علامه (لقب)
علّامه (Allameh) در لغت صیغه مبالغه عربی؛ به معنی کسی که بسیار میداند، دانشمند و بسیار داناست.[۱] از نظر اصطلاحی علامه از القاب خاصی است که صرفا به بعضی از دانشمندان برجسته علوم اسلامی اطلاق شده و به آن شهره شدهاند. هرچند به معنی پروفسور و Polymath نزدیک است اما این لقب مانند آیت الله از القاب خاص دانشمندان مسلمان در کشورهای فارسی، عربی و اردو زبان است و همسانی در زبانهای دیگر (بخصوص انگلیسی) ندارد.
علامه لقبی برای دانشمندان اسلامی است که در چندین رشته دست داشته، دارای معلومات وسیع بوده و صاحبنظر و تاثیرگذار بوده باشند. این لفظ جزء الفاظ رسمی حوزوی محسوب نمیشود. و حتی به همه دانشمندان مسلمان با این ویژگی ها نیز اطلاق نمیشود بلکه تنها عدهای از این دانشمندان به این لقب مشهور شدهاند. این لقب غالبا اگر توسط دانشمندان بزرگ حوزه بر کسی اطلاق شود، در بین سایرین نیز جا میافتد. به طور مثال، علامه امینی، محمدرضا حکیمی را با لقب علامه خطاب کرد. سپس لقب علامه به محمدرضا حکیمی نیز اطلاق شد.
غالبا در مورد اساتید صاحب نظر در فلسفه و گاه فقه و حتی ادبیات و فرهنگ -که معمولا مطالعات دینی نیز دارند- اطلاق می شود. در مطالعات دینی معاصر در غالب موارد، علامه به تنهایی اشاره به علامه طباطبائی می باشد. و در گذشته در فقه معمولا اشاره به علامه حلی است.
علامه دانش خود را از طریق استدلال کسب می کند از اینرو اکثر معروفین به علامه فیلسوف نیز بودهاند. در عصر پیش از اسلام، میان اعراب کسی که آگاه به انساب مردمان بوده را علامه میگفتند.[۲].[۳]
محتویات |
مشتهرین به لقب علامه [ویرایش]
در حوزه دینی افراد زیر مشهور به علامه میباشند:
معروفتر به علامه [ویرایش]
- علامه طباطبایی؛ مفسر قرآن، صاحب تفسیر المیزان.
- علامه مجلسی (محمدباقر بن محمدتقی مجلسی ثانی).
- علامه حلی؛ ملقب به آیت الله و معروف به علامهٔ دهر، از فقهای قرون گذشته؛ و فقها هر گاه کلمه «علامه» را بدون پسوند میآورند منظورشان اوست.
- علامه امینی؛ صاحب کتاب الغدیر.
- علامه حسنزاده آملی یا علامه ذوالفنون
- علامه جعفری؛ فیلسوف مسلمان معاصر.
- علامه بحرالعلوم (سید محمدمهدی طباطبائی بروجردی).
- علامه عسکری؛ محقق و نویسنده معاصر و رئیس دانشگاه اصول دین.
- علامه ثانی (محمدباقر وحید بهبهانی)، اصولی بزرگ.
- خواجه نصیرالدین طوسی معروف به علامهٔ بَشَر (علّامة البشر)
- علامه میر حیدر آملی عارف و نویسنده و مفسر.
کمتر معروف به علامه [ویرایش]
- علامه جلال الدین دوانی؛ از فلاسفه قرون گذشته
- علامه علی دوانی؛ از فقها و مورخین معاصر
- علامه شوشتری
- علامه میرجهانی
- علامه نائینی
- علامه آیت الله جوادی آملی مفسر و نویسنده و فیلسوف.
- علامه سید محمدحسین حسینی طهرانی
- علامه شعرانی
- علامه کرباسچیان؛ مؤسس مدرسه علوی.
- علامه حسن مصطفوی
- علامهٔ بحرین یا بحرانی (سید هاشم بحرانی)؛ محدث و مفسر بزرگ.
- علامه محمدرضا حکیمی
- علامه مرتضی مطهری
- علامه محدث نوری
- علامه محمدرضا قمشهای
- علامه فیض کاشانی
- علامه کاشف الغطاء
- علامه قاضی
- علامه محمد تقی آملی
- علامه قطب الدین رازی ورامینی
- علامه کُلینی
- علامه سعیدالعلماء
- علامه شیخ مرتضی ریزی
- علامه محمداسماعیل صائنی زنجانی
- علامه سید محمد جواد غروی
- علامه محمدرضا جعفری اشکوری
- علاّمه سجاوندی
غیر ایرانی [ویرایش]
- علامه اقبال لاهوری
- علامه سید اسماعیل بلخی (افغانستانی)
- علامه سید صفدر حسین نجفی (پاکستانی)
- علامه طالب جوهری (پاکستانی)
- علامه شمس الدین (لبنانی)
حوزه ادبی [ویرایش]
- علامه قزوینی؛ دانشمند در حوزه ادبی و دینی
- علامه دهخدا؛ دانشمند ادبی
- علامه همایی
منابع [ویرایش]
- علامه لغتنامه دهخدا
