ویروسشناسی
ویروس شناسی (به انگلیسی Virology) شاخهای از میکروبیولوژی میباشد. این علم بررسی ویروسها، شکل و ساختمان آنها، ژنتیک ویروسها و سایر خصوصیات آنها مورد مطالعه قرار میدهد.[۱]
محتویات |
تاریخچه [ویرایش]
علم ویروس شناسی، پس از استفاده از واکسن آبله به وسیله ادوارد بوخنر (۱۷۹۸)، تهیه واکسن علیه بیماری هاری بوسیله پاستور (۱۸۸۴) و انتقال بیماری موزائیک توتون از گیاه آلوده به گیاه سالم توسط مایر در سال ۱۸۸۶ آغاز شدهاست. در سال ۱۸۹۲ ایوانوسکی، اثبات کرد که عامل مولد بیماری موزائیک توتون از صافیهای بسیار ریز نگهدارنده باکتری عبور میکند. ولی چندان به مهم بودن این مساله پی نبرد. تا این که بیچرنیک (۱۸۹۸) دانشمند هلندی که پدر ویروس شناسی نامیده شدهاست ادعا کرد که عامل بیماری موزائیک توتون، باکتری نیست و عامل مسری دیگری است. استنلی در سال ۱۹۳۵ با استفاده از روشهای جدید خالص کردن، پروتئینها، ویروس را خالص کرد و به خاطر این خدمتی که انجام داد، موفق به دریافت جایزه نوبل شد.
صفات عمومی ویروسها [ویرایش]
ویروسها عواملی هستند که واجد یک نوع اسید نوکلئیک هستند. دارای پوشش پروتئینی در اطراف اسید نوکلئیک میباشند. در درون سلولهای زنده با بکار گرفتن ماشین سنتزی سلول میزبان تکثیر پیدا میکنند و اسید نوکلئیک ویروسی را به سایر سلولها منتقل میسازند. چون ویروسها فاقد آنزیمهای لازم برای متابولیسم هستند، لذا برای تکثیر یافتن بایستی از ماشین متابولیکی سلول میزبان استفاده نمایند. این کیفیت از نظر پزشکی جهت پیدا کردن داروهای ضد ویروسی بسیار اهمیت دارد. زیرا اکثر داروهایی که تکثیر ویروسها را متوقف میسازند، برای اعمال سلول میزبان نیز اثر میگذارند. ولی وجود لیپیدها در سطح خارجی برخی از ویروسها آنها را در برابر حلالهای لیپیدها نظیر اتر، آسیبپذیر میسازد.
اساس رده بندی ویروسها [ویرایش]
میزان اطلاعات قابل دسترس در هر زمینه برای تمامی ویروسها، یکسان نیست و روشی که براساس آن ویروسها شناسایی میشوند، به سرعت در حال تغییر است. امروزه اکثرا از بررسی توالی ژنی به عنوان یک روش اولیه برای شناسایی ویروس استفاده میشود و بدین ترتیب نیاز به سایر اطلاعات کلاسیک نظیر چگالی شناوری ویروس، کاهش یافتهاست. دادههای مربوط به توالی ژنی معیارهای پیشرفته طبقه بندی محسوب شده و گاهی باعث ایجاد خانوادههای جدیدی از ویروسها میشوند. مورفولوژی ویروس، خصوصیات فیزیکی- شیمیایی ویروس، خصوصیات ژنومی ویروس، خصوصیات بیولوژیک و... در طبقه بندی ویروسها مد نظر قرار میگیرند.
روشهای انتقال و انتشار ویروسها [ویرایش]
ویروسهای مختلف دارای مکانیزمهای دقیق و پیچیدهای برای ادامه حیات و انتقال از یک میزبان به میزبانی دیگر هستند. روش انتقال یک ویروس از یک میزبان به میزبان دیگر به ماهیت واکنش متقابل بین ویروس و میزبان بستگی دارد. ویروسها به روشهای مختلفی انتقال مییابند، مثلا انتقال از فردی به فرد دیگر در اثر تماس مستقیم. بیشترین راههای انتقال ویروسها توسط قطرات تنفسی، ذرات عفونی معلق در هوا و در تماس جنسی هم به همین صورت است. ویروسهای گیاهی بیشتر از طریق بند پایان منتقل میشوند.
منشا تکاملی ویروسها [ویرایش]
تنوع مختلف ویروسها از نظر منشا تکاملی با همدیگر متفاوت هستند. دو تئوری مطرح شده در این مورد به شرح زیر میباشد:
تئوری اول [ویرایش]
منشا ویروسها ممکن است از دی ان ای و آر ان ای و یا از هر دو نوع اسید نوکلئیک سلولهای میزبان باشد که بطور خودمختار همانند سازی کرده و روند تکاملی خود را طی نمودهاند. و در واقع ویروسها شبیه ژنهایی هستند که توانایی موجودیت مستقل از سلول را کسب کردهاند. توالی ژنی در برخی از ویروسها با ژنهای سلولی رمز کننده پروتئینهای عملکردی قرابت دارند. به نظر میرسد که حداقل برخی از ویروسها بدین روش، تکامل یافتهاند.
تئوری دوم [ویرایش]
ویروسها ممکن است اشکال انحطاط یافته انگلهای داخل سلولی باشند. هیچ گونه مدرکی در دست نیست که نشان دهد ویروسها از باکتریها تکامل یافتهاند. اما ممکن است منشا تکاملی ارگانیسمهای داخل سلولی اجباری نظیر ریکتسیاها و کلامیدیاها، مربوط به باکتری باشد. به هر حال پولکس ویروسها به قدری بزرگ و پیچیده هستند که احتمالا از تکامل بعضی اجداد سلولی بوجود آمدهاند.
تکثیر ویروسها [ویرایش]
اسید نوکلئیک هر ویروس فقط تعداد معدودی از ژنهای لازم برای سنتز ویروسهای جدید را دارا میباشد. این ژنها شامل ژنهای سازنده اجزای سازنده آنزیمهای لازم در چرخه زندگی ویروس میباشد. برای تکثیر ویروس بایستی ویروس سلول میزبان را مورد حمله قرار داده و اختیار دستگاه متابولیکی آن را به عهده گیرد. در جریان تکثیر ویروسی، یک ذره ویروسی، صدها حتی هزاران ویروس تولید میکند. این تغییرات شدید در سلول میزبان، به مرگ آن منجر میگردد.
جستارهای وابسته [ویرایش]
- مشارکتکنندگان ویکیپدیا، «Virology»، ویکیپدیای انگلیسی، دانشنامهٔ آزاد (بازیابی در ۴ مه ۲۰۱۲).
