شهرستان بستان‌آباد

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
شهرستان بستان‌آباد
تصویری از شهرستان بستان‌آباد
اطلاعات کلی
کشور ایران Flag of Iran.svg
استان آذربایجان شرقی
مرکز بستان‌آباد
نام‌های پیشین اوجان عباس
سال شهرستان شدن ۱۳۶۸[۱]
مردم
جمعیت ۹۴٬۹۸۵ نفر[۲]
مذهب شیعه اثنی عشری
جغرافیای طبیعی
مساحت ۲۷۹۵ کیلومتر مربع

ارتفاع از سطح دریا= ۱۶۷۹ تا ۱۷۴۰ متر

آب‌وهوا
میانگین دمای سالانه ۸
بارش سالانه ۳۲۰
روزهای یخبندان سالانه ۱۸۰ روز
داده‌های دیگر
فرماندار بدرشکوهی
پیش‌شماره تلفنی ۰۴۱
شهرها
بستان آباد و تیکمه داش
تعداد بخش‌ها
مرکزی و تیکمه داش

شهرستان بُستان‌آباد (اوجان) یکی از شهرستان‌های ۲۱ گانه استان آذربایجان شرقی است. مرکز این شهرستان، شهر بستان‌آباد می‌باشد. این منطقه در گذشته محال اوجان عباس(اوجان آباز) نامیده می شد. دمای مرکز این شهرستان گاهی به ۴۶- درجه سانتیگراد رسیده است و به همین دلیل سردترین شهر ایران لقب گرفته است.

جغرافیا[ویرایش]

بستان‌آباد یکی از شهرستانهای استان آذربایجان شرقی است که حوضه استحفاضی آن از ۱۰ کیلومتری کلانشهر تبریز(از روستای قزلجه میدان) آغاز می شود وتاپاسگاه قره چمن امتداد دارد. شهربستان آباد ۵۰ کیلومتری شرق تبریز در مسیر ترانزیتی تبریز-میانه و تبریز-سراب و اردبیل واقع است. این شهرستان از شمال باشهرستان هریس، ازشرق باسراب، ازغرب با تبریز ،از جنوب با شهرستان هشترود، از جنوب شرق با شهرستان میانه و از جنوب غرب باشهرستان مراغه همجوار است. از نظر جغرافیایی بین ۴۶ درجه و ۳۰ دقیقه و ۴۷ درجه و ۱۴ دقیقه طول شرقی و ۳۷ درجه و ۳۲ دقیقه و ۳۸ درجه و ۴ دقیقه عرض شمالی قرار گرفته‌است. ارتفاع شهر بستان آباد از سطح آزاد دریا۱۷۴۰ متر می‌باشد.

مساحت این شهرستان ۲۹۶۹–۳/۲۸۵۰ کیلومتر است که در مقایسه با مساحت کل استان ۴/۶ درصد را به خود اختصاص داده‌است.

شهرستان بستان آباد شامل چهار منطقه تاریخی به نام های اوجان ، عباس(آباز)، سهندآباد(سهند آوا) و مهرانرود(میدان چایی) است که به طور کلی محال اوجان عباس(اوجان آباز ماحالی) نامیده می شد.

پستی و بلندی‌ها[ویرایش]

بستان‌آباد منطقه‌ایست کوهستانی که سراسر قسمت جنوبی اش را کوه‌های پربرف و مرتفع پوشانده‌است. شمال آن در امتداد کوه‌های بزغوش و غرب این شهرستان در امتداد کوه‌های مورو داغ به ارتفاع ۲۹۶۰ متر در دنباله کوه‌های مورو داغ و بزغوش بنام تک آلتی و گردنه معروف شبلی قرار گرفته‌است. مرتفع‌ترین نقطه شهرستان کوه سهند به ارتفاع ۳۷۷۲ متر می‌باشد.

