مردم روس

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از روس‌ها)
گروهی از کودکان روس
روس‌ها
(русские/russkiye)
Russian people around the world.svg
مناطق با جمعیت چشمگیر
 روسیه: ۱۱۵٬۸۸۹٬۱۰۷[۱]
 اوکراین۸٬۳۳۴٬۱۰۰[۲]
 قزاقستان۳٬۷۹۳٬۷۶۴[۳]
 ایالات متحده آمریکا
(روس تبار)
۳٬۱۶۳٬۰۸۴[۴]
 بلاروس۷۸۵٬۰۸۴[۵]
 ازبکستان۶۲۰٬۰۰۰[۶]
 لتونی۶۱۰٬۲۹۷[۷]
 کانادا
(روس تبار)
۵۰۰٬۶۰۰[۸]
 قرقیزستان۴۱۹٬۶۰۰[۹]
 مولداوی۳۶۹٬۴۸۸[۱۰]
 استونی۳۴۲٬۰۰۰[۱۱]
 برزیل
(روس تبار)
۲۰۰٬۰۰۰[۱۲]
 آلمان۱۸۹٬۳۲۶[۱۳]
 لیتوانی۱۶۱٬۷۰۰[۱۴]
 ترکمنستان۱۴۲٬۰۰۰[۱۵]
 جمهوری آذربایجان۱۴۱٬۶۸۷[۱۶]
 آرژانتین
(مهاجرت کرده در خلال سال‌های ۱۸۹۵ تا ۱۹۴۶)
۱۱۴٬۳۰۳[۱۷]
 تاجیکستان۶۸٬۲۰۰[۱۸]
 گرجستان۶۷٬۶۷۱[۱۹]
 اسپانیا۴۲٬۵۸۵[۲۰]
 رومانی۳۶٬۳۹۷[۲۱]
 فنلاند۳۳٬۴۰۱[۲۲]
 بریتانیا۳۲٬۰۰۰[۲۳]
 جمهوری چک ۳۱٬۹۴۱[۲۴]
 ایتالیا۲۵٬۷۸۶[۲۵]
 استرالیا۲۱٬۴۳۶[۲۶]
 یونان۱۸٬۲۱۹[۲۷]
 چین۱۵٬۶۳۱[۲۸]
 فرانسه۱۵٬۶۰۱[۲۹]
 بلغارستان۱۵٬۵۹۵[۳۰]
 ارمنستان۱۴٬۶۶۰[۳۱]
زبان‌ها
زبان روسی
دین
ارتودوکس
(کلیسای ارتدکس شرقی)
همچنین افراد زیادی بدون ایمان اند
قومیت‌های وابسته
مردم اسلاو، اسلاوهای شرقی (بلغارها و اوکراینی‌ها)[۳۲]

روس‌ها یا مردم روس (به روسی: русские، روسکیه) گروهی قومی از اسلاوهای شرقی اند، که خاستگاه شان اروپای شرقی است. ایشان به‌طور عمده در روسیه و کشورهای همسایه سکونت دارند و نام کشور روسیه نیز برگرفته از نام همین قوم است. روس‌ها به زبان روسی سخن می‌گویند،[۳۳] که خود زبانی اسلاوی است. همین زبان مادری مشترک در کنار مسیحیت ارتدکس که از سده پنجم هجری در میان روس‌ها رواج یافت، آنان را به هم می‌پیونداند.

از ۲۵۸میلیون روسی‌زبان در سراسر جهان ۱۳۴میلیون شان تبار روسی دارند. این گروه قومی با جمعیت ۱۱۵٬۸۸۹٬۱۰۷ تن در روسیه، که با احتساب روس‌های دیگر کشورها به ۱۵۰میلیون تن می‌رسد،[۱] هم پرجمعیت‌ترین قوم اسلاو و هم پرجمعیت‌ترین ملت اروپا اند. جمعیت بزرگی از روس‌ها در کشورهای پساشوروی زندگی می‌کنند. نیز جماعت بزرگی از کوچندگان روس، چه روسی‌زبان و چه جز آن، که آمار شان ۲۰ تا ۳۰میلیون برآورد می‌شود، در سراسر جهان، به ویژه در ایالات متحد، آلمان، برزیل و کانادا پراکنده اند.

