فرمانده کل نیروهای مسلح ایران

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از بزرگ‌ارتشتاران)
پرش به: ناوبری، جستجو
فرمانده کل نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران
Emblem of Iran.svg
SEYYED ALI KHAMENEHEI - LEADER OF IRAN.jpg
متصدی کنونی
سید علی خامنه‌ای

از ۱۴ خرداد ۱۳۶۸
ستاد فرماندهی کل قوا
اقامت‌گاه دفتر مقام معظم رهبری
درازی دوره طول عمر[a]
بنیادگذاری ۱۵ مرداد ۱۲۸۵ (۱۱۰ سال پیش)
نخستین دارنده مظفرالدین‌شاه قاجار

فرمانده کل نیروهای مسلح یا فرمانده کل قوا عنوانی است که امروزه در نظام جمهوری اسلامی ایران به فرماندهٔ کل نیروهای مسلح این کشور اطلاق می‌شود که از سال ۱۳۶۰ و مطابق با قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران بر عهدهٔ مقام رهبری می‌باشد.[۱]

پیش از انقلاب ۱۳۵۷ ایران از آن به عنوان بزرگ‌ارتشتاران یاد می‌شده است. بزرگ‌ارتشتاران عنوانی رسمی و نظامی بوده است که در دوره پهلوی برای مقام فرماندهی سه نیروی مسلح کشور ایران بکار می‌رفت و دارنده آن محمدرضا شاه پهلوی بود که با وقوع انقلاب اسلامی، از بین رفت.

طبق اصل ۱۱۰ قانون اساسی جمهوری اسلامی، اعلام جنگ و صلح و بسیج نیروها، همچنین نصب و عزل و قبول استعفای رییس ستاد کل نیروهای مسلح، فرماندهان کل و فرماندهان عالی ارتش، سپاه و نیروی انتظامی از اختیارات رهبری است. فرمانده کل فعلی نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران سید علی خامنه‌ای است.

فهرست فرماندهان کل[ویرایش]

پیش از انقلاب مشروطه[ویرایش]

ر. نگاره نام دوران تصدی طول دوران درجه شاخه نطامی
Mohammad Shah Qajar Flag.svgدولت علّیه ایران (۱۱۷۵-۱۲۸۵) • Lion and the Sun.svg
۱ MohammadKhanQajari.jpg شاه
آقامحمدشاه
۱ فروردین ۱۱۷۵[۲] ۲۸ خرداد ۱۱۷۶ ۱ سال، ۸۹ روز ن/م ن/م
۲ An Early Painting of Fath Ali Shah.jpg شاه
فتحعلی‌شاه
۲۸ خرداد ۱۱۷۶ ۱ آبان ۱۲۱۳ ۳۷ سال، ۱۲۸ روز ن/م ن/م
۳ Mohammadshah.jpg شاه
محمدشاه
۱ آبان ۱۲۱۳ ۱۳ شهریور ۱۲۲۷ ۱۳ سال، ۳۱۷ روز ن/م ن/م
۴ Hakob Hovnatanian -Naser al-Din Shah Qajar.jpg شاه
ناصرالدین‌شاه
۱۴ شهریور ۱۲۲۷ ۲۹ مهر ۱۲۲۷ ۰ سال، ۴۶ روز ن/م ن/م
۵ AmirKabir naghashbashi.jpg صدراعظم
محمدتقی فراهانی[b]
۲۹ مهر ۱۲۲۷ ۲۹ آبان ۱۲۳۰[۴] ۳ سال، ۳۰ روز امیر نظام[c]
ارتش ایران
(۱۲۲۶-۱۲۳۰)
(۴) Naser edin shah by Kamalolmolk.jpg شاه
ناصرالدین‌شاه
۲۹ آبان ۱۲۳۰ ۱۲ اردیبهشت ۱۲۷۵ ۴۴ سال، ۱۶۳ روز ن/م ن/م
- Atabak.jpg صدراعظم
علی‌اصغر اتابک
۱۲ اردیبهشت ۱۲۷۵ ۲۱ خرداد ۱۲۷۵ ۰ سال، ۴۰ روز ن/م ن/م
۶ Portrait of Muzaffar al-Din Shah Qajar by Kamal-ol-molk, 1902.jpg شاه
مظفرالدین‌شاه
۲۱ خرداد ۱۲۷۵ ۱۴ مرداد ۱۲۸۵ ۱۰ سال، ۵۷ روز ن/م ن/م
صدور فرمان مشروطیت (۱۴ مرداد ۱۲۸۵)

شاهنشاهی مشروطه[ویرایش]

