آذرشهر

مختصات: ۳۷°۴۵′۲۴″شمالی ۴۵°۵۸′۴۳″شرقی / ۳۷٫۷۵۶۵۴۸۳۷°شمالی ۴۵٫۹۷۸۷۲۱۵۳°شرقی / 37.75654837; 45.97872153
از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
آذرشهر
توفارقان
Tape mosala.jpg
کشور ایران
استانآذربایجان شرقی
شهرستانآذرشهر
بخشمرکزی
نام(های) دیگردهخوارقان
نام(های) پیشینده‌خوارگان، دهخوارقان[۱]
مردم
جمعیت۴۴۸۸۷ نفر (۱۳۹۵)[۲]
جغرافیای طبیعی
ارتفاع۱۳۸۴ متر[۱]
اطلاعات شهری
ره‌آوردمحصولات کشاورزی، گردو، لپه، بادام
پیش‌شمارهٔ تلفن۰۴۱۳
وبگاه
شناسهٔ ملی خودرو ایران۲۵ ی
کد آماری۱۲۰۱
آذرشهر بر ایران واقع شده‌است
آذرشهر
روی نقشه ایران
۳۷°۴۵′۲۴″شمالی ۴۵°۵۸′۴۳″شرقی / ۳۷٫۷۵۶۵۴۸۳۷°شمالی ۴۵٫۹۷۸۷۲۱۵۳°شرقی / 37.75654837; 45.97872153

آذَرْشَهْرْ (دِهْخوارْقانْ) یکی از شهرهای باختری استان آذربایجان شرقی و مرکز شهرستان آذرشهر است. کوهستان سهند در سمت شرقی آذرشهر قرار گرفته و از همین روی این شهر دارای آب و هوای سرد است. همچنین دریاچهٔ ارومیه در باختر آذرشهر است.

آذرشهر دارای زمین‌های مسطح در مناطق شمال باختری در دور و بر دریاچه ارومیه و مناطق کوهستانی در خاور و جنوب خاوری است که هوای این منطقه در تابستان گرم می‌شود. آبیاری کشتزارها و باغ‌های پیرامون آذرشهر با رودخانهٔ آذرشهر (رود نوشین) و نیز کانال‌های زیرزمینی، چشمه‌های طبیعی و چاه‌های عمیق انجام می‌شود.[۱][۳]

این شهر در ۴۵ درجه و ۸۵ دقیقهٔ طول خاوری، ۳۷ درجه و ۴۶ دقیقهٔ عرض شمالی و در ارتفاع ۱۴۶۸ متری از سطح دریا است. آذرشهر در پنجاه و چهار کیلومتری جنوب باختری تبریز و در محور تبریز - بناب است.[۱]

نام[ویرایش]

نام قدیم آذرشهر نخست دهخوارقان بوده‌است که در دورهٔ پهلوی به آذرشهر تغییر یافته‌است. خوار در فارسی به زمین پست و هموار گفته می‌شود و این واژه در همین معنی در جاینام‌هایی چون خوارِ ری (گرمسار کنونی) دیده می‌شود. روستاهای مختلفی در ایران از قدیم خوارگان نام داشتند به معنی مجموعه زمین‌های پست و هموار. این نام در دوره‌های بعدی در این جاینام‌ها به صورت خوارقان و خرقان درآمد[۴] و در مورد شهری که امروزه آذرشهر نام گرفته شکل دهِ خوارگان (روستای زمین‌های هموار) در شکل دهخوارقان باقی ماند.[۵] آذری‌زبانان محل، این نام فارسی را به صورت «توفارقان» هم تلفظ کرده‌اند.

پیشینه[ویرایش]

نام دهخوارقان در نقشه دوره خلفای عباسی.
نام دهخوارقان در قرن چهارم اثر ابن حوقل در کتاب صورة الارض
نام دهخوارقان مسالک وممالک. نقشه آذربایجان و اران
دهخوارقان در دوره قاجار اثر آدولف اشتیلر

آذرشهر یکی از شهرهای تاریخی شمال غرب ایران است که منابع تاریخی نام آن را به صورت ده نخوارگان و ده نخیرجان نوشته‌اند و در کتاب‌های جغرافی قدیم عرب این نام به شکل «داخَرَّقان و دخارقان درآمده‌است.[۶] یاقوت حموی از این شهر باعنوان «دِه‌نَخیرجان» یاد کرده‌است؛ درحالی که حمدالله مستوفی از عنوان «دهخوارقان» استفاده نموده‌است. اکثر مورخان از آذرشهر به عنوان شهری کوچک با هشت روستای تابعه یاد می‌کنند و از وفور باغ‌های انگور، و میوهجات مختلف آن سخن به میان آورده‌اند. همچنین لپه آذرشهر و گردوی آذرشهر شهرت جهانی دارد. در روستای فیروز سالار آذرشهر باغ‌های پسته وجود دارد.[۱]

مردم[ویرایش]

جمعیت آذرشهر بر پایهٔ سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۹۵ خورشیدی بالغ بر ۴۴٬۸۸۷ نفر بوده‌است که نهمین شهر استان آذربایجان شرقی شناخته می‌شود. همچنین تعداد خانوارهای ساکن این شهر ۱۴٬۳۴۳ خانوار بوده‌است.[۷]

بافت قدیمی[ویرایش]

