بی‌بی مریم بختیاری

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
سردار مریم بختیاری
بی بی مریم بختیاری
سردار مریم بختیاری در سال ۱۳۱۳ خورشیدی
زادروز ۱۲۵۳
درگذشت ۱۳۱۶ خورشیدی
اصفهان
آرامگاه تخت فولاد, تکیه بختیاریها، اصفهان
ملیت ایرانی
تبار لر بختیاری
شناخته‌شده برای از زنان مبارز عصر مشروطیت
لقب سردار مریم بختیاری
جنبش جنبش مشروطه
همسر ضرغام السلطنه
فرزندان علیمردان خان بختیاری
والدین حسینقلی خان ایلخانی
خویشاوندان خواهر علیقلی خان سردار اسعد
جایزه‌ها اهدای بالاترین نشان پادشاهی آلمان از کنسول آلمان در ایران


بی بی مریم بختیاری دختر حسینقلی خان ایلخانی، خواهر علیقلی خان سردار اسعد و همسر ضرغام السلطنه بختیاری و مادر علیمردان خان بختیاری از زنان مبارز عصر مشروطیت است.

زندگی[ویرایش]

او از زنان تحصیل کرده و روشنفکر عصر بود و به طرفداری از آزادیخواهانِ جنبشِ مشروطه برخاست. وی به دلیل زندگی ایلیاتی در فنون تیراندازی و سوارکاری ماهر بود و چون همسر و جانشینِ خان بود عده‌ای سوار در اختیار داشت و در مواقع ضروری به یاری مشروطه خواهان می‌پرداخت.

نقش بی بی مریم در فتح تهران[ویرایش]

بی بی مریم، یکی از مشوقین اصلی سردار اسعد بختیاری برای فتح تهران محسوب می‌شد. وی طی نامه‌ها و تلگراف‌های مختلف بین سران ایل و سخنرانی‌های مهیج و گیرا، افراد ایل را جهت مبارزه با استبداد صغیر (استبداد محمدعلی شاهی) آماده می‌کرد و همواره، به عنوان یکی از شخصیت‌های ضداستعماری و استبدادی عصر قاجار مطرح بوده‌است.

بی بی مریم بختیاری، قبل از فتح تهران، مخفیانه با عده‌ای سوار وارد تهران شده و در خانه پدری حسین ثقفی منزل کرد. به مجرد حمله سردار اسعد به تهران، پشت بام خانه را -که مشرف به میدان بهارستان بود- سنگربندی نمود و با عده‌ای سوار بختیاری، از پشت سر با قزاق‌ها مشغول جنگ شد.

او شخصاً تفنگ به دست گرفت و با قزاقان جنگید. نقش او در فتح تهران، میزان محبوبیتش را در ایل افزایش داد و طرفداران بسیاری یافت، به طوری که به لقب سرداری مفتخر شد.

جنگ جهانی اول[ویرایش]

بی بی مریم در جنگ جهانی اول، به مخالفت با انگلیس‌ها پرداخت و با عده‌ای از تفنگچیان و سرداران خود جانب متحدین را گرفت.

او پاره‌ای از خوانین جزء بختیاری، چون خوانین پشتکوه را با خود یار ساخت و در یورش‌های مداوم خود به انگلیسها، صدماتی وارد ساخت به طوری که پلیس جنوب، مبارزات دائمی و پیگیری را با او شروع کرد. در این راه، او از سربازان و افسران آلمانی برای سرکوب و قلع و قمع راهزنان مناطق اطراف و کنترل خوانین کوچک استفاده نمود. قدرت سردار مریم در منطقه به حدی بود که روس‌ها به هنگام فتح اصفهان خصمانه به منزل او تاختند و اثاثیه او را به یغما بردند و کلیه اموال و املاک او را در اصفهان مصادره کردند.

حمایت از آزادیخواهان مشروطه[ویرایش]

منزل او مأمن و پناهگاه بسیاری از آزادیخواهان عصر مشروطه بود. به طوری که هنگام فتح اصفهان توسط روس‌ها (در جنگ جهانی اولفن کاردف، شارژ دافر سابق آلمان، به خانه سردار مریم بختیاری پناه برد و مدت سه ماه و نیم در پناه او بود، تا اینکه پس از شکست بختیاری‌ها از روس‌ها و کشته شدن ۵۸ نفر راهی کرمانشاه شد و از آنجا به برلن رفت.

به پاس حمایت‌های سرسختانه، بی بی مریم از ویلهلم دوم (امپراتور آلمان) کمان تمثال میناکاری و الماس نشان و همچنین صلیب آهنین خود را، که مهمترین نشان دولت آلمان بود برای او فرستاد و وی تنها زنی بود که در دنیا توانست به دریافت این نشان نائل آید.[نیازمند منبع] جریان مبارزات سردار مریم بختیاری با انگلیس‌ها در طی قرارداد ۱۹۱۹ و کودتای ۱۲۹۹ همچنان ادامه یافت به طوری که دکتر محمد مصدق، حاکم فارس در زمان کودتای ۱۲۹۹، پس از مخالفت و عزل از اصفهان راهی بختیاری شد و مدتها مهمان بی بی مریم بود.

مرگ[ویرایش]

سردار مریم بختیاری، در سال ۱۳۱۶هـ. ش، سه سال پس از کشته شدنِ فرزندش علیمردان خان بختیاری در اصفهان در گذشت. او در تخت فولاد اصفهان بخاک سپرده شده است.

توهین به سردار مریم بختیاری [ویرایش]

کمال تبریزی کارگردان تبریزی الاصل، در سریالی به نام سرزمین کهن به صورت غیرمستقیم به این شخصیت بختیاری و لر و مادرش سردار مریم بختیاری اهانت کرد که نخستین بار یکی از نویسندگان بختیاری در مقاله ای به تحریف شخصیت این قهرمان و توهین های موجود در دیالوگها اشاره کردظلم پنهان سریال سرزمین کهن، تحریف چهره سردار مریم بختیاری است این اهانتها با واکنش تند مردم لر و بختیاری مواجه شد.اعتراض به «سرزمین کهن» از مجلس به مردم رسید

منابع[ویرایش]

  • ابوالفتح اوژن بختیاری، تاریخ بختیاری (تهران، بی نا، ۱۳۴۵) ص ۲۱۹
  • رالف گارثویث، بختیاری در آئینه تاریخ ترجمه مهراب امیری (تهران، سهند، ۱۳۴۵) ص ۲۲۸-۲۲۷
  • نورالله دانشور علوی، جنبش وطن پرستان اصفهان و بختیاری (تهران، آنزان، ۱۳۷۷) ص ۱۷۹
  • سپهر. عبدالحسین: ایران در جنگ بزرگ (تهران، بانک ملی، ۱۳۳۶) ص۳۰۸-۳۰۴
  • بختیاری، مریم: خاطرات سردار مریم بختیاری از کودکی تا آغاز انقلاب مشروطه (تهران، آنزان، ۱۳۸۲) ص۲۱
  • بانو سردار مریم بختیاری
  • پوربختیار،غفار،بختیاری نامه،تهران ،انتشارات آنزان:1384