هنگ

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

هنگ یکی از یگان‌های ارتشی است. هر هنگ معمولاً از ۲٬۰۰۰ تا ۴٬۰۰۰ سرباز تشکیل شده‌است. معمولاًَ ۲ تا ۴ گردان با هم یک هنگ و ۲ تا ۴ هنگ با هم یک تیپ تشکیل می‌دهند. فرماندهٔ یک هنگ معمولاًَ درجهٔ سرهنگی دارد.

در دوره قاجار فوج از یگان‌های نظامی در همین معنی بکار می‌رفت. افواج به سه رده تقسیم می شدند: فوج پیاده، فوج سواره و فوج توپخانه. در اواخر دوره قاجار تقسیم بندی نظامی به این گونه بود: ارتش به ده تومان قسمت می‌شد که هر تومان شامل چهار تا یازده فوج می‌شد و فرمانده هر فوج مقام سرتیپ بود. هر فوج از ده رسد یا دسته تشکیل می‌شد و در رأس هر دسته یک سلطان و در زیر دست وی دو نایب، دو بیک زاده، چهار وکیل و چهار سرجوخه مشغول به خدمت بودند. در هر فوج یک مشرف یعنی ناظر خرج فوج و چهار منشی قرار داشتند. در رأس هرم یک فوج مقام سرتیپ و سپس دیگر مناصب عالی نظامی قرار داشتند که به ترتیب عبارت بودند از: سرهنگ، سرشته دار، یاور، مشرف، آجودان، بیرق دار، تحویلدار، ماجور، سرکرده، وکیل باشی ، وکیل بیرق یا بیدق، بیک زاده، نایب اول و نایب دوم که هر کدام وظایف خاص خود را انجام می دادند.

در ردیف بعد از صاحب منصبان، دسته موزیکانچی قرار داشت که تعداد نفرات آن از این قرار بود:

شیپورچی بین 7 الی 9 نفر - طبال بین 12 الی 15 نفر - سنج زن 2 نفر - نی زن بین 12 تا 15 نفر

بعد از دسته موزیکانچی رسد یا دسته بهادران قرارداشت که در رأس آن مقام سلطان قرار دارد. ارباب مناصب این دسته عبارت بودند از یک نفرنایب اول، یک نفر نایب دوم و پنج نفر وکیل. دسته فوق خود به چهار جوخه تقسیم می شد که در رأس هر جوخه یک سرجوخه قرار داشت که تعداد نفرات تحت فرماندهی وی بین 20 الی 25 نفر بود.

بعد از دسته بهادران به ترتیب دسته های اول تا ششم قرار داشتند. تعداد نفرات هر دسته به 80 الی 90 نفر می رسید. در رأس هر دسته به مانند دسته بهادران مقام سلطان قرار داشت. ارباب مناصب هر دسته بعد از مقام سلطان به ترتیب 2 مقام نایب و 5 نفر مقام وکیل داشت. هر دسته بعد از ارباب مناصبش چهار جوخه داشت که سرجوخه فرماندهی نفرات 20 الی 25 نفری را برعهده داشت. نهایتاً در ردیف آخر تشکیلات یک فوج، دسته مخبران ( واحدمخابراتی ) قرارداشت که چارت پرسنلی آن هم به ماننددیگر دسته ها بود. (آرشیو اسناد آستان قدس رضوی، سند شماره 92906 ) (نمودارشماره 1 پیوست) در هر فوج سمت ها و مشاغل دیگری هم وجود داشت که در کنار سربازان مشغول به خدمت بودند که نام و خلاصه شرح وظایف آنها به شرح ذیل بود:

قراول: مأمورین حفاظت از طرق و شوارع و پل ها و انتظام دادن به افواج (استرآبادی،1341،ص572).

یساول: کسانی بودند که اوامر شاه را به اشخاص و دسته های نظامی می رساندند (تکمیل همایون،ج1،ص86).

نسق چی: به هنگام جنگ در پشت سرپیاده ها قرار داشتند و از فرار سربازان جلوگیری می کردند و همچنین مسئولیت نظم قشون و حفاظت اموال و تأمین امنیت معابر نیز از دیگر وظایف آنها بود (سردادور، ص280).

نظام سربازگیری در سیستم پیاده نظام و سواره نظام با یکدیگر متفاوت بود. نظام سربازگیری در بخش پیاده نظام «بنیچه» نام داشت. بر این اساس، هر روستا یا طایفه متعّهد بود که متناسب با برآورد درآمد خود، سربازان مورد نیاز پیاده نظام را تأمین کند ( فرهنگ معین، ذیل واژه). این قانون درسراسر ایران اعمال می شد ولی اراضی سلطنتی و مناطقی که درآنجا مالیات برزمین وضع نشده بود؛ به طور عمده از دادن سرباز معاف بودند.

سربازانی که مطابق نظام بنیچه مشمول به شمار می رفتند و نامشان برای خدمت نظام ثبت می شد جیره خانوادگی سالانه موسوم به «خانواره» دریافت می کردند که به طور غیر مستقیم توسط روستائیان، یعنی در واقع از طریق مالیاتهای ارضی که به دولت می پرداختند، تأمین می شد. سربازانی که درحین خدمت متوفی و یا فرار می نمودند، اهالی روستای آنها می بایست شخص دیگری را جایگزین وی می نمودند (طوسی،تاریخ معاصر،1369،ص89).

منابع[ویرایش]

«هنگ / Regiment». ویکی‌پدیا انیگیلیسی. 

  • نگاهی به اسناد نظامی دوره قاجار موجود در مرکز اسناد آستان قدس رضوی نوشته مهدی خانی زاده

چکیده