با توجه به گفته‌های افراد کهنسال منطقه، در زمان‌های خیلی قدیم دهخوارقان در محل کوه پیر قطران بوده‌است که در اثر زلزله نابود شده‌است و بعد از آن مردم روستا را در سمت دیگر رودخانه بنا نهاده‌اند. ویرانه‌های کوه پیر قطران هنوز بجاست و از آثار باستانی آذرشهر می‌باشد. بافت قدیمی شهر از تعدادی محله قدیمی تشکیل شده بود که این محلات از هم فاصله داشته‌اند و بین محلات باغ‌هایی وجود داشته‌است که شمالی‌ترین محله پیرلر و جنوبی‌ترین محله کوچه کردها (کردلر کوچه‌سی) بوده‌است؛ شرقی‌ترین محله نیز دیزج (دزک به معنی دژ کوچک) و غربی‌ترین محله اشاغی‌کوچه نام داشته‌است. هر محله دارای کوچه‌های باریک و تودرتو و بن‌بست بوده و در ورودی هر محله درب بزرگی کار گذاشته شده بود که شبها بسته می‌شد و دارای نگهبان بوده‌است. بدین ترتیب هر محله مانند قلعه‌ای عمل می‌کرده که خانه‌های در انتهای بن‌بست آن از قیمت‌های بالاتر و ارزش بیشتر برخوردار بودند. در هر محله و در اکثر کوچه ساختمان‌هایی به نام کبوترخانه وجود داشت که کبوتران و دیگر پرنده‌ها در آن لانه می‌گزیدند. در تمام کوچه‌ها سکوهایی بوده‌است که مسافران و افراد سالخورده بر آن نشسته و استراحت می‌کردند و بار خود را روی آن می‌گذاشتند و بعد از استراحت بار خود را با استفاده از آن دوباره به کول می‌گرفتند. تمام محلات از آب قنات و چشمه‌ها استفاده می‌کردند که هم‌اکنون تمامی این قنات‌ها به محل دفع فاضلاب تبدیل شده‌است.

وقایع[ویرایش]

  • فساد اداری :

در سال ۱۳۹۹ تخلفات بزرگ شهرداری و شورای اسلامی آذرشهر برملا شد که شهردار و اعضایی از شورای شهر توسط نهادهای امنیتی دستگیر شدند، این خبر در بسیاری از خبرگزاری‌ها منتشر شد.

  • سیل آذرشهر:

در سال ۱۳۹۶ در ماه ادیبهشت در اوایل هفته، بارانی دراز مدت (حدودا ۹ ساعت) در پل آذرشهر سیلی بزرگ ایجاد شده بود که در درون سیل، درخت، سنگ‌های بزرگ، ماشین و جسد آدم و … وجود داشت. در سیل در آذرشهر بیش از۲۲ نفر جان باختند. این خبر مهم در اخبار صدا و سیما ایران پخش گردید.

گردشگری[ویرایش]

یکی از مشهورترین مکانهای آذرشهر مکان به نام قوش داشی می‌باشد که در ان محل قوچ سنگی بزرگی به رنگ سفید رنگ در آن وجودداشته‌است که متأسفانه تخریب گردیده‌است و فقط افراد سالخورده این محل را می‌شناسند. این قوچ بزرگ در محل اشیه بازار (بازار قدیمی) وجود داشته‌است.

  • دربند باشگاه:

این کوچه به نام دربند باشگاه معروف می‌باشد و بسیاری از افراد از علت نامیدن این مکان به این نام اطلاعی ندارند. در زمان سابق باشگاه افسران در این مکان در داخل باغی بزرگ و مجلل وجود داشته‌است. باغات گردوی مجللی در این ناحیه در حد فاصل محله علی‌آباد و کوی کردلر وجود داشته‌است.

  • کاروانسرای آلقو:

کاروانسرای فراموش شده‌ای در همسایگی مسجد بازار (بازار مسجدی) می‌باشد که نام آن را فقط قدیمیهای آذرشهر بخاطر می‌آورند.

  • مشروب‌خانه:

در زمان شاهنشاهی مشروب خانه ای در شهر آذرشهر بوده اما سپس به دستور استاندار آدربایجان شرقی، توسط سربازان، مشروب خانه را ویران و پلمپ کردند. این مکان در نزدیکی میدان ساعت آذرشهر واقع است.

شهرک‌ها[ویرایش]

شهر آذرشهر دارای بیش از ۴ شهرک است که معروف‌ترین آن‌ها، عبارتند از:

  • شهرک ولیعصر
  • شهرک دانش
  • شهرک بهاران

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ ۱٫۳ ۱٫۴ آذرشهر در دانشنامهٔ ایرانیکا
  2. سرشماری سال ۱۳۹۵
  3. «مونوگرافی روستای مجارشین». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۳ فوریه ۲۰۱۵. دریافت‌شده در ۱۲ فوریه ۲۰۱۵.
  4. خطیبی، ابوالفضل: نامه فرهنگستان ۴\۲ نقد و بررسی سایه‌های شکار شده. ص۱۲۷.
  5. سرکاراتی، بهمن: سایه‌های شکار شده، گزیده مقالات فارسی، تهران: نشر قطره، ۱۳۷۸، فصل ششم.
  6. مشکور، محمدجواد، نظری به تاریخ آذربایجان، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، انتشارات کهکشان، چاپ دوم ۱۳۷۵، گنجینهٔ ایران: ۲۱.
  7. درگاه ملی آمار - تعداد جمعیت و خانوار به تفکیک تقسیمات کشوری براساس سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۹۵

پیوند به بیرون[ویرایش]