گلوتن

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
گندم اولین منبع گلوتن است

گلوتن پروتئینی است که در گندم، جو و چاودار یافت می‌شود. این ماده باعث کش آمدن خمیر و ترد شدن بافت فراورده نهایی می گردد. ریشه کلمه گلوتن کلمه لاتینی "گلوتن" به معنای " چسب" می باشد.گلوتن ترکیبی پروتئینی است که از غذاهای فرآوری شده از گندم و سایر غلات مرتبط به آن از جمله چاودار و جو بدست می آید. گلوتن ترکیبی از دو گلیکوپروتئین گلیادین gliadin و گلوتلین glutelin می باشد که متصل با نشاسته در اندوسپرم(بافت تغذیه ای اطراف جوانه) بسیاری از غلات علوفه ای حضور دارند. گلیادین (از پروتئینهای پرولامینیprolamins می باشد) و گلوتلین حدود 80% محتوای پروتئینی دانه گندم را تشکیل می دهند.( گلیادین محلول در الکل است و گلوتنین فقط در باز و اسیدهای رقیق محلول میباشد).چون ایندو ترکیب در آب غیرمحلول می باشند میتوان با شستن نشاسته ای که به آنها متصل می باشد ، خالص سازی را انجام داد. در نقاط مختلف جهان گلوتن بعنوان یک منبع پروتئینی هم در غذاهایی که بطور مستقیم از منابع حاوی آن تهیه می شود و هم بعنوان افزودنی به غذاهایی کم پروتئین ، در نظر گرفته می شود. در اندوسپرم موجود در دانه اغلب گیاهان گلدار، پروتئین ذخیره شده است تا به هنگام رویش به مصرف جوانه برسد. گلوتن حقیقی که حاوی گلیادین و گلوتنین است محدود به گیاهان خانواده چمنیانgrass می باشد. پروتئین ذخیره شده دردانه برنج و ذرت نیز گاهی گلوتن نامیده می شوند ولی ترکیب پروتئین آنها متفاوت از گلوتن حقیقی است.

استخراج[ویرایش]

ورز دادن آب و آرد موجب استخراج گلوتن و جایگیری آن در محیط کشسان به نام خمیر می شود و بدین ترتیب نشاسته نیز شسته و جدا می شود. گرانولهای نشاسته در آب سرد پخش شده و نهایتاً ته نشین و خشک می شوند.اگر از سالین به جای آب استفاده شود پروتئین خالص تری بدست می آید چراکه برخی ناخالصی های بی ضرر همراه با نشاسته داخل محلول می مانند.اگر تولید نشاسته مد نظر باشد استفاده از آب سرد مطلوب است چراکه ناخالصی ها همراه با گلوتن خواهند بود.برای استخراج گلوتن در خانه و یا رستوران یک گلوله خمیر آنقدر زیر جریان آب سرد ورز داده می شود تا نشاسته موجود در آن خارج و شسته شود.در صنعت، دوغابی از آرد گندم به شدت توسط ماشین ورز داده می شود تا گلوتن در داخل توده خمیر شکل بگیرد.این توده گلوتن توسط نیروی گریز از مرکز جمع آوری شده و پس از طی مراحلی تحت فشار قرار گرفته و گلوتن مرطوب65% آب خود را از دست میدهد و آنچه که باقی‌مانده از طریق یک نازل بدرون اتاقک خشک کن اسپری می شود ودر اینجا مدت کوتاهی در معرض دمای بالا قرار می گیرد تا بدون تغییر ساختمان شیمیایی گلوتن، آب آن بخار شود. محصول بدست آمده پودری آردی شکل با 7%رطوبت می باشد که در مجاورت هوا خشک شده و از سیستم پنوماتیک به محل جمع آوری انتقال می یابد.در مرحله آخر پودر مذکور آسیاب و الک می گرددتا محصولی یکنواخت بدست آید.

موارد استفاده[ویرایش]

پخت نان[ویرایش]