روس‌ها از قبیله‌های اسلاوی شرقی برآمده اند و فرهنگ نیاکان شان ریشه در روس‌های کیفی دارد و بیش از همه با اقوام اوکراینی و بلاروسی نزدیک اند.

واژه‌شناسی[ویرایش]

در پارسی واژه روس هم برای اشاره به شهروندان روسیه و هم برای اشاره به روس‌تباران به کار می‌رود، حال آن که در روسی برای این دو مفهوم دو واژه جدا هست. یکی русские (روسکیه) که به چم «روس‌تبار» یا «از قوم روس» است و دیگری россияне (روسیانه) که به چم «روسیه‌یی» است و برای اشاره به شهروندان روسیه فارغ از قومیت شان یه کار می‌رود.

واژه روس از نام مردمان روس' برگرفته شده است، اما روشن نیست که نام همان مردمان روس' از کجا آمده است. مشهورترین نگره این است، که واژه «روس'»، همچون نام «روتسی» که فنلاندی‌ها به سوئد داده اند، در زبان‌های ژرمنی برگرفته از اصطلاح «-rods» در زبان نورس باستان است به چم «مردانی که قایق می‌رانند»، به این قرینه که قایرانی شیوه اصلی رفت‌وآمد در رودهای اروپای شرقی بود.

بر اساس دیگر نگره‌ها نام روس' از اصطلاح * roud-s-ь (از ریشه *rъd-/ *roud-/ *rуd-) در زبان نیااسلاوی برگرفته شده است، که با رنگ سرخ (مو) یا از هندوایرانی ruxs/roxs - (روشن) مرتبط است. نیز ارتباطات زبانی دیگری با باشندگان جنوب اوراسیا مانند شهر روسه در بلغارستان یا البروس در ناحیه فدرالی قفقاز شمالی هست؛ همچنین با نام رود رُس در اوکراین.

پیش از انقلاب ۱۹۱۷ مقامات روسیه هرگز مردم را «روس» نمی‌خواندند و به جای ش عنوان «روس‌های بزرگ» را به کار می‌بردند، که یعنی بخشی از همه روس‌ها یعنی همه اسلاوهای شرقی اند.

از سده‌های نخستین پس از اسلام نزد جغرافی‌دانان ایرانی روس‌ها از دیگر اسلاوها جدا شده بودند. ایشان اسلاو را «سقلاب» و در جمع «سقالبه» یا «صقالبه» می‌گفتند. نویسنده حدود العالم در نیمه دوم سده چهارم هجری ایشان را متمایز کرده است.

روس ناحیتی است که مشرق وی کوه بجناک است و جنوب وی رود روتا است و مغرب وی صقلاب است و شمال وی ویرانی شمال است

— حدودالعالم
صقلاب ناحیتی است مشرق وی بلغار اندرونی است و بعضی از روس و جنوب وی بعضی از دریای کرز است و بعضی از روم و مغرب وی و شمال وی همه بیابان‌های ویرانی شمال است... و بعضی به روسیان مانند.

—حدودالعالم

پیشینه[ویرایش]

روس‌ها از اقوام ساکن در اوراسیا اند، که به خانواده قومی و زبانی اسلاو تعلق دارند، اما خود به تیره‌های پرشماری بخش‌بندی می‌شوند، که آن‌ها را در دو گروه بزرگ روس‌های شمالی و جنوبی می‌گنجانند. زبان ایشان نیز اگرچه روسی است اما گویش‌های زیادی دارد و به‌طور کلی گویش‌های شمالی روسی از گویش‌های جنوبی متفاوت است. مطالعات ژنتیکی نشان داده که مردم روس از نظر ژنتیک تفاوت چندانی با اوکراینی‌ها، لهستانی‌ها و مردم اسلوونی ندارند. همچنین برخی پژوهشگران مانند زلنین بر این باورند که مردم شمال روسیه به اوکراینی‌ها و بلاروس‌ها نزدیک‌تر هستند تا به روس‌های جنوبی. همچنین در شمال روسیه مردم روس از نظر ژنتیکی به اقوام اورالی نزدیکی زیادی نشان می‌دهند و این احتمالاً نشان‌گر این است که بسیاری از اورالی‌ها که ساکنان منطقه شمالی اوراسیا بوده‌اند و امروزه در فنلاند و مجارستان و استونی و برخی دیگر از مناطق شمالی روسیه به‌سر می‌برند تحت تأثیر همگون‌سازی قومی روس‌های مهاجر قرار گرفته باشند؛ و این به این معنی است که بسیاری از روس‌های ساکن مناطق شمالی در اصل روس نیستند.[۳۴]

