زبان‌های مغولی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
زبان‌های مغولی

زبان های مغولی ( به انگلیسی: Mongolic languages )، گروهی از زبان هایند که بیشتر در آسیای شرقیِ مرکزی و به ویژه در مغولستان و کناره های آن و قالموقستان بدانها سخن گویند.[۱]

به نام ترینِ این زبانها، زبان مغولی است که زبان رسمی کشور مغولستان و مغولستان درونی در چین است. این زبان امروزه بیش از پنج میلیون و هفتصد هزار گویشور میدارد و شمارِ گویشوران همه زبانهای مغولی با هم را هشت میلیون دانسته اند.

زبانهایِ مغولی، بیشتر در کشور های مغولستان، چین ( مغلوستان داخلی، سین کیانگ، گانسو و چینگ های )، افغانستان (هرات)، روسیه ( قالموقستان و بوریاتیا ) سخنگو دارند.[۲]

گویا نزدیک ترین زبان به زبانهای مغولی، زبانِ از میان رفته ی خیتان میباشد که تا سال 1243 سخنگویانی داشت و سپس منقرض شد. برخی زبانشناسان، زبان های مغولی را با شاخه ی زبانهای ترکی، تونگوزی و حتی با زبان های ژاپنی و کره ای هم خانواده دانسته اند و در گروهی پرجنجال به نام خانواده زبانهایِ اورال-آلتایی گروه بسته اند. ولی این انگاره امروزه میان زبانشناسان پذیرفته نیست و بسیار به آن خرده گرفته اند.[۱]

امروزه بیشترِ زبانشناسان این شاخه زبانی را با زبان ختان در یک گروه نهاده و ((ختان - مغولی )) نامند هر چند که هنوز درباره ی آن بیگمان نیستند. ( البته شواهد قوی برای هم خانوادگیِ میان این دو زبان وجود دارد ). اگر این انگاره نادرست باشد، زبان های مغولی خود یکی از شاخه هایِ زبانی عمده جهانست. ( چون شاخه هایِ آفرو-آسیایی یا هندو-اروپایی )

دلیل این دودلی درباره ی هم خانواده بودن یا نبودن مغولی و ختان اینست که نبشته های این زبان به دبیره های نوشته شده اند که امروزه از میان رفته اند و هنوز زبانشناسان بکلی رمزشان را نگشوده اند و ازین روی نتوان آنان را کامل خواند. زبان های دیگری نیز هستند که به علت کمی نوشته ها و واژه های به جای مانده نمیتوان اثبات کرد که هم خانواده ی شاخه زبان های مغولی اند و تنها می‌توان فرضیه های انگاشت.

طبقه بندی[ویرایش]

زبان های مغولیِ تاریخی:

  • مغولیِ میانه (از سده سیزدهم تا پانزدهم یا شانزدهم میلادی بدان سخن میگفتند. )
  • مغولیِ کلاسیک ( تقریبا از سال 1700 تا 1900 میلادی )

زبان های مغولیِ امروزی:

  • زبانِ داور (Daur یا Daghur) که کم و بیش صدهزار تن گویشور میدارد.
  • زبان مغول (Moghol یا Mogholi) که پیدا نیست امروزه سخن گویی دارد یا نه.
  • زبان های مغولیِ جنوبی که بیش از هفت صد هزار تن بدان سخن گویند.
  • زبان های مغولیِ مرکزی که دربردارنده زبان مغولی اصلی (زبانِ رسمی مغولستان و مهم ترین زبان این شاخه) میباشد و در کل شش تا هفت میلیون گویشور دارد.

زبانِ فرامغولی[ویرایش]

اگر زبانهایِ مغولی کنونی را پی بگیریم تا به زبانهای باستانیِ نزدیک به زبان نیامغولی برسیم، پیداست که زبانی به نام زبان ختان ( که تا به سال 1234 سخنگو داشت ) به آن شباهت هایِ فراوان دارد. البته نمیتوان این زبان را زیرشاخه ای از زبانهای مغولی و ادامه ی زبان نیامغولی دانست، پس زبانهایِ مغولی و ختان را در گروهی به نام زبان های فرامغولی ( به انگلیسی: Para-Mongolic ) دسته بندی میکنند.

زبانِ نیامغولی[ویرایش]

زبانِ نیامغولی ( به انگلیسی: Proto-Mongolic Language)، زبانی فراساخته است که زبانشناسان از سنجش زبان هایِ مغولی به دست آمده ( چون زبان های مغولی زنده دنیا و زبان های کهنِ به دست آمده) بازسازی کرده اند و به عنوان نیایِ زبان های مغولیِ شناخته شده در نظر گرفته اند. این زبان بسیار به زبان مغولیِ میانه ( به انگلیسی: Middle Mongol Language ) نزدیک است و همانست که در زمان فرمانرواییِ مغولان و چنگیز خان بدان سخن میگفتند.

واژگان[ویرایش]

شماری از واژگانِ این زبان فراساخته را میتوانید در جدول زیر ببینید:

عدد ها
1 *nikēn
2 *koxar
3 *gurbān
4 *dörbēn
5 *tabūn
6 *jirguxān
7 *doluxān
8 *na(y)imān
9 *yersǖn
10 *xarbān
20 *korīn
30 *gucīn
40 *döcīn
50 *tabīn
60 *jirān
70 *dalān
80 *nayān
90 *yerēn
100 *minggān

منبع[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ «Mongolic languages». ویکی پدیای انگلیسی. 
  2. «Mongolische Sprachen». ویکی پدیای آلمانی.