زن‌ستیزی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
تظاهرکنندگان برای حقوق مساوی زنان، در سال ۱۹۷۰ در آمریکا. بر روی یک پلاکارد نوشته شده: من یک شهروند درجه دوم هستم.

زن‌ستیزی (به انگلیسی: misogyny) نوعی پدیدهٔ اجتماعی است که در آن زنان مورد تبعیض و یا تنفر واقع گردیده، و یا غیرقابل اعتماد دانسته می‌شوند.[۱]

زن‌ستیزی در پیوند با خشونت علیه زنان است. چنانکه آدرین ریچ، زن‌ستیزی را «دشمنی و خشونت سازمان‌یافته، نهادینه‌شده و شکل ِعادی به‌خود گرفته علیهٔ زنان» تعریف می‌کند.[۲]

روان‌کاوان معتقدند ریشهٔ زن‌ستیزی (نفرت از زنان) در خشم اولیهٔ کودک نسبت به مادر است. جامعه وظیفهٔ پرورش کودک را تنها بر عهدهٔ زنان می‌گذارد. چودروف معتقد است مشارکت کامل مردان در پرورش کودکان می‌تواند این ریشهٔ عمیق زن‌ستیزی را در جامعه درمان کند.[۲]

پیشینه[ویرایش]

تجاوز جنسی آژاکس به کاساندرا. نقاشی از دوران روم باستان.

زن‌ستیزی در جوامع گوناگون و در اقصی نقاط تاریخ مشاهده شده است. برخی حتی زن ستیزی را کهنه‌ترین نوع تبعیض در تاریخ بشری دانسته‌اند.[۳]

زن‌ستیزی محدود به یک قوم و نژاد نمی‌شود، بلکه در تمام اقوام در تاریخ قابل مشاهده‌است. بطور نمونه، ویلیام شکسپیر در اتللو، زن‌ستیزی را عجین با هویت ترک دانسته است[۴][۵]، و زنده به گور کردن دختران در فرهنگ و تاریخ برخی اقوام عرب نیز از این نمونه‌اند.[۶]

در تمدن یونان باستان[ویرایش]

در یونان باستان زنان و مردان در جامعه خود برابری نداشتند، چه از لحاظ قانون، چه از لحاظ اجتماعی، و چه از لحاظ علمی. بطور نمونه، همسو با تفکر زمانهٔ خود، ارسطو فرزند دختر را نوعی انحراف از فرزند صحیح (پسر) و لذا زنان را نوعی ایراد در طبیعت می‌دانست.[۷] لیکن ارسطو خوشبختی جامعه را منوط به خوشبختی زنان دانسته و خوشبختی مساوی مرد و زن را واجب می‌پنداشت.[۸] با اینحال نظریات علمی ارسطو راجع به زنان به متفکرین نسلهای آتی (همچون جالینوس) و تا قرن شانزدهم میلادی انتشار یافت.

در اسلام[ویرایش]

همانند دیگر مکاتب دینی بشری، دید اسلام در مورد زنان دارای طیف متنوعی در تاریخ بوده است. بعقیده ملیسا ویکوکس زن ستیزی در قالب دین اسلام (همچون ادیان دیگر[۹]) در تاریخ بشری بسیار دیده شده است، که تا به امروز نیز ادامه دارد. اما برخی از صاحبنظران غربی محمد را پیشرو حقوق زنان دانسته‌اند[۱۰]

پیشینه در جوامع ایرانی[ویرایش]

زن ستیزی در جوامع ایرانی و ادبیاتش سابقه‌های فراوانی دارد.[۱۱] مانند:

  • واژه زن به عنوان دشنام به مردان: «مخنث به از مرد شمشیرزن که روز وغا سربتابد چو زن» (سعدی)[۱۲]
  • در تربیت همسر: «چو زن راه بازار گیرد بزن وگرنه تو در خانه بنشین چو زن» (سعدی)[۱۲]
  • تنوع طلبی افراطی مردان و شیء شدگی زنان: «زن نو کن ای خواجه هر نوبهار که تقویم پاری نیاید به کار» (سعدی)[۱۲]
  • فردوسی از زبان رستم که نام آورترین چهرهٔ اسطوره‌ای در شاهنامه است می‌گوید: «کسی کو بُوَد مهتر انجمن کفر بهتر او را ز فرمان زن»[۱۳]

