نظام الدین حسن نیشاپوری

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

نظام الدین حسن نیشاپوری (درگذشته در ۱۳۲۸/۹ میلادی) یک ریاضیدان، ستاره‌شناس، فقیه، مفسر و شاعر ایرانی بود. نام کامل او نظام الدین حسن بن محمد بن حسین قمی نیشاپوری بود. همانطور که از شجره نامه‌اش پیدا است، پدر بزرگ او در اصل از شهر قم بود، اما نظام در نیشابور زاده شد.

تحصیلات آغازین او در شهر نیشابور بود ولی پس از آن به تبریز که در آن زمان پایتخت ایلخانیان بود مهاجرت کرد. وی زیر نظر قطب‌الدین شیرازی مطالعه و با وی کار کرد که خودش شاگرد خواجه نصیر طوسی بود که یکی از بزرگترین دانشمندان رصدخانه مراغه بود.

آثار:

1- الشمسیه فی الحساب (الشمسیه فی الاصول الحسابیه) ویژگی اثر : کتابی است به زبان عربی که گاه آن را الرساله الشمسیه نیز می نامند. و مهمترین اثر ریاضی نظام اعرج است که دارای مقدمه و دو فن و خاتمه می باشد. فن اول در آنچه به اصول حساب تعلق دارد و فن دوم در فروع درعلم حساب و خاتمه در حساب خطا این و میزا ن (امتحان صحت اعمال) 2- تعبیر (یا تفسیر) التحریر(شرح تحریر المجسطی ) ویژگی اثر : متن تحریز مجسطی ازنصیر الدین توسی است و نظام اعرج تفسیر یا تعبیر آن را در ماه شعبان سال 704 ه.ق به پایان رسانیده و چند نسخه خطی از آن در کتابخانه مجلس و یک نسخه در دانشکده ادبیات تهران و یک نسخه در کتابخانه آستان قدس رضوی و یک نسخه در کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران و چند نسخه در خارج از ایران موجود است. 3- تفسیر القرآن + شرج تذکره نصیرالدین توسی (تالیف 711ه.ق) 4- کشف حقایق زیج ایلخانی ویژگی اثر : زیجی است به زبان فارسی که دراصل از خواجه نصیر الدین توسی است . یک نسخه از آن در کتابخانه آستان قدس رضوی و چند نسخه از آن درتبریز و موزه بریتانیا و مجلس شواری اسلامی ایران و کتابخانه ملک موجوداست.

منابع[ویرایش]

  • Islam and Science: The Intellectual Career of Nizam al-Din al-Nisaburi, Robert Morrison, 2007
  • زندگینامهٔ ریاضیدانان دورهٔ اسلامی از سدهٔ سوم تا سدهٔ یازدهم هجری، ابوالقاسم قربانی، چاپ دوم، تهران، ۱۳۷۵

(Biographies of the Mathematicians in the Islamic Period, from 10th to 17th century, Abulqasem Qorbani, Tehran, 1996, 2nd edition)