مسجد جامع تبریز

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
مسجد جامع تبریز
Shabestan masjed-e-jomeh tabriz.jpg
نام مسجد جامع تبریز
کشور Flag of Iran.svg ایران
استان استان آذربایجان شرقی
شهرستان تبریز
اطلاعات اثر
کاربری مذهبی
دیرینگی دوره سلجوقیان
دورهٔ ساخت اثر دوره سلجوقیان، دوره قاجار
اطلاعات ثبتی
شمارهٔ ثبت ۱۷۱
تاریخ ثبت ملی ۱۵ دی ۱۳۱۰

مختصات: ۳۸°۴′۵۱.۵۷″ شمالی ۴۶°۱۷′۲۵.۵″ شرقی / ۳۸.۰۸۰۹۹۱۷° شمالی ۴۶.۲۹۰۴۱۷° شرقی / 38.0809917; 46.290417

مسجد جامع تبریز یکی از بناهای تاریخی شهر تبریز است. این مسجد که در کتاب‌های تاریخی از آن به‌عنوان «جامع کبیری نیز نام برده شده، از ابتدای تأسیس مسجد جامع شهر تبریز بوده و بازار تبریز، گرداگرد آن شکل گرفته‌است.مسجد جامع تبریز مربوط به دوره سلجوقیان تا دوره قاجار است و در تبریز، خیابان شهید مطهری واقع شده و این اثر در تاریخ ۱۵ دی ۱۳۱۰ با شمارهٔ ثبت ۱۷۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.[۱]


قدیمی‌ترین بخش آن شبستان وسیعی است از تاق و گنبدهایی برفراز ستون‌های هشت‌گوش آجری که زینت‌بخش آن گچ‌بری‌های ظریف و هنرمندانهٔ دورهٔ روادیان (مقارن سلجوقیان) است. مسجد جامع در دورهٔ ایلخانان مغول موردتوجه و تعمیر بوده و بخش‌هایی به آن افزوده شده‌است. محراب رفیع گچ‌بری شده، یادگار آن دوره می‌باشد.

در دورهٔ حکومت آق‌قویونلویان در آذربایجان گنبدی رفیع مزین به انواع کاشیکاری‌های معرق به وسیلهٔ «سلجوق‌شاه بیگم» زن اوزون حسن در بخش شمالی آن احداث شده که هنوز هم پایه‌ها و گوشه‌هایی از کاشی‌کاری‌های آن باقیمانده است.

در زمین‌لرزهٔ سال ۱۱۹۳ هجری که بسیاری از بناهای تبریز آسیب دید، این مسجد نیز از خرابی در مصون نماند. مسجد فعلی با پایه‌های متین و پوشش تاق و چشمه بعد از زلزله در اوایل حکومت قاجار و توسط «حسینقلی‌خان دنبلی» حاکم وقت بنا شده‌است و از آثار مهم دورهٔ قاجاریه می‌باشد.


موقعیّت[ویرایش]

مسجد جامع تبریز که به مسجد جمعه نیز معروف است، در انتهای بازار تبریز و ضلع جنوبی صحن مدرسۀ طالبیّه و بین مسجد حجت الاسلام و مسجد میرزا اسماعیل خاله اوغلی واقع است و یکی از قدیمی ترین ابنیّة تاریخی این شهر به شمار می آید. تاریخ بنا و نام بانی اوّلیّة آن معلوم نیست، عدّه ای آن را از مساجد صدر اسلام می دانند. پاره ای دیگر بنای قدیمی را به دورة سلجوقیان نسبت می دهند [۲].

پلان مسجد[ویرایش]

مسجد جمعة تبريز قبلاً یک ایوانه بود، ولي بعداً به دو ايوانه تبديل شد و از جمله مساجدي است كه روش ساخت كاخ اختصاصي فيروز‌آباد را اساس كار قرار داده‌ و به مساجد ايراني معروف‌اند [۳].

پانویس[ویرایش]

  1. «سازمان میراث فرهنگی و صنایع‌دستی و گردشگری». سازمان میراث فرهنگی و گردشگری ایران. بازبینی‌شده در ۱۹/۵/۲۰۱۱. 
  2. شهبازی شیران (دکتر حبیب)، 1384: 17
  3. شهبازی شیران، پیشین؛ زمرشيدي، (دکتر حسين)، 1374: 133 و 146

منابع[ویرایش]

  • تبریز پنجمین شهر جهان[۱]
  • شهبازی شیران، دکتر حبیب (۱۳۸۴). آثار مهم و برجستة ساختمانی و ویژگی‌ها و دستاوردهای معماری و تزیینی تمدّن اسلامی ایران در دورة سلجوقیان و ایلخانیان. دانشگاه محقّق اردبیلی، اردبیل.
  • زمرشیدی، حسین (۱۳۷۴). مسجد در معماری ایران. کیهان، تهران.
جستجو در ویکی‌انبار در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ مسجد جامع تبریز موجود است.