ر. نگاره نام دوران تصدی طول دوران درجه شاخه نطامی
Flag of Qajar (1910-1925).pngدولت علّیه ایران (۱۲۸۵-۱۳۰۴) • Imperial Emblem of the Qajar Dynasty (Lion and Sun).svg
۱ Portrait of Muzaffar al-Din Shah Qajar by Kamal-ol-molk, 1902.jpg شاه
مظفرالدین شاه
۱۵ مرداد ۱۲۸۵ ۱۲ دی ۱۲۸۵ ۰ سال، ۱۴۹ روز ن/م ن/م
۲ Mohammad Ali Shah.jpg شاه
محمدعلی شاه
۱۲ دی ۱۲۸۵ ۲۵ تیر ۱۲۸۸ ۲ سال، ۱۹۴ روز ن/م ن/م
Ali RezaKhanAzodalMolk.jpg نایب‌السلطنه
علی‌رضا عضدالملک
۲۵ تیر ۱۲۸۸[۵] ۳۰ شهریور ۱۲۸۹ ۱ سال، ۵۶ روز ن/م ن/م
Abolqasem.jpg نایب‌السلطنه
ابوالقاسم ناصرالملک
۳۰ شهریور ۱۲۸۹[۵] ۲۹ تیر ۱۲۹۳ ۳ سال، ۳۱۴ روز ن/م ن/م
۳ AhmadShahQajar2.jpg شاه
احمد شاه
۲۹ تیر ۱۲۹۳[۵] ۲۵ بهمن ۱۳۰۳ ۱۰ سال، ۲۰۸ روز ن/م ن/م
۴ Antoin Sevruguin 48 12 SI.jpg نخست‌وزیر
رضا خان[d]
۲۵ بهمن ۱۳۰۳[۶] ۲۴ آذر ۱۳۰۴ ۰ سال، ۳۰۴ روز IIArmy-Sartip.png سرتیپ
قوای قزاق
(۱۲۷۳-۱۳۰۰)
State Flag of Iran (1964-1980).svgدولت شاهنشاهی ایران (۱۳۰۴-۱۳۵۷) • Imperial Coat of Arms of Iran.svg
۱ Reza shah uniform.jpg شاه
رضا شاه
۲۴ آذر ۱۳۰۴ ۲۵ شهریور ۱۳۲۰ ۱۵ سال، ۲۷۵ روز IIArmy-Sartip.png سرتیپ
قوای قزاق
(۱۲۷۳-۱۳۰۰)
۲ Mrp1942.jpg شاه
محمدرضا شاه
۲۵ شهریور ۱۳۲۰ ۳۰ تیر ۱۳۳۱ ۱۰ سال، ۳۰۹ روز IIArmy-Sarvan.png سروان[۷]
۳ Mossadeghmohammad.jpg نخست‌وزیر
محمد مصدق[e]
۳۰ تیر ۱۳۳۱ ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ ۱ سال، ۲۹ روز ن/م ن/م
(۲) Mohammad Reza Pahlavi.png شاه
محمدرضا شاه
۲۸ مرداد ۱۳۳۲ ۲۲ بهمن ۱۳۵۷ ۲۵ سال، ۱۷۶ روز IIArmy-Sarvan.png سروان
وقوع انقلاب اسلامی ایران (۲۲ بهمن ۱۳۵۷)

جمهوری اسلامی[ویرایش]

ر. نگاره نام دوران تصدی طول دوران درجه شاخه نطامی
Flag of Iran.svgجمهوری اسلامی ایران (۱۳۵۷–تاکنون) • Emblem of Iran.svg
- Mehdi Bazargan portrait.jpg نخست‌وزیر
مهدی بازرگان[f]
۲۳ بهمن ۱۳۵۷ ۱۴ آبان ۱۳۵۸ ۰ سال، ۲۶۶ روز ن/م ن/م
- Portrait of Imam Khomeini.jpg رهبر
سید روح‌الله خمینی
۱۴ آبان ۱۳۵۸ ۱۲ آذر ۱۳۵۸ ۰ سال، ۲۸ روز ن/م ن/م
۱ Portrait of Imam Khomeini.jpg رهبر
سید روح‌الله خمینی
۱۲ آذر ۱۳۵۸[g] ۱۶ بهمن ۱۳۵۸ ۰ سال، ۶۴ روز ن/م ن/م
۲ Abolhassan Banisadr sign.jpg رئیس‌جمهور
ابوالحسن بنی‌صدر[h]
۳۰ بهمن ۱۳۵۸[۱۰] ۲۰ خرداد ۱۳۶۰[۱۱] ۱ سال، ۱۱۱ روز ن/م ن/م
(۱) Portrait of Imam Khomeini.jpg رهبر
سید روح‌الله خمینی
۲۰ خرداد ۱۳۶۰ ۱۳ خرداد ۱۳۶۸ ۷ سال، ۳۵۸ روز ن/م ن/م
۳ SEYYED ALI KHAMENEHEI - LEADER OF IRAN.jpg رهبر
سید علی خامنه‌ای
۱۴ خرداد ۱۳۶۸ تاکنون ۲۷ سال، ۳۵۸ روز فرمانده کل[i]
Seal of the Army of the Guardians of the Islamic Revolution.svg
سپاه پاسداران انقلاب اسلامی
(۳ آذر ۱۳۵۸ - ۵ اسفند ۱۳۵۸)[۱۲]