ارتفاعات مهم[ویرایش]

  1. کوه سهند به ارتفاع ۳۷۷۲ متر سومین قله آذربایجان بعد از سبلان به ارتفاع ۴۸۰۰ متر و آرارات به ارتفاع ۳۹۱۳ تا ۵۱۵۴ متر می‌باشد. دامنه‌های این کوه را ۲۵ فرسنگ تخمین می‌زنند. این کوه سرچشمه رودخانه‌های اوجان، مهرانه رود، سهند و آلمالو است که عمده آب مشروب شهر تبریز از چشمه‌ها و سیلابها و ذخائر ارضی این کوه تأمین می‌گردد.
  2. کوه شبلی به ارتفاع ۱۶۵۴ متر که جاده تهران – تبریز از آن عبور می‌کند و یکی از معروفترین گردنه‌های ایران در آن واقع شده‌است.
  3. کوه تک آلتی به ارتفاع ۲۵۶۰ متر در شمال آبادی شبلی واقع است که در قله آن دکلهای رادیو و تلویزیون نصب شده‌است.
  4. بیوک داغ به ارتفاع ۲۹۶۰ متر
  5. قباق داغ به ارتفاع ۲۹۰۴ متر
  6. آروانا داغ به ارتفاع ۲۹۵۴ متر
  7. بوزداغ به ارتفاع ۳۶۰۵ متر
  8. کوه حیدربابا (این کوه از لحاظ زمین‌شناسی اهمیت چندانی ندارد ولی از دیدگاه اجتماعی می‌توان به اهمیت آن از نظر موردخطاب بودن ادبی در اشعار شهریار اشاره کرد. این کوه به علت قرار گیری در مسیر راه آهن تبریز - میانه و ترانشه برداری از آن در حد زیادی تخریب شده‌است).

آب و هوا[ویرایش]

آب و هوای بستان آباد به دلیل قرار گرفتن در دامنه کوهستان سهند در زمستان سرد و پربرف و در تابستان معتدل است. دمای مرکز این شهرستان گاهی به ۴۶- درجه رسیده است و رکورد سرد ترین دمای ثبت شده درکل کشور را دارد وبه این دلیل سردترین شهر ایران لقب گرفته است. هوای این شهرستان شش ماه از سال خشک و شش ماه دیگر مرطوب می‌باشد. رژیم بارندگی آن دارای دو حداکثر در ماه‌های اردیبهشت و خرداد که با یک حداقل در ماه‌های تیر و مرداد قطع می‌شود؛ بنابراین اختلاف فصل بارندگی در این شهرستان زیاد می‌باشد. با توجه به کلیماتوگرام این شهرستان ملاحظه می‌کنیم که ۲ ماه خیلی خشک در خرداد و تیر و ۲ ماه خشک در شهریور و مهر و ۲ ماه نیمه خشک در آذر و آبان و ۶ ماه مرطوب از آذر الی اردیبهشت دارد متوسط بارندگی سالانه آن ۳۲۰ میلیمتر و تبخیر آن ۲۵۰ میلیمتر می‌باشد تبخیر حقیقی آن نسبت به بارندگی ۹۳ درصد می‌باشد. متوسط درجه حرارت آن ۸ درجه سانتی گراد می‌باشد.

پوشش گیاهی، جنگل و مرتع[ویرایش]

گیاهان طبیعی منطقه اغلب به علت تبدیل مراتع به زمین کشاورزی از بین رفته و مقدار کمی از آنها از جمله گرافیدها و خار شتر و انواع Dietalel دیده می‌شود. در دوره‌ها و نقاط گود اطراف روستاها که آب زیرزمینی بالا و رطوبت زیاد است درختان زبان گنجشک و تبریزی و نارون دیده می‌شود.

منابع آب شهرستان[ویرایش]

باتوجه به بارندگی زیاد در منطقه از منابع آبی مختلفی در این شهرستان می‌توان آب استحصال نمود.