در دوران معاصر نیز این پدیده به کرات در جوامع ایرانی قابل مشاهده بوده‌است. برای نمونه محمدرضا پهلوی در حضور همسرش فرح پهلوی در مصاحبه‌ای با باربارا والترز، اظهار داشت که زنان به هیچ وجه قابلیت برابری با مردان را از نظر نبوغ و خلاقیت نداشته‌اند.[۱۴] اما در سالِ ۱۳۴۱ در اعتراض به لایحه انجمن‌های ایالتی و ولایتی وی نیز، بسیاری از مراجع از جمله خمینی به شدت با حق رای زنان مخالفت کردند و این کار را مخالف دیانتِ مقدسه و مذهب اسلام اعلام نمودند.[۱۵] در دوران پس از انقلاب ۵۷ نیز شعار «یا روسری یا توسری» در خیابانهای ایران در راستای سیاست‌های برخی گروه‌های اسلامی رواج پیدا کرد.[۱۶]

بنا بر گفته دونا هیوز استاد دانشگاه رود آیلند، زن ستیزی در مرکز ایدئولوژی و ساختار حکومتی ایران پس از انقلاب ۱۳۵۷ ایران قرار گرفت.[۱۷] زن ستیزی کماکان در جامعه امروزی ایران نیز تداوم دارد،[۱۸] و در این باب مقوله‌های زیادی به رشته تحریر در آمده‌است. شیرین عبادی تصویب قانونی در جمهوری اسلامی ایران که بر اساس آن «اگر مردی زنی را ولو عمداً به قتل برساند، خانواده زنی که به قتل رسیده، برای قصاص قاتل باید قبلاً نیمی از دیه قاتل را به او بپردازد» را «مایه ننگ» دانسته است.[۱۹][۲۰]

حق رای زنان در ایران[ویرایش]

روحانیون و نمایندگان اصولگرای مجلس، در دو نوبت، یکی در سال ۱۹۰۹ و دیگری در سال ۱۹۵۹ میلادی، با حق رای زنان مخالفت ورزیدند. در سال ۱۹۶۲ نیز دولت نخست وزیر وقت، اسدالله علم نیز تحت فشار آنان در به اجرا گذاشتن حقوق رای زنان ناتوان ماند. تا اینکه حق رای زنان توسط محمدرضا پهلوی در ژانویه ۱۹۶۳ بصورت فرمان صادر گردید.[۲۱]

پس از اینکه محمدرضا پهلوی در جریان انقلاب سفید به زنان حق رای و مشارکت در پستهای سیاسی را اعطا نمود، بلافاصله دو زن در سنا منصوب گشته، و ۶ زن به مجلس بیست و یکم راه یافتند. دو سال بعد، نخستین وزیر زن (فرخرو پارسا) در تاریخ ایران مشغول به خدمت شد، و در سال ۱۹۷۱، نخستین دیپلمات زن راهی الجزایر گردید.[۲۲]

در همین دوره بود که قانون منع ارتقای زنان به جایگاه قضاوت کیفری در دادگاههای ایران لغو گردیده، و امثال شیرین عبادی، برای نخستین بار بطور رسمی بر کرسی قضاوت نشستند.

برقراری «قوانین حمایت از خانواده» که چند همسری را دشوارتر می‌نمود[۲۳] با فرمان محمدرضا پهلوی در سال ۱۹۶۷ آغاز گردید. در زیر سلطنت او بود که سن ازدواج قانونی زنان از ۱۳ سال به ۱۵ و سپس به ۱۸ سال ارتقا یافت.[۲۴]

قوانین نابرابر[ویرایش]

برخی کارشناسان قوانین جزایی جمهوری اسلامی ایران را در قبال زنان را از «خشن‌ترین قوانین جهان» دانسته‌اند.[۲۵] حکم سنگسار سکینه محمدی آشتیانی در این مورد در سال ۲۰۱۰ این موضوع را زیر نور مجامع بین‌الملل قرار داد.

در حال حاضر اصل ۱۱۵ قانون اساسی ایران رجال را واجد شرایط برای مقامهای بلند دولتی می‌داند و مراد از آن را فقط مردان تفسیر می‌کنند،[۲۶] و نظام عدالت ایران شهادت زن را برابر نصف شهادت یک مرد می‌داند.[۲۷] برخی روحانیون حضور یک زن به عنوان ورزشکار جلودار تیم ملی المپیک ایران در مراسم افتتاحیه المپیک ۲۰۰۸ پکن را مورد انتقاد قرار داده‌اند.[۲۸][۲۹] یوسف صانعی با قوانینی همچون قانون حمایت از خانواده، که برخی آن را زن ستیز نامیده‌اند،[۳۰][۳۱] به مخالفت برخاست.[۳۲]

آمارها در رابطه با کشورهای دارای بیشترین زن‌کشی در دنیا[ویرایش]

طبق گزارش‌های سازمان ملل متحد، هندوراس در بین کشورهای خارج از حیطه جنگی در دنیا، بیش‌ترین آمار زن‌کشی را به خود اختصاص داده است.[۳۳]