جمعیت[ویرایش]

روس‌ها با نزدیک به ۱۴۰میلیون تن از پرجمعیت‌ترین اقوام جهان اند. نزدیک به ۱۱۶میلیون تن از روس‌ها ساکن کشور روسیه و نزدیک به ۱۶ میلیون تن دیگر در کشورهای همسایه ساکن اند. نیز قریب چهارونیم‌میلون روس در سایر نقاط جهان به ویژه قاره آمریکا و استرالیا به‌سر می‌برند.

فرهنگ و مذهب مردم روس[ویرایش]

یک دختر روس با لباس بومی در حال رقصیدن در رقص محلی روسی.

فرهنگ روس‌ها در حقیقت از فرهنگ اسلاوهای شرقی ریشه می‌گیرد که در نظر مسیحیان رومی پگان و کافر قلمداد می‌شدند. در شکل‌گیری اولیه هویت قومی و فرهنگی مردم روس اقوام دیگر تأثیرات بسزایی گذاشتند. از میان این اقوام می‌توان به اورالی‌ها و وایکینگ‌ها اشاره نمود. در اواخر هزاره یکم (میلادی)|هزاره یکم اقوام روس مسیحی شده و به مذهب ارتودوکس شرقی گرویدند. پس از سقوط قسطنطنیه در اواخر قرن پانزدهم میلادی روسیه بزرگترین پایگاه مذهب ارتدکس باقی‌ماند. از دیدگاه دیگر روسیه از نظر فرهنگی نیز تحت تأثیر اروپا قرار گرفت و این تأثیرات پس از اصلاحات اساسی پطر کبیر بیشتر و بیشتر شد. فرهنگ روس به دنبال آن از حالت سنتی و شرقی خود به سوی فرهنگ غربی گرایید و در ابتدای قرن بیستم هم تغییرات اساسی بسیاری نمود که علت آن انقلاب بلشویکی سال ۱۹۱۷ روسیه و سلطه کمونیسم برای مدت هفتاد سال بر این کشور بود. روسیه در برخی مسائل فرهنگی مانند ادبیات، فلسفه، موسیقی کلاسیک، نقاشی، سینما و انیمیشن صاحب سبک می‌باشد.[۳۵]

سرشناسان روس[ویرایش]

Russianpeople3.1.png

روس‌ها فهرست قابل ملاحظه‌ای از افراد مشهور تاریخ را دارند.

در زمینه ادبیات از مشاهیر روس می‌توان به لئو تولستوی، فئودور داستایوفسکی، ماکسیم گورکی، ولادیمیر مایاکوفسکی، بوریس پاسترناک، آنتوان چخوف، آلکساندر پوشکین، میخائیل بولگاکف، آنا آخماتووا و ولادیمیر ناباکوف، نیکلای گوگول اشاره نمود.

در زمینه موسیقی کلاسیک نیز روس‌ها چهره‌های سرشناسی مانند سرگئی پروکفیف، پیوتر ایلیچ چایکوفسکی، نیکولای ریمسکی-کورساکف، دمیتری شوستاکوویچو سرگئی راخمانینف ارائه کرده‌اند.

در زمینه نقاشی نیز می توان از ایلیا رپین نام برد.

در زمینه علوم و دانشمندان بزرگ روس نیز نام‌های دمیتری مندلیف، ایوان پاولف، نیکلای ایوانویچ لباچفسکی، نیکلای پیروگوف،کنستانتین تسیولکوفسکی، آلکساندر میخایلوویچ پروخورف، جرج گاموف، ولادیمیر زورکین، آندره ساخاروف، سرگئی کارالیوف، پیوتر کاپیتسا و ایگور سیکورسکی قابل ذکر هستند.