رواناب‌ها[ویرایش]

  1. رودخانه اوجان چای که از دامنه ولی کوه سهند سرچشمه می‌گیرد.
  2. رودخانه سعیدآباد که از به هم پیوستن دو رودخانه هازارچایی و متنق چایی بوجود می‌آید.
  3. پیرلی چایی که از جنوب روستای اسفنگره سرچشمه می‌گیرد و به رود اوجان چای می‌پیوندد.
  4. آیقیرچایی که از دامنه اروانه داغ و چیاق داغ سرچشمه می‌گیرد و به اوجان چایی می‌پیوندد.
  5. رودخانه غازان چای از دامنه‌های شرقی سهند سرچشمه می‌گیرد و به باهادیرچایی می‌ریزد.
  6. رودخانه سلطانگه چایی که از سهند سرچشمه گرفته و به سوی هشترود روان است.

تقسیمات کشوری[ویرایش]

طبق آخرین تقسیمات کشوری شهرستان بستان‌آباد دارای دو بخش به نام‌های مرکزی (شامل دهستان‌های شبلی، قوریگل، مهرانرود مرکزی، مهرانرود جنوبی و اوجان غربی) و تیکمه‌داش (شامل دهستان‌های اوجان شرقی، سهندآباد، عباس شرقی و عباس غربی)، دو نقطه شهری به نام‌های بستان‌آباد و تیکمه‌داش و ۱۸۸ آبادی می‌باشد.

آموزش و پرورش[ویرایش]

تعداد کل دانش آموزان شهرستان ۲۴۷۴۶ نفر می‌باشد و از این تعداد ۲۷۷۸ نفر شهری و ۲۱۹۶۸ نفر روستائی می‌باشند. از تعداد کل دانش آموز روستائی ۱۵۴۰۷ نفر در مقطع ابتدائی، ۳۷۸۶ نفر در مقطع راهنمایی و ۶۱۹ نفر دبیرستان و از تعداد کل دانش آموز شهری ۲۱۳۱ نفر در مقطع ابتدائی، ۱۲۲۵ نفر در مقطع راهنمائی و ۱۴۲۶ نفر دبیرستان و ۳۱۶ نفر در سایر مقاطع مشغول به تحصیل می‌باشند.

صنعت گردشگری (توریسم)[ویرایش]

جاذبه‌های طبیعی[ویرایش]

  • تالاب قوری‌گل در ۱۵ کیلومتری بستان آباد و ۳۰ کیلومتری تبریز
  • آبگرم درمانی در مرکز شهر
  • ییلاق شاه یوردی در دامنه جام داغی سهند
  • دامنه‌های سلسله جبال سهند و بزقوش
  • تالاب آلمالی گلی در نزدیکی روستای المالو
  • تالاب آلقاز در دامنه کوه قاسم داغی
  • کوه حیدربابا در روستای خشکناب زادگاه شهریار
  • چشمه ساری دره در دامنه کوه نخودداغی درروستای کر با خاصیت درمانی
  • [[پیست اسکی سهند در روستای ایرانق
  • درهٔ سعیدآباد
  • غار اسکندر
  • غار آق‌بلاغ
  • تالاب قورو گول
  • سد الخلج
  • آیقرچمن

سابقه تاریخی[ویرایش]

بستان آباد در محل شهر باستانی و گمشده تاریخی «اوجان» بنا شده است. اوجان پایتخت ییلاقی در دوره ایلخانان مغول بوده که بعداً در اثر حوادث روزگار، به کلی منهدم شده‌است. این منطقه به جهت آنکه در مسیر ارتباطی جاده ابریشم قرارداشته و از آب و هوای مناسب دامنه سهند برخوردار بوده همواره دارای جمعیت بوده و در متون تاریخی بازمانده از گذشته به اسامی «اوجن» یا «اوجان» ذکر این منطقه به تکرار آمده است. از این که مرکز این منطقه یا آبادی بزرگ آن ازچه تاریخی بستان آباد خوانده شده است، اطلاع موثقی در دست نیست؛ ولی پرواضح است که این نامگذاری و وجه تسمیه آن به همین سبزی و خرمی و چمنزارهای این منطقه مربوط می‌شود.