جستارهای وابسته[ویرایش]

پیوند به بیرون[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. misogyny definition | Dictionary.com
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ مگی هام. «مدخل زن‌ستیزی». در فرهنگ نظریه‌های فمینیستی. ترجمهٔ فیروزه مهاجر، نوشین احمدی خراسانی، فرخ قره‌داغی. نشر توسعه، ۱۳۸۲. ISBN 964-6609-44-9. 
  3. Misogyny: The World's Oldest Prejudice. Jack Holland. Running Press. 2006. ISBN 0-7867-1823-4
  4. Turning Turk: English Theater and the Multicultural Mediterranean, ۱۵۷۰-۱۶۳۰. Daniel J. Vitkus. ۲۰۰۳. ISBN ۰۳۱۲۲۹۴۵۲۲ pp.۱۲۷
  5. Racism, Misogyny, and the Othello Myth. Celia R. Daileader. Cambridge University Press. ۲۰۰۵ ISBN 0-521-84878-4. pp.97
  6. زن در اسلام> شخصیت زن> جمال آفرینش
  7. The Troublesome Helpmate: A History of Misogyny in Literature by Katherine M. Rogers
  8. مراجعه شود به کتاب Rhetorics ارسطو قسمت 1.5.6
  9. Sexuality and the World's Religions. David W. Machacek, Melissa M. Wilcox. ABC-CLIO, 2003. ISBN 1-57607-359-9 pp.286
  10. What would Mohammed do? - Salon.com
  11. «ریشه‌های زن‌ستیزی در ادبیات فارسی». مریم حسینی. انتشارات سخن
  12. ۱۲٫۰ ۱۲٫۱ ۱۲٫۲ آزاده بی‌زارگیتی. زنان سعدی. . فصل زنان، ش. ۵ (۱۳۸۴): ۱۸۴ تا ۱۹۰. 
  13. http://ganjoor.net/ferdousi/shahname/siavosh/sh14/
  14. 'An Enduring Love': The Last Empress - The New York Times
  15. ایرج پزشک زاد: مروری بر واقعهٔ ۱۵ خرداد ۱۳۴۲، شرکت کتاب، لس انجلس، ۲۰۰۸، ص. ۹-۱۱
  16. رادیو زمانه | کلاغستون | خبر | یا روسری، یا توسری- مدل ۱۳۸۶
  17. M. Hughes, Donna. "The Plight of Iranian Women and Children Under Islamic Rule" . The University of Rhode Island. 
  18. American Thinker: Defeating misogyny in Iran
  19. کمیته گزارشگران حقوق بشر - برای مردانی که زن بودن را ننگ نمی‌داند / شیرین عبادی
  20. برای مردانی که زن بودن را ننگ نمی‌داند
  21. Women in Iran: Gender Politics in the Islamic Republic. Hammed Shahidian. Greenwood Publishing Group, 2002 ISBN 0-313-31476-4, 9780313314766. pp.42-43
  22. Women in Iran: Gender Politics in the Islamic Republic. Hammed Shahidian. Greenwood Publishing Group, 2002 ISBN 0-313-31476-4, 9780313314766. pp.43
  23. مصاحبه با تاریخ. اوریانا فالاچی. پیروز ملکی. امیرکبیر. ۱۳۵۷ تهران
  24. Neither East Nor West: One Woman's Journey Through the Islamic Republic of Iran. Christiane Bird. Simon and Schuster, 2001 ISBN 0-671-02756-5, 9780671027568 pp.157
  25. عبادی: حقوق جزایی ایران حاوی خشن‌ترین مجازات برای زنان است - © 2010تمام حقوق این وب‌سایت بر اساس قانون کپی‌رایت برای رادیو فردا محفوظ است
  26. Iran Emrooz (iranian political online magazine)
  27. تناقض ارث زن و شهادت زن با تساوی بین مرد و زن
  28. رادیو زمانه | انتقاد امام جمعه مشهد از پرچمداری ورزشکار زن ایرانی در مراسم افتتاحیه المپیک
  29. Olympics: Controversy in Iran over female flag carrier - Adnkronos Sport
  30. لایحه‌ای مردانه به نام حمایت از خانواده! - کانون زنان ایرانی
  31. Ebadi protests against Iran’s polygamy bill- Hindustan Times
  32. لایحه حمایت از خانواده را به دولت بازگردانید - کانون زنان ایرانی
  33. «کشوری با بیش‌ترین آمار زن‌کشی در دنیا». آفتاب. ۲۰۱۴-۰۸-۳۰. بازبینی‌شده در ۲۰۱۴-۰۸-۳۰.