علیمردان خان (معاصر)

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
علی مردان خان چهارلنگ
علی مردان خان

تصویر علی مردان خان بختیاری
درگذشت ۱۳۱۳ خورشیدی
زندان اوین، تهران
سال‌های فعالیت مبارزه مسلحانه (۱۳۱۳-۱۳۰۸)
نقش‌های برجسته چهار لنگ بختیاری
لقب شیرعلی مردان
والدین بی‌بی مریم بختیاری و علیقلی خان چهارلنگ


علیمردان خان از رؤسای ایل چهارلنگ بختیاری در جنوب غربی ایران بود که با ارتش رضاشاه درگیری داشت.[۱]

علی مردان خان در سال ۱۳۰۸ تا ۱۳۱۳ به مدت ۵ سال مبارزه مسلحانه داشت. وی از خوانین طایفه اصلی ممصالح یا محمود صالح بود که این طایفه از شش تیره اصلی بنام های: آل داود، قلی، آدگار، ممجلاردین، اورش، کافلی تشکیل شده است و نیز تیره های دیگر این طایفه گوروئی(چهارلنگ)"برونی محمودصالحی وممزایی می باشد. وی در آن زمان در منطقه که هم اکنون جز شمال غرب استان اصفهان (فریدن) در روستایی به نام چهل چشمه زندگی می‌کرد همچنین بناهایی در روستای اورگان بنا نمود که امروزه به عنوان یک بنای دولتی در این روستا مورد استفاده قرار می‌گیرد. اما این روستا‌ها فاصله کمی با مرکز استان چهار محال بختیاری داشته و البته در منطقه‌ای واقع شده که ان را می‌توان حد فاصله چهار لنگ و هفت لنگ نامید. در ضمن می‌توان اشاره کرد که طایفه ممصالح این مکان را به عنوان اییلاق خود انتخاب کرده و در زمستان‌ها به گرمسیر خوزستان مهاجرت می‌کردند. و در ان زمان این روستا‌ها جز استان چهار محال و بختیاری بوده اند


پیشینه[ویرایش]

فرزند بی بی مریم، معروف به سردار مریم بختیاری و علیقلی خان چهارلنگ بود. مادرش بی بی مریم، دختر حسینقلی خان ایلخانی بختیاری بود. بی بی مریم در جنگ اول جهانی که بخش‌هایی از ایران اشغال و زیر نفوذ نیروهای استعمارگر روسی و انگلیسی قرار گرفته بود به طرفداری از نیروهای آلمان و عثمانی و علیه نیروهای اشغالگر روس و انگلیس قیام کرد. 

پدرش در بین طوایف زیادی از چهارلَنگ و در بین هفت لَنگ‌ها نیز جایگاه خاصی داشت و مادر شجاعش بی‌بی مریم به سردار مریم بختیاری شهرت داشت. بی‌بی مریم فرزند یکی از سران بختیاری بود که به دست پسر ناصرالدین شاه (سلطان مسعود میرزا ملقب به ظل‌السلطان) کشته شد.

پدرش در جوانی در اثر توطئه‌ای فامیلی وفات یافت. علیمردان خان، کودکی خود را نزد دایی‌های خود علیقلی خان سردار اسعد و خسروخان سردار ظفر گذراند و به مکتب رفت تا اینکه در سال ۱۳۰۲ خورشیدی بعد از مجزا شدن طوایف چهارلنگ از هفت لنگ به همراه برادر خود محمد علی خان به عنوان روسای این طایفه تعیین گردیدند.

پس از چندی بر علیه دولت رضاشاه شورید و بختیاری و شمال خوزستان را تصرف کرد اما نهایتا با تهاجم ارتش و پا در میانی دیگر خوانینِ بختیاری پس از یکسال جنگ در قهفرخ، فرخ شهر کنونی حاضر به صلح و تسلیم شد و به زندان قصر منتقل گردید. سرانجام در سپیده دم سال ۱۳۱۳ خورشیدی و برخلافِ امان نامه‌ای که رضاشاه صادر کرده بود در برابر جوخه اعدام قرارگرفت.

مرگ علیمردان خان تأثیر زیادی بر ایل بختیاری گذاشت تا حدی که دلیری‌های او در میدان جنگ بمیانِ مثلها و شعرهای بختیاری نیز راه یافت و آهنگسازان برای او ترانه شیرعلیمردان را ساختند.وی توسط سردار اسد و سردار ظفر (دایی های خود) به دلیل حفظ قدرت که در آن مقطع در حکومت بدست آورده بودند رودست خورد و باتوجه به کمک طایفه خود و ایلخان بزرگ محمدتقی خان شجاع الممالک نتواست به هدف نهایی خود برسد.

اگرچه در میان بختیاری‌ها نارضایتی‌های درون ایلی کم نبود. اما قیام علی‌مردان‌خان صرفاً از عامل فوق نشأت نمی‌گرفت. این نارضایتی‌ها از دوره ناصرالدین شاه که با قدرت گرفتن شاخه هفت لنگ، چهارلنگ‌ها به میزان زیادی از قدرت سیاسی محروم گشتند، وجود داشت. با این حال، عامل اصلی نارضایتی مردم، اسکان اﺟﺒﺎری ﻋﺸﺎﻳﺮ و اقدام بهتخت قاپو (يک جا ماندن عشاير در يک منطقه بيشتر از شش ماه) و خلع سلاح آنها بود. علیمردان خان از طایفه محمود صالح و چهارلنگ بود که در دوره رضا شاه حکم ایبیگی راگرفت که در آن زمان حکم ایلخانی را به محمد تقی خان شجاع الممالک از طایفه محمود صالح نوه چراغعلی خان بختیاری گرفته بود.

علی مردان خان در شعر شاعران[ویرایش]

محسن پزشکیان:

برگ بلوط ها از پِشِنگه باروت
مُشبک است
آن کیست
راه بر نفسِ تنگه بسته؟
آن کیست
رِکه کرده
از کُچه بلند؟
وقتی دهان سنگرش از چهچه ی گلوله تهی ماند
دلم رُمبید
که را دلی است که در نعش شیر علی نگاه کند؟
آن سوی سنگ پوزه های مورب
آن سوی آفتاب
آنجا که کرکسان
قیقاج می زنند
مگر نعش شیر علی افتاده است؟
که را دلی است که در نعش او نگاه کند؟
جز بی عروس
که توریِ سپید را
از سر هنوز نگشوده است؟
بی عروس!
نعش شیر علی را
از زیر آفتاب
بردار


پانویس[ویرایش]

  1. در تاریخ ایل بختیاری علی‌مردان‌خان دیگری هم مشهور شده که پس از مرگ نادرشاه، خود را نایب السلطنه می‌پنداشت و پس از نزاع با کریم خان زند و شکست خوردن از وی در چهارمحال بختیاری ترور شد.

منابع[ویرایش]