آثار و ابنیه تاریخی[ویرایش]

  • عمارت نائب‌السلطنه: این عمارت در سال ۱۲۱۲ هجری بنا گردیده‌است که اکنون از او فقط خرابه‌ای برجای مانده‌است. این بنا در کنار راه خیرآباد و چمن اوجان است.
  • نادر تپه‌سی: در این محال آثار بنا و ساختمان مشاهده می‌شود که گویا نادرشاه در زمان حیات خود در آنجا اقامت گزیده‌است این تپه در قسمت جنوب شهر بستان آباد واقع است و متعلق به دوران مغول می‌باشد.
  • روستای کنک لو با آثار تاریخی فراوان از دوران صفوی
  • قزل کوشک: ساختمان و قصر سلطنتی شاهان مغول.
  • تپه طاحونه (دیرمان تپه‌سی): بین رودخانه صبرلو و حاج‌آقا می‌باشد که دارای آثار زیاد و بسیار مرموز است.
  • جانقور: که جایگاه شهر اوجان است.
  • گورستان‌های آبادی‌های دیزناب و امین‌آباد: سنگ‌نوشته‌های قبور با خط و زبان عربی در قرون هفت و هشت نوشته شده‌اند.
  • کاروانسراهای تیکمه داش
  • کاروانسراهای شیبلی
  • مسجد روستای جانبهان
  • مزار خسته قاسم در شهر تیکه داش

ره‌آورد (سوغاتی)[ویرایش]

فطیر محلی، معروفترین سوغاتی بستان آباد از دیر باز معروف بوده و کام میهمانان را شیرین می‌کند. لازم است ذکر شود بزرگترین فطیر (نان سنتی) ایران در شهر بستان آباد پخت شده است.

زبان و ادبیات[ویرایش]

تنها زبان رایج گفتاری درتمام مناطق شهرستان ترکی آذربایجانی می‌باشد که در لهجه‌ها تفاوت وجود دارد و نقشی اساسی در حفظ فرهنگ و آداب و رسوم منطقه داشته است. همچنین زبان فارسی به عنوان زبان رسمی کشور عمدتاً جنبه ی نوشتاری دارد. مردم شهرستان علاقه وتعصب خاصی نسبت به زبان ترکی آذربایجانی داشته واکثر شعرای محلی ،اشعار خود را به این زبان می سرایند. منظومه بی بدیل《حیدر بابای شهریار》 ریشه در فرهنگ و فولکلور محلی شهرستان بستان آباد دارد همچنین ابیات ترکی《عاشیق خسته قاسم تیکمه داشلی》که از اهالی این شهرستان بوده و دوران افشاریه می زیسته است، از ستون های اصلی موسیقی عاشیقی آذربایجان به شمار می رود.

اقتصاد[ویرایش]

اقتصاد منطقه بستان آباد وابسته به کشاورزی و دامداری، و نشات گرفته از وجود آب و زمین مرغوب است. در بخش کشاورزی محصولاتی چون غلات و سیب زمینی از تولید بالا و مرغوبیت مناسب برخوردار است و در بخش دامداری و در قسمت لبنیات و خصوصاً پنیر. شغل اصلی مردم کشاورزی، دامداری، قالیبافی و مشاغل آزاد می‌باشد در اکثر روستاهای تابع بستان آباد قالیبافی روستائی با نقشه روستاباف، بسیار رونق و رواج دارد و از منابع بزرگ درآمد مردم است.

وجود معادن مختلف در کوه‌های مجاور، و کارخانه‌هایی تأسیس شده در کنار جاده تبریز- بستان آباد، رونق بسزائی به اقتصاد و منابع شهرستان بخشیده‌است. واحدها و کارخانه‌های مختلف از جمله صابون سازی، قندریزی، حلاجی، کشبافی، تولید مواد غذائی در مرکز شهرستان مشغول به کار می‌باشند. در سالهای اخیر کامیون‌داری و خدمات حمل و نقل در ردیف عمده‌ترین مشاغل بستان آباد درآمده است. قرار گرفتن بستان آباد در مسیر جاده ترانزیتی تبریز- میانه و تبریز- اردبیل، در توسعه و گسترش اقتصادی شهرستان و توجه مردم به داد و ستد با روستاهای اقماری بسیار مؤثر است بیشترین داد و ستد این شهر با شهرهای مهم تبریز، اردبیل و میانه می‌باشد. ایجاد مراکز حمل و نقل و بنگاه‌های باربری و انبارهای کالای کشاورزی در بستان آباد، بر میزان حجم داد و ستد و گسترش روابط بازرگانی افزوده‌است.

