوامبر
قوس		Sagittarius	آذر	29:13:20	۱۶:۴۲ روز ۱ آذر	۲ آذر - ۳۰ آذر	۲۳ نوامبر – ۲۱ دسامبر
جدی		Capricornus	دی	29:10:39	۰۶:۰۶ روز ۱ دی	۱ دی - ۳۰ دی	۲۲ دسامبر – ۲۰ ژانویه
دلو		Aquarius	بهمن	29:14:08	۱۶:۴۴ روز ۳۰ دی	۱ بهمن - ۲۹ بهمن	۲۱ ژانویه – ۱۸ فوریه
حوت		Pisces	اسفند	29:22:58	۰۶:۵۲ روز ۳۰ بهمن	۳۰ بهمن - آخر اسفند	۱۹ فوریه – ۲۰ مارس

برج و صورت فلکی

در قدیم گاه به جای واژهٔ صورت فلکی از معادل عربی آن یعنی برج استفاده می‌شده است. به همین دلیل هنوز هم چنین استفاده‌ای از کلمهٔ برج صورت می‌گیرد.

اما باید به اختلاف این دو واژه توجه شود: صورت فلکی به مجموعهٔ چند ستاره که شکلی خاص را در ذهن بیننده القاء می‌کنند گفته می‌شود، در حالی که برج به هر یک از تقسیمات دوازده‌گانهٔ دائرةالبروج اطلاق می‌گردد. معادل روزهای ماههای میلادی نسبت به ماههای هجری خورشیدی بعلت تعدیل و تطبیق کبیسه‌های گاهشماری‌ها در بعضی سالها به ندرت به اندازه یک روز متفاوت می باشد.

جستارهای وابسته

• منطقةالبروج
• تقدیم اعتدالین
• صورت فلکی

پانویس ها و منابع

در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ دائرةالبروج موجود است.

• ویکی‌پدیای انگلیسی