جستارهای وابسته[ویرایش]

مردم روس (واریاگ)
اسلاوها
اوکراینیان
بلاروسی‌ها
رکسلان‌ها

پانویس[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ Ethnic groups in Russia, 2002 census, Demoscope Weekly. Retrieved 14 August 2009
  2. (2001 census)
  3. «(2009 census)». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۳ ژوئیه ۲۰۱۱. دریافت‌شده در ۲۴ ژوئیه ۲۰۱۱.
  4. "Selected Social Characteristics in the United States: 2007 estimate". U.S. Census American Community Survey. 2007. Archived from the original on 11 February 2020. Retrieved 2009-04-23.
  5. «(2009 census)». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۳ نوامبر ۲۰۰۹. دریافت‌شده در ۳ نوامبر ۲۰۰۹.
  6. (۲۰۰۵ تا سال) BBC NEWS | Asia-Pacific | Russians left behind in Central Asia
  7. Tabula: IS20. PASTĀVĪGO IEDZĪVOTĀJU NACIONĀLAIS SASTĀVS REĢIONOS UN REPUBLIKAS PILSĒTĀS GADA SĀKUMĀ[پیوند مرده]
  8. (2006 census)
    Single ethnic origin: 98,245
    Multiple ethnic origin: 402,360
  9. "Ethnic groups in Kyrgyzstan (2009 census)" (PDF). Kyrgyz Statistical Agency. Kyrgyz Statistical Agency. 2009. Archived from the original (PDF) on 8 March 2012. Retrieved 2011-03-31.
  10. 2004 Moldovan Census and Transnistrian Census بایگانی‌شده در ۱۸ مارس ۲۰۰۹ توسط Wayback Machine data.
  11. «(2000 census)». بایگانی‌شده از اصلی در ۱ مه ۲۰۱۱. دریافت‌شده در ۲۴ ژوئیه ۲۰۱۱.
  12. Câmara de Comércio Brasil-Rússia
  13. (2009 estimate)
  14. «(2010 estimate)». بایگانی‌شده از اصلی در ۶ سپتامبر ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۲۴ ژوئیه ۲۰۱۱.
  15. Russians left behind in Central Asia, BBC News
  16. «Population by ethnic groups (1999 census)». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۳ اوت ۲۰۱۱. دریافت‌شده در ۲۴ ژوئیه ۲۰۱۱.
  17. Cuadro de proyección Inmigratoria periodo 1895-1946 (اسپانیایی)
  18. (2000 census)
  19. «(2002 census)». بایگانی‌شده از اصلی در ۳۱ اوت ۲۰۰۶. دریافت‌شده در ۲۴ ژوئیه ۲۰۱۱.
  20. (2005 census)
  21. (رومانیایی) Informatii utile | Agentia Nationala pentru Intreprinderi Mici si Mijlocii بایگانی‌شده در ۱۳ مه ۲۰۰۷ توسط Wayback Machine (2002 census)
  22. «(2002 census)». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۴ فوریه ۲۰۰۹. دریافت‌شده در ۲۴ ژوئیه ۲۰۱۱.
  23. "Estimated population resident in the United Kingdom, by foreign country of birth (Table 1.3) - 2008". Office for National Statistics. September 2008. Archived from the original on 2010-09-10. Retrieved 2011-03-31.
  24. (31.12.2010 - estimate)
  25. (2009)
  26. "Migration - (2006 census)" (PDF). 2006 Census. Australian Bureau of Statistics. 29 March 2007. Retrieved 31 March 2011.
  27. (2001 census)
  28. (2002 census)
  29. «(1999 census)». بایگانی‌شده از اصلی در ۱ مه ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ۲۴ ژوئیه ۲۰۱۱.
  30. (2002 census)
  31. (2002 census)
  32. Ethnologue report for East[پیوند مرده]
  33. کتاب دانشنامه آکسفورد صفحه ۶۸۹ ستون سمت چپ پاراگراف اوّل
  34. "Two Sources of the Russian Patrilineal Heritage in Their Eurasian Context". Oleg Balanovsky. Retrieved ۲۶-۰۷-۲۰۱۱. Check date values in: |تاریخ بازدید= (help)
  35. "Russia". دانشنامه بریتانیکا. Retrieved ۲۶-۰۷-۲۰۱۱. Check date values in: |تاریخ بازدید= (help)