تاتارها

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
تاتارها
RuslanChagaev.jpg Safina signing autographs.jpg
Shihabetdin Marcani.jpg Gawrilowbrest.jpg
Professor G. Akhatov.jpg Alsou.jpg
Bilya.JPG Tuqay.jpg
روسلان چاگایفدینارا سافینا
شهاب‌الدین مرجانیپیوتر گاوریلوف
Gabdulkhay Akhatovآلسو
Diniyar BilyaletdinovĞabdulla Tuqay
جمعیت کلی
ca. ۶٫۸ million
منطقه‌های پرجمعیت
Flag of Russia.svg روسیه ۵٬۵۵۴٬۶۰۱ [۱]
Flag of Uzbekistan.svg ازبکستان ۳۲۴٬۰۸۰ [۲]
Flag of Kazakhstan.svg قزاقستان ۲۶۱٬۰۰۰
Flag of Ukraine.svg اوکراین ۲۵۴٬۴۰۰
Flag of Tajikistan.svg تاجیکستان ۹۷٬۰۰۰ [۳]
Flag of Turkmenistan.svg ترکمنستان ۶۰٬۰۰۰
Flag of Kyrgyzstan.svg قرقیزستان ۵۲٬۰۰۰
زبان‌ها

تاتاری, روسی

دین و مذهب

اکثریتمسلمان سنی , اقلیت ارتدوکس تابع کلیسای روسیه

تاتارها (تاتار: Tatarlar / Татарлар) و گاه: Tartars)، یکی از اقوام ترک‌تبار هستند که محل اصلی سکونت آن‌ها جمهوری تاتارستان در غرب مرکزی فدراسیون روسیه و بخش‌هایی از سیبری و آسیای میانه است.[۴] جمعیت تاتارهای روسیه در سرشماری سال ۲۰۰۲ روسیه ۵٬۵۴۵٬۶۰۱ نفر اعلام شده‌است.[۵] تاتارهای تاتارستان که به تاتارهای قازان هم معروف هستند شاخه اصلی قوم تاتار را تشکیل می‌دهند که به زبان تاتاری از شاخه قبچاق خانواده زبان‌های ترکی صحبت می‌کنند.

اقلیتی از تاتارها علاوه بر روسیه در کشورهای ازبکستان، قزاقستان، قرقیزستان، ترکمنستان، تاجیکستان، اوکراین و آذربایجان هم سکونت دارند.

نام[ویرایش]

لفظ تاتار اولین بار در قرن پنجم برای ترکان چادرنشینی که از مغولستان به حوالی دریاچه بایکال سکنی گزیدند بکار رفت. این افراد شاید با قبایل کومان یا قبچاق‌ها ارتباط داشته باشد. واژه تاتار برگرفته از عبارات و متون باستانی چین است که حکایت از قومی دارد که در این مناطق سکنی داشته‌اند. از نام‌های دیگر این مردمان که در نوشته‌های چینی ضبط شده‌است می‌توان تاتان و داتان را نام برد. نام تاتار برای قبایلی که در سپاه گونش خان مغول در پیکار و جنگ با روس‌های و مجارها شرکت داشتند، توسط اروپاییها به کار برده می‌شد. پس از فروپاشی امپراطوری مغول قسمت‌های غربی امپراطوری که شامل اروپای شرقی و روسیه بود به عنوان ترکان و مغول‌های طلایی شناخته می‌شدند.

تاریخ[ویرایش]

موطن اصلی در قرن پنجم تاتارها شمال شرقی گوبی بوده‌است. ولی پس از مطیع شدن توسط ختن به جنوب مهاجرت کردند. بعد توسط خان مغول، گونش خان تحت کنترل درآمده‌است. و تحت رهبری باتو خان نوه گونش خان به سمت غرب متقل شدند. در واقع آنها از کوههای آلتای به دشت‌های روسیه امروزی منقل شده‌اند. در اروپا تاتارها توسط مردم بومی یا خودشان با نامهای: ترک‌های قبچاقی، بلغارهای ولگا، آلان‌ها و کیماک‌ها شناخته می‌شوند.