گلوتن زمانی تشکیل می شودکه مولکولهای گلوتنین با تشکیل اتصالات متقاطع یک شبکه تحت میکروسکوپی را تشکیل داده و به گلیادین متصل شوند و اینکار باعث قوام(چسبندگی) و قابلیت اتساع (پف کردن) مخلوط مذکور می شود.در صورت تخمیر خمیر توسط مخمرها حبابهای دی اکسید کربن تولید می شود که در بین شبکه گلوتن گیر افتاده و باعث پف کردن خمیر می شوند. پختن خمیر باعث منعقد شدن گلوتن می شود و بدین ترتیب گلوتن بهمراه نشاسته موجب تثبیت شکل نهایی محصول می شوند.محتوای گلوتن نان احتمالاً بعلت جذب آب در روندآبگیری، بعنوان یکی از عوامل بیات شدن نان مورد توجه می باشد. وجود گلوتن بر نرمی و کش آمدن بافت محصول نهایی تاثیر دارد.قابلیت کش آمدن گلوتن به نسبت میزان گلوتنین آن است که با وزن مولکولی کم بصورت شبکه ای با غالبیت اتمهای گوگرد می باشد که نقش اتصالات متقاطع درون شبکه را بعهده دارند.تصفیه بیشتر گلوتن موجب تولید محصولات جویدنی تر نظیر پیتزا می شود در حالیکه تصفیه کمتر آن محصولات pastry(شیرینی) با قوام بیشتر برش راحت تر را بدست می دهد. معمولاً آرد نانوایی گلوتن بالایی دارد و آرد شیرینی پزی گلوتن پایین تری دارد.ورز دادن خمیر موجب تسیهل تشکیل رشته های گلوتن و اتصالات جانبی آن می شود و محصول پخته شده بسته به مدت زمان ورز دادن خمیر ، ترد تر خواهد بود.هر چه رطوبت خمیر بیشتر باشد گلوتن بهتر شکل خواهد گرفت و خمیرهای بسیار مرطوب بدون نیاز به ورز دادن مدت زیادی پف کرده باقی میمانند. روغن شورتنینگ از تشکیل اتصالات جانبی گلوتن جلوگیری می کند و افزودن کمی آب و ورز دادن کمتر محصول نهایی را ترد و خشک خواهد کرد. میزان قدرت و کش آمدن گلوتن در صنعت بوسیله دستگاهی بنام فارینوگرافFarinograph تعیین می شود.بدینوسیله کیفیت انواع مختلف آرد تعیین شده و برای استفاده در پخت انواع محصولات شیرینی مورد استفاده قرار می گیرند. گلوتن اگر بصورت خشک و آسیاب شده به خمیر افزوده شود موجب پف کردن آن شده و تردی و استحکام ساختمانی نان را افزایش خواهد داد.خمیری که به آن گلوتن اضافه شده باید بخوبی ورز داده شود تا به حداکثر اندازه خود پف کند.در صنعت برای اینکار ماشینهای همزن وجود دارد.در محصولاتی که پروتئین کمی دارند گلوتن نقش مکمل پروتئینی را نیز بازی می کند.

محصولات شبه گوشت[ویرایش]

گلوتن بخصوص گلوتن گندم زمانی که در آبگوشت پخته شود مقداری از آب و مزه آنرا بخود گرفته و بافت سفتی پیدا میکندواز اینرو در تولید محصولات شبه گوشت مرغ،اردک،خوک،ماهی و گوساله کار برد دارد.

سایر مصارف[ویرایش]

از گلوتن بعنوان تثبیت کننده در ساخت بستنی و سس کچاپ استفاده می نمایند. در صورت عدم استفاده از گلوتن باید برچسب "عاری از گلوتن" روی این محصولات نصب شود.بعلاوه از گلوتن ممکن است در ساخت آبجو و سس سویا نیز استفاده گردد. عدم اطلاع از وجود گلوتن ممکن است مشکلاتی برای افراد مبتلا به بیماری سلیاک ایجاد نماید هر چند از نظر سازمان FDA ایالات متحده ،گلوتن در دسته مواد "معمولاً بی ضرر" طبقه بندی شده است.

همچنین در بهبود کیفیت غذای حیوانات خانگی نیز از گلوتن استفاده می شود.

عوارض جانبی[ویرایش]

بین نیم تا یک درصد مردم ایالات متحده بعلت ابتلا به بیماری سلیاک به گلوتن حساسیت دارند.بیماری سلیاک عبارت از نوعی واکنش ایمنی غیرطبیعی به گلیادین نسبتاً هضم شده می باشد.این بیماری به میزانهای مختلف در تمام مصرف کنندگان گندم در جهان رخ می دهد.مصرف و استنشاق گلوتن نیز موجب برخی واکنشهای آلرژیک و آسیبهای عصبی می گردد.

در انسان‌ها حساسیت به گلوتن زیاد دیده شده است. [۱]

جستارهای وابسته[ویرایش]

گلوتامیک اسید

منابع[ویرایش]

  1. مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا، «Gluten»، ویکی‌پدیای انگلیسی، دانشنامهٔ آزاد (بازیابی در ۲۶ اکتبر ۲۰۱۰).

http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Gluten&oldid=513886172