ازدواج در یهودیت

تابلوی عروسی یهودی اثر جوزف اسرائیل.
خوپا، پارچه‌ای سفید و در فرهنگ یهودی، نماد روشنایی است که بر روی سر عروس و داماد قرار می‌گیرد و نماد روشن‌بختی برای زوج مُزدوج است.

ازدواج در دین یهود (به عبری: נישואים) به معنای کامل‌شدن و اوج رشد انسانی است. برپایه تعالیم یهودیت، یک زن بدون شوهر و یک مرد بدون زن انسان‌هایی کامل نیستند و با ازدواج و پیوند زناشویی از شکل ناقص به وجودی کامل تبدیل می‌شوند. ازدواج در میان یهودیان دارای مراسم و آداب خاصی است. در آئین یهود برای طلاق، زن باید از شوهر خود گت (سند طلاق) را تقاضا کند و توافق او را به دست آورد.

قوانین

از دوران تلمود (از تخریب معبد دوم اورشلیم در ۷۰ میلادی تا تصرف شام توسط مسلمانان در سال ۶۳۸ میلادی)، قانون یهود مجموعه‌ای اساساً تغییرناپذیر از قوانین را ایجاد کرده است که در هسته آن، تفاوت جنسیتی و قدرت نابرابر وجود دارد که در آن مردان تسلط یا رهبری فراگیر و ممتازی را کنترل می‌کنند، در حالی که زنان به حاشیه رانده می‌شوند، به عرصه دیگری، یعنی حوزه خانگی، رانده می‌شوند و از حقوق و امتیازاتی که مردان از آن برخوردارند، محروم می‌شوند. مردسالاری یهودی که بر اساس قانون کتاب مقدس بنا شده است، سابقه طولانی دارد، با پایه قانونی که توسط خاخام‌ها در تلمود تدوین شده است و جایگاه قدرت آن به‌طور محکم در نظام اجتماعی مردسالار یهودیت سنتی تثبیت شده است. آشفتگی تبعیدی دوره تلمود در واقع ممکن است استانداردها و رویه‌های سختگیرانه‌ای را ایجاب کرده باشد که به بار موجود بر زندگی زنان می‌افزاید. سالو بارون خاطرنشان می‌کند که به منظور اجرای انسجام اجتماعی در یک وضعیت تهدیدآمیز دیاسپورایی، رهبران کنترل سختگیرانه خاخامی بر زندگی خانوادگی را انتخاب کردند که شامل اجرای دقیق قوانین ازدواج و طلاق بود، که بر زندگی خانوادگی و وضعیت قانونی زنان در یک جامعه اساساً مردسالار تأثیر می‌گذاشت. پس از پایان دوره تلمود، هیچ بیت دین (دادگاه خاخامی) به‌طور جهانی توسط همه یهودیان پذیرفته نشد - یک شرط لازم برای قانونگذاری - بنابراین هیچ امکانی برای تغییر قوانین اساسی وجود نداشت. این واقعیت که هیچ حق قانونی برای تغییر قوانین وجود نداشت، دلیل اصلی غیرقابل تغییر بودن قانون یهود و انعطاف‌ناپذیری ازدواج و طلاق است.

قانون یهود عموماً قراردادی است و ازدواج یهودی، که یک آیین مقدس محسوب نمی‌شود، قراردادی است که توسط هلاخا تعیین می‌شود. همه قراردادهای هلاخا به صورت یک جانبه اجرا می‌شوند، حتی اگر به رضایت هر دو طرف نیاز داشته باشند. موشه میزلمن توضیح می‌دهد که قرارداد ازدواج یک طرفه است، صرفاً به این دلیل که «در قانون یهود هیچ قراردادی دو طرفه اجرا نمی‌شود»؛ و مرد، یعنی شوهر، مجری آن است. اگرچه هیچ تجویز قانونی صریحی در مورد ازدواج در کتاب مقدس وجود ندارد، که اغلب از اصطلاح «گرفتن» برای اشاره به ازدواج استفاده می‌کند، اما تمام قوانین هلاخایی در مورد ازدواج و طلاق بر اساس تفاسیر تلمودی از متون کتاب مقدس است. در قانون ازدواج یهودی، زن توسط مرد به دست می‌آید، نوعی از تملک که بی‌شباهت به تملک در سایر قراردادها نیست. در واقع، بوآز کوهن خاطرنشان می‌کند که خاخام‌ها شیوه‌های نامزدی را از «شیوه تملک برده یا املاک و مستغلات» وام گرفته‌اند. اگرچه زن به دست آمده به دارایی مرد تبدیل می‌شود، اما به گفته راشل بیاله (Rachel Biale)، از آن نوع دارایی‌هایی نیست که بتوان مانند سایر تملک‌ها فروخت. با این وجود، هر مرد مالک دارایی خود است و فقط او - نه دادگاه‌ها یا زن - می‌تواند دارایی‌های خود را واگذار کند یا قرارداد ازدواج را با طلاق باطل کند.

اهمیت مذهبی

ازدواج یهودیان با غیریهودیان همیشه به عنوان تهدیدی برای آینده قوم یهود تلقی شده است. بنا بر قوانین یهودیت، دین از طریق مادر به فرزند منتقل می‌شود، بنابراین اگر یک مرد یهودی با زنی غیر یهودی ازدواج کند، فرزندان آنها یهودی به‌شمار نمی‌روند.