تاتارهای سیبری از بازماندگان ترک‌های ساکن آلتایی هستند. زبان این مردم مخلوطی از زبان ترکی و مغولی است که بعدها با گرویدن به اسلام در زمرهٔ زبانهای ترکی به تصویب رسیده‌است. و دو قوم تارتارهای ولگا و کریمه از این قوم در قرن سیزدهم به سمت شرق مهاجرت کردند.

شاخه‌ها[ویرایش]

تاتارهای ولگا شاخه اصلی مردم تاتار هستند که تاتارهای قازان اکثریت آن‌ها را تشکیل می‌دهند.

دیگر طوایف بزرگ تاتار عبارتند از:

مذهب[ویرایش]

اکثریت تاتارها سنی هستند، و پیرو مکتب حنفی هستند؛ از سده ۱۶ تا ۱۸ میلادی شمار اندکی از آنها به مسیحیت تغییر آیین دادند. ولی در اواخر سده ۱۹ و اوایل سده بیستم میلادی بسیاری از آنان مجدداً به دین اسلام بازگشتند. جمعیت تاتارهای مسیحی پیرو کلیسای ارتدوکس شرقی که به تاتارهای کریشن معروف هستند در سرشماری سال ۲۰۰۲ روسیه ۲۴٬۶۶۸ نفر بوده‌است.[۶]

مناطق مسکونی تاتارها

زبان[ویرایش]

زبان تاتاری از گروه قبچاق، گروه فرعی قبچاق-بلغار از شاخه باختری خانواده زبان‌های ترکی است. زبان تاتاری در جمهوری تاتارستان زبان رسمی است و در مدارس تدریس می‌شود. اکثر مردم جمهوری به هر دو زبان تاتاری و روسی تسلط دارند. نزدیک‌ترین زبان به زبان تاتاری، زبان باشقیری است. تاتارهای کریمه به زبان تاتاری کریمه صحبت می‌کنند که زبان متفاوتی محسوب شده و به شاخه اغوز تعلق دارد.[۷]

جمعیت گویشوران زبان تاتاری در سرشماری سال ۲۰۰۲ روسیه حدود ۵ میلیون و ۳۵۰ هزار نفر اعلام شده و جمعیت آن‌ها در کل دنیا ۶ و نیم میلون نفر برآورد می‌شود. این زبان به دو الفبای سیریلیک و لاتین نوشته می‌شود. تاتارها از اقلیت‌های قومی کشور چین هم هستند و جمعیت آن‌ها ۴۸۹۰ نفر در سرشماری سال ۲۰۰۰ بوده است. برخی از آن‌ها به جای تاتاری به قزاقی صحبت می‌کنند. از زبان تاتاری فقط به صورت شفاهی استفاده می‌شود و برای نوشتار از قزاقی یا اویغوری استفاده می‌شود.[۸]

زبان تاتار دارای سه گویش می‌باشد:

  1. گویش مرکزی: توسط تاتارهای ولگا تکلم می‌شود.
  2. گویش باختری یا میشار: توسط تاتارهای خارج از جمهوری تاتارستان تکلم می‌شود.
  3. گویش خاوری یا سیبریایی: که مورد استفاده تاتارهای باربارا، تومسک، توبول، اومسک و غیره‌است.

این گویش‌ها عمیقاً تحت تاثیر گویش تاتارهای ولگا است.

منابع[ویرایش]

۱-موسسه فرهنگی مختوم قلی فراغی>> ۲-کتاب اقوام مسلمان اتحاد شوروی- تالیف شیرین آگینر - ترجمه: محمد حسین آریا>> ISLAMIC PEOPLES OF SOVIET UNION- BY: SHIRIN AKINER ۱۹۸۸>> مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا، «Tatars»، ویکی‌پدیای انگلیسی، دانشنامهٔ آزاد (بازیابی در ۲۰ ژانویه ۲۰۰۸).

جستجو در ویکی‌انبار در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ تاتارها موجود است.