نیده (زن حائض در یهودیت)

احکام نیده یا نیدّه (به انگلیسی: Niddah) بیانگر ناپاکی زن به واسطه حیض و وضع حمل (زایمان) است و ناپاکی نیده کاربردهایی در روابط زناشویی دارد چون روابط جنسی تا زمانی که زن ناپاک است، ممنوع است. نیده، تنها رساله در بخش طهارت است که هم تلمود بابلی و هم تلمود فلسطینی، در باب آن توضیحاتی ارائه شده‌است.

محدودیت‌های قاعدگی نیده از دیدگاه ادیان

عدم روابط جنسی در دوره قاعدگی یا نیده در یهودیت

بخش مهمی از محدودیت‌هایی که روابط جنسی موجود میان زن و شوهر را تحت تأثیر می‌گیرد مربوط به قاعدگی یا نیده است. کتاب مقدس مرد را نهی کرده‌است که «به زن در نیده که وقت ناپاکی وی است نزدیک شود و عورت او را برهنه سازد». زوجینی که در زمان قاعدگی دست به تماس جنسی می‌زنند در میان قوم خویش باقی نخواهند ماند. زنی که در حالت قاعدگی است برای مدت هفت روز به لحاظ دینی ناپاک محسوب می‌شود و هر چیزی که وی با آن تماس پیدا کند آلوده می‌گردد.

تدابیر پیشگیرانه

به منظور آنکه زن و شوهر از نزدیک شدن به ممنوعیت‌های نیده بازداشته شوند مجموعه‌ای از تدابیر پیشگیرانه مقرر شده‌است که ارتباط زوجین را در خلال این دوره محدود می‌کند. آنها نباید به شوخی و از سر تفریح با هم برخورد کنند، یا تماس بدنی داشته باشند، یا اینکه و لو با لباس با هم در یک تختخواب بخوابند. شوهر نباید وقتی که زنش تماماً یا تقریباً برهنه‌است به او نگاه کند؛ نیز باید کارهایی را که معمولاً برای همدیگر انجام می‌دهند کوتاه و مختصر کنند.

مکان‌های مذهبی

در دوران معبد و در اوایل دوره پس از معبد، که پاکی و ناپاکی در بخش وسیعی از زندگی یهودی نمود داشت، محدودیت‌های مربوط به نیده به شدت رعایت می‌شدند تا نگذارند زنان باعث آلودگی اشیایی که خصوصیتی دینی داشتند شوند. میشنا حتی از مکان ناپاکان یاد کرده‌است. این محل احتمالاً توسط زنانی که دوره قاعدگی خویش را می‌گذراندند، استفاده می‌شده‌است. امروزه در میان فلاشه‌های اتیوپی که آداب و عقاید یهودی را برگرفته و به آن عمل می‌کنند هنوز می‌توان رسمی مشابه این را دید، اما معلوم نیست که آیا این رویه بخشی از میراث یهودیت آنان است یا آن را از کشورهای همسایه گرفته‌اند. با خراب شدن معبد و با تغییراتی که به دنبال آن در یهودیت به بار آمد بسیاری از قوانین مربوط به پاکی و ناپاکی دیگر از کارایی افتادند. تنها آثاری که در یهودیت معاصر بر جدایی و تفکیک ناشی از نیده بار می‌شود، مربوط می‌شوند به مسئله حضور زنان در کنیسه و شرکت آنان در نمازهای جماعت.

دیدگاه یهودیان راست کیش و اصلاح گرا در مورد قوانین نیده

اگرچه یهودیان راست کیش قوانین نیده را از بخش‌های اساسی زندگی یهودی می‌دانند فقط اقلیت کوچکی از یهودیان امروزه به نص صریح این قوانین وفادار مانده‌اند. بسیاری از جوامع یهودی میقوهای در پیرامون خویش ندارند. یهودیت اصلاح گرا نیز از کل مفهوم نیده دست شسته‌است، چرا که آن را مربوط به عقاید باستانی راجع به پاکی و ناپاکی دینی می‌دانند که دیگر اهمیتی برای یهودی جدید ندارند. از آنجا که عیبی از جانب هلاخا متوجه بچه‌های متولدشده از زوجینی که، به قول معروف، طهارت خانواده را رعایت نمی‌کنند نمی‌شود و آنان کاملاً یهودی به‌شمار می‌آیند ازدواج میان آنانی که قوانین نیده را مراعات می‌کنند و کسانی که والدینشان این قوانین را رعایت نمی‌کرده‌اند طبیعی است و مشکلی نمی‌آفریند. در سالیان اخیر در میان زنان یهودی، و حتی در محافل اصلاح گرا، استفاده از میقوه به گونه‌ای احیا شده‌است. این امر تا حدی شاید ناشی از تلاش‌هایی است که برای مدرنیزه کردن خود میقوه از حیث طرح و ترکیب آن صورت می‌گیرد. در اسرائیل هر عروس قبل از ازدواجش باید به میقوه برود، و گواهی ای برای آن بگیرد، تا پس از آن مقامات نهاد حاخامی کشور مراسم را به اجرا گذارند. یکی از دلایلی که تلمود دربارهٔ دوره جدایی زن و مرد در خلال قاعدگی و پس از آن، ارائه کرده این است که چنین جدایی ای مانع از آن خواهد شد که شوهر ارتباط جنسی با همسر خویش را حق مسلم و بی چون و چرای خود بداند. وقتی که آنها در پایان دوره نیده زندگی جنسی خویش را از سر می‌گیرند دوباره همانند عروس و داماد خواهند بود.