مراسم مذهبی

جاری‌شدن عقد توسط خاخام‌های ارتدوکس صورت می‌گیرد.

نمادها و رسوم ازدواج

کتوبا

در آیین یهود به صیغه‌نامه یهودیان که به صورت مکتوب است و پیش از ازدواج زوجین مکتوب می‌شود و پیرامون تعهدها و مسئولیت‌های داماد نسبت به همسر آینده خویش و اختیاراتی برای همسر در زمان مسافرت یا طلاق یا شرکت شوهر در جنگ یا ازدواج مجدد شوهر، چهارچوب‌ها و حدودی را تعیین می‌کند. امروزه استفاده از کتوبا منسوخ شده است و دادگاه‌های یهودی در اینگونه مناسبت‌ها تعیین تکلیف می‌کنند.

خوپا

از نمادهای اصلی ازدواج یهودیان است. خوپا چادری است با چهار ستون چوبی و سقفی پارچه‌ای که معمولاً آن را به رنگ سفید می‌پوشانند. خوپا نماد و مظهر اولین خانه‌ای است که زوج جوان در کنار هم به آن پای می‌نهند. بنابر قوانین آئین یهود، هفت نوع تبرک و دعا برای عروس و داماد در زیر خوپا خوانده می‌شود.

بَدِکِن

رسمی است که به‌طور سنّتی در جشن ازدواج یهودیان انجام می‌شود؛ بر اساس این رسم در زیر خوپا، داماد توری بر چهرهٔ عروس می‌گذارد.

طلاق

منبع کتاب مقدس برای طلاق یهودی (get) سفر تثنیه ۲۴: ۱–۲ است: «مردی زنی را می‌گیرد و او را تصاحب می‌کند. زن او را راضی نمی‌کند زیرا مرد چیزی ناپسند در مورد او می‌یابد و طلاقنامه‌ای برایش می‌نویسد، آن را به او می‌دهد و او را از خانه‌اش بیرون می‌کند. زن خانه‌اش را ترک می‌کند و همسر مرد دیگری می‌شود.» زن برای طلاق باید به شوهرش تکیه کند زیرا فقط او حق اجرای طلاق یا get را دارد. با این حال، چهار دلیل وجود دارد که چرا یک زن ممکن است نتواند طلاق بگیرد:

1. شوهر از نظر ذهنی ناتوان است و نمی‌تواند طلاق بدهد.
2. او بدون مدرک قانونی مبنی بر مرگش، فوت کرده باشد.
3. شوهری سرکش که از طلاق دادن امتناع ورزد.
4. شوهری که همسرش را رها کند و ناپدید شود.

در طول قرن‌ها، تعدادی از خاخام‌ها و محققان سعی کرده‌اند قوانین ازدواج و طلاق را اصلاح کنند تا بار سنگین همسران را کاهش دهند، اما تلاش‌های آنها توسط دیگر چهره‌های خاخامی به عنوان «از نظر هلاخایی» نادرست یا ناکافی ارزیابی شده است. یک دوره آزادسازی حدود پانصد سال (از حدود قرن هفتم تا یازدهم) وجود داشت که ربی جرشوم بن یهودا «برای اولین و آخرین بار در فقه یهودی» برابری تقریباً کامل بین زن و مرد را در مورد «حکم طلاق» برقرار کرد: حق شوهر برای طلاق همسرش دست نخورده باقی ماند و فقط او می‌توانست حکم طلاق را به دلخواه خود آماده و اجرا کند، اما به زن حق داده شد که حکم طلاق را مطالبه کند و در صورت امتناع شوهر، بتواند از دادگاه درخواست کند تا او را مجبور به طلاق کند. اما در قرن دوازدهم، ربی رابینو تام (تولد ۱۱۰۰ – مرگ ۱۱۷۱)، یک مقام فرانسوی، علیه هرگونه اجبار به شوهران سرکش و علیه حق زنان برای شروع مراحل طلاق حکم داد. شلومو ریسکین، از جمله دیگران، موضع رابینو تام را به دلیل وضعیت اجتماعی و سیاسی مشکل‌ساز یهودیان در دیاسپورا که در آن «جوامع کوچک و منسجم یهودی، که عموماً توسط پیوندهای خانوادگی به هم پیوسته و توسط یهودستیزی خارجی و قدرت مذهبی داخلی از جامعه غیریهودی اطراف جدا شده بودند» به یک پیوند زناشویی خدشه‌ناپذیر نیاز داشتند، به‌طور گسترده قابل قبول می‌دانست. انگیزه لیبرالیستی خاخام گرشوم احتمالاً واکنشی به همان شرایط اجتماعی بود: او نیز نگران نگهداری مشترک بود، اما ممکن است از این می‌ترسیده است که «زنانی که نمی‌توانستند — از نظر مالی — به جایی برسند، به دنبال شرایطی باشند که برای آنها — خارج از یهودیت — مناسب‌تر باشد.» البته، همچنین محتمل است که ربی رابینو تام از یک مردسالاری ضعیف که توسط برابری جنسیتی تضعیف شده بود، وحشت داشته باشد.

نگارخانه

• 
  کتوبایی برای یک مراسم ازدواج در اصفهان به تاریخ ۴ آوریل ۱۸۷۹
• 
  مراسم ازدواج یک زوج ارتدوکس یهودی در زیر خوپا.

جستارهای وابسته

• روابط جنسی ممنوع در یهودیت