حلقه‌دار

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
یک حلقه‌دار در موزه نوردیسکا، استکهلم.

حَلقه‌دار یا استرلاب گوی‌شکل (به عربی: ذات الحلق) گونه‌ای از استرلاب است که حلقه‌هایی فلزی و متداخل دارد و در منابع عربی از آن با نام ذات‌الحِلَق یا اصطرلاب الکری یاد می‌کنند.

دانشمندان قدیم ایران این ابزار رصد ستاره‌شناسان را این‌گونه تعریف کرده‌اند: مجموع حلقه‌های بسیاری است فلزین یا چوبین یا از مُقوا که آسمان و حرکات کواکب را نماید و در مرکز حلقه‌ها کره‌ای خرد که نماینده ٔ زمین است.[۱]

نخستین توصیف استرلاب کروی توسط دانشمند ایرانی، ابوالعباس نیریزی انجام شده‌است. اخترشناسان ایرانی و عرب، حلقه‌دارهای یونانی را در سده ۸ میلادی بهبود بخشیدند و ستاره‌شناس ایرانی، ابواسحاق فَزَری، کتابی ویژهٔ این افزار به نام «ذات‌الحلق» نوشت.[۲]

گفته می‌شود مخترع عرب، عباس بن فرناس، در سده نهم نوعی دیگر از استرلاب حلقه‌دار را ساخت که به خلیفه محمد اول هدیه داده شد.[۳]

منابع[ویرایش]

  1. لغت‌نامهٔ دهخدا، سرواژهٔ ذات‌الحلق.
  2. Al-Makkari, (ed. 1986), ‘‘Nafh Al-Teeb’, Volume 4. Dar Al-Fikre, Egypt, p. 348-349.
  3. Al-Makkari, (ed. 1986), ‘‘Nafh Al-Teeb’, Volume 4. Dar Al-Fikre, Egypt, p. 348-349.