تفاوت رسوم

ربی مشه ایسرلس که در تدوین شولحان عاروخ دست داشته‌است به تفاوت رسوم در این باب اشاره دارد: برخی نوشته‌اند که زنان نیده، در دوره‌ای که خون می‌بینند، نباید به کنیسه وارد شوند، یا نمازبگزارند، یا نام خدارا برزبان آوردند، ویا به کتاب‌های مقدس دست زنند. در عین حال عده‌ای نیز می‌گویند که زن مجاز است که تمام این کارها را انجام دهد؛ نظر صحیح نیز همین رأی است. با این همه، رسم موجود در این ممالک مطابق با دیدگاه نخست است. اگرچه کسانی که بر این فقره حاشیه نوشته‌اند محدودیت‌های دیگری را نیز که برخی مراجع بر نیده قرار داده‌اند، مانند جایز نبودن نگاه زن به طومار گشوده تورا، ذکر می‌کنند اما از پذیرفتن شماری از ممنوعیت‌هایی که ایسرلس بیان داشته‌است سر باز می‌زنند.

مکانیسم‌های روان‌شناختی و پایداری رابطه

مطالعات معاصر در حوزه‌های روان‌شناسی تکاملی و رفتاری، تأثیرات این سنت را بر پایداری ازدواج بررسی کرده‌اند:

۱. بازسازی اشتیاق و پیشگیری از عادی‌شدن قوانین نیده با ایجاد یک وقفه اجباری (معمولاً حدود ۱۲ روز)، مانع از پدیده «خستگی از ازدواج» (Marital Boredom) می‌شوند. اثر ماه عسل مجدد: از منظر روان‌شناسی، این فاصله باعث می‌شود که زوجین پس از طهارت، با اشتیاقی مشابه ابتدای ازدواج به یکدیگر بازگردند. این چرخه مانع از اشباع جنسی شده و رابطه را از یکنواختی خارج می‌کند. کنترل تکانه: این پرهیز تمرینی برای خویشتن‌داری است که به زوجین می‌آموزد تکانه‌های جنسی خود را مدیریت کنند، امری که در درازمدت به وفاداری و پایداری رابطه کمک می‌کند.

۲. تقویت پیوند غیرفیزیکی در طول دوره نیده که تماس فیزیکی محدود است، زوجین برای حفظ صمیمیت ناچار به استفاده از ابزارهای غیرجسمانی هستند: ارتباط کلامی: تمرکز بر گفتگو، همدلی و اشتراک فکری در این دوره افزایش می‌یابد که باعث تقویت ستون‌های عاطفی رابطه می‌شود. حمایت عاطفی: زوجین می‌آموزند که بدون تکیه بر نزدیکی فیزیکی، به یکدیگر ابراز علاقه کنند.

ابعاد زیست‌شناختی و بقای نسل

از منظر بیولوژیکی، زمان پایان دوره نیده و انجام غسل (حدوداً ۷ روز پس از اتمام قاعدگی)، با زمان تخمک‌گذاری در اکثر زنان مطابقت دارد.

منابع

• اخلاق در شش دین جهان، بخش یهود، نوشته کلایو لاتون، ترجمه محمد حسین وقار، انتشارات اطلاعات، ص ۲۷۴–۲۸۰
• سیری در تلمود، نویسنده: آدین اشتاین سالتز، مترجم: باقر طالبی دارابی، ناشر: مرکز مطالعات و تحقیقات ادیان و مذاهب، تاریخ نشر: ۱۳۸۳
• باورها و آیین‌های یهودی، نویسنده: آلن آنترمن، مترجم: رضا فرزین، ناشر: مرکز مطالعات و تحقیقات ادیان و مذاهب، تاریخ نشر: ۱۳۸۵، ص ۲۲۲–۲۴۳