جستارهای وابسته[ویرایش]

یادداشت[ویرایش]

  1. به تشخیص مجلس خبرگان رهبری
  2. برگزیده از سوی شاه به عنوان شخص اول ایران.[۳]
  3. فرمانده کل ارتش و بالاترین درجه نظامی در آن زمان.
  4. برگزیده از سوی مجلس شورای ملی.
  5. مصدق با دریافت اختیارات فوق‌العاده از سوی شاه، تمام قدرت اجرایی کشور را در اختیار گرفت.[۸] وی با این که فقط دو پست نخست‌وزیری و وزارت جنگ (نام آن را به وزارت دفاع ملی تغییر داده بود) را در اختیار داشت، اما اقتداری فراتر از آنچه که شاه به عنوان فرمانده کل قوا از قانون اساسی مشروطه دریافته کرده بود، در اختیار داشت و فرماندهان ارتش و ژاندارمری را عزل و نصب می‌نمود.[۹]
  6. برگزیده از سوی رهبری.
  7. با تأیید قانون اساسی توسط ملت در جریان همه پرسی قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، فرماندهی کل نیروهای مسلح بنا به اصل ۱۱۰ قانون اساسی رسماً در اختیار رهبری قرار گرفت.
  8. برگزیده از سوی رهبری.
  9. وی سرپرستی فرمانده کل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی را بر عهده داشت.[۱۲] در آن زمان، سپاه فاقد درجات نظامی بود.

منابع[ویرایش]

  1. «اصول مرتبط با رهبرى در قانون اساسى جمهورى اسلامى ايران». دفتر مقام معظم رهبری. بازبینی‌شده در ۲۳ دی ۱۳۹۵. 
  2. پری, جان. «ĀḠĀ MOḤAMMAD KHAN QĀJĀR». احسان یارشاطر. در دانشنامه ایرانیکا. ج. 1: فصل 6. نیویورک: انتشارات دانشگاه کلمبیا, 28 ژوئیه 2011 [۱۵ دسامبر ۱۹۸۴]. صص 602-605. 
  3. آدمیت، فریدون. امیرکبیر و ایران. تهران: انتشارات خوارزمی، ۱۳۶۹. ص ۱۹۷. شابک ‎۹۷۸۹۶۴۴۸۷۰۳۰۹. 
  4. آدمیت، فریدون. امیرکبیر و ایران. تهران: انتشارات خوارزمی، ۱۳۶۹. ص ۷۱۴. شابک ‎۹۷۸۹۶۴۴۸۷۰۳۰۹. 
  5. ۵٫۰ ۵٫۱ ۵٫۲ شیخ‌الاسلامی, محمدجواد. «AḤMAD SHAH QĀJĀR». احسان یارشاطر. در دانشنامه ایرانیکا. ج. 1: فصل 6. نیویورک: انتشارات دانشگاه کلمبیا, 28 ژوئیه 2011 [۱۵ دسامبر ۱۹۸۴]. صص 657-660. 
  6. دانیل, التون. تاریخ ایران. ای‌بی‌سی-سی‌ال‌آی‌او, 2012. ص 136. ISBN ‎0313375097. 
  7. ۷٫۰ ۷٫۱ فردوست، حسین. عبدالله شهبازی. ظهور و سقوط سلطنت پهلوی. ج. ۱. تهران: انتشارات اطلاعات، ۱۳۶۹. ص ۵۶. شابک ‎۹۷۸۹۶۴۴۲۳۱۵۰۶. 
  8. بوکن، جیمز. ایام‌الله: انقلاب در ایران و پیامدهای آن. سایمون اند شوستر، ۲۰۱۳. ص ۶۴. شابک ‎۱۴۱۶۵۹۷۷۷۸. 
  9. پرادوس، جان. امنیت برای دموکراسی:جنگ‌های پنهان سی‌آی‌ای. ایوان آر دی، ۲۰۰۶. صص۱۰۲-۱۰۳. شابک ‎۱۶۱۵۷۸۰۱۱۴. 
  10. «حکم انتصاب آقای بنی‌صدر به سمت فرماندهی کل قوا». مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی. بازبینی‌شده در ۱۲ بهمن ۱۳۹۵. 
  11. «حکم عزل ابوالحسن بنی‌صدر به سمت فرماندهی نیروهای مسلح». مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی. بازبینی‌شده در ۱۲ بهمن ۱۳۹۵. 
  12. ۱۲٫۰ ۱۲٫۱ «نگاهی گذرا به زندگینامه‌ی حضرت آیت‌الله‌العظمی سید علی حسینی خامنه‌ای». دفتر حفظ و نشر آثار آيت‌الله‌العظمی سيدعلی خامنه‌ای، ۱ فروردین ۱۳۹۳. بازبینی‌شده در ۲۳ دی ۱۳۹۵.