کالای تجاری عمده بستان‌آباد بعد از غلات و سیب زمینی، پنیر و خیارشور و مواد غذائی است که دارای رتبه‌ای بالا در سطح استان می‌باشد. بستان آباد با تحت پوشش قرار دادن خرید شیر اغلب روستاهای کردستان و اردبیل و خلخال و میانه و ایلات دارای تولید لبنیات بسیار مرغوب و بالائی است که در کل کشور شهرت بسزائی دارد.

کشاورزی[ویرایش]

کل اراضی زیر کشت و آیش شهرستان طبق آمار سازمان کشاورزی استان در سال ۱۳۷۵ قریب به ۱۳۷۰۵۰ هکتار می‌باشد که اعم از دیم و آبی در آنها محصولات زراعی به اشکال مختلف کشت می‌شود. از کل اراضی زیر کشت و آیش ۲/۸۰٪ آن (یعنی حدود ۱۰۹۹۴۶) به کشت دیم اختصاص دارد.

صنعت[ویرایش]

از آنجا که بستان آباد به مرکز استان نزدیک است لذا کارخانجات متعددی در بستان آباد و مسیر بستان آباد- تبریز قرار گرفته‌است در عین حال در خود شهرستان واحدهای صنعتی فعال مشغول بکارند که کم و بیش در رشد اقتصادی و اشتغال زائی منطقه مؤثرند که شامل کارخانجات کش و قیطان، سماور و بخاری، ادارات کشاورزی و ساختمانی، جوراب، مواد غذائی (نمک، آرد، قند) نایلون و نایلکس و صابون می‌باشد. گذشته از این، شهرستان بستان آباد دارای صنایع دستی و صنعتی از قبیل فرش بافی و جاجیم بافی و… می‌باشد که از لحاظ ارزآوری دارای اهمیت فراوانی می‌باشند.

این شهرستان دارای آبگرمهای متعدد می‌باشد. روستای سقین سرای این شهرستان صنعتی‌ترین روستای شهرستان است.

معادن[ویرایش]

در شهرستان بستان‌آباد، معادن گچ، پوکه، سنگ و فیروزه وجود دارد که زیر نظر مستقیم اداره معادن و فلزات اداره می‌شود و با توجه به ذخایر عظیم خاک خاک رس مخصوص کاشی، این ماده استراتژیک به استانهای دیگر حمل شده و بعد از بعمل آوری و تولید کاشی با قیمت چندبرابری به استان بارگیری می‌شود که نتیجه آن بیکار ماندن نیروی جوان جویای کار در شهرستان می‌شود.

نگارخانه[ویرایش]

روستای شنگل‌آباد ازتوابع بستان‌آباد تاریخ کهن دارد دارای باغهای بزرگ گردو وبه وسیب گلابی که تولیدکننده برزگ گردوهای کاغذی بوده ودشتها وکوه‌های زیباوگیاهان دارویی واز بهترینهای منطقه می‌باشد که در پایین کوه حیدر بابا قراردارد این روستای ویلایی زاد گاه خان هابوده و است

پانویس[ویرایش]

  1. «ایجاد و تأسیس بخش مرکزی به مرکزیت شهرستان بستان آباد، بخش تکیه داش در تابعیت استان آذربایجان شرقی». وب‌گاه معاونت حقوقی و امور مجلس. بازبینی‌شده در آبان 1394. 
  2. «نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن 1390»(فارسی)‎. شبکه ملی آمار، وب‌گاه رسمی مرکز آمار ایران. بازبینی‌شده در آبان 1394. 

منابع[ویرایش]