سدیم هیدروکسید

سدیم هیدروکسید
Preferred IUPAC name Sodium hydroxide[نیازمند منبع]
نام‌گذاری اتحادیه بین‌المللی شیمی محض و کاربردی Sodium oxidanide[نیازمند منبع]
نام‌های دیگر	Caustic soda[نیازمند منبع] Lye[نیازمند منبع]
شناساگرها
CAS	1310-73-2 Y
پاب‌کم	14798
کم‌اسپایدر	14114 Y
UNII	55X04QC32I Y
شماره EINECS	215-185-5
شماره UN	1823
KEGG	D01169 Y
MeSH	Sodium+Hydroxide
ChEBI	CHEBI:32145 Y
شماره RTECS	WB4900000
Gmelin Reference	68430
Jmol-3D images	Image 1
SMILES O[Na]
InChI InChI=1S/Na.H2O/h;1H2/q+1;/p-1 Y Key: HEMHJVSKTPXQMS-UHFFFAOYSA-M Y InChI=1/Na.H2O/h;1H2/q+1;/p-1 Key: HEMHJVSKTPXQMS-REWHXWOFAM
خصوصیات
فرمول شیمیایی	NaHO
جرم مولی	‎ 39.9971 g mol-1
Exact mass	39.992509329 g mol−1
شکل ظاهری	White, waxy, opaque crystals
چگالی	2.13 g cm−3
دمای ذوب	‎318 °C, 591 K, 604 °F
دمای جوش	‎1388 °C, 1661 K, 2530 °F
محلول در آب	1110 g dm-3 (at 20 °C)
محلول در methanol	238 g dm-3
محلول در ethanol	<<139 g dm-3
فشار بخار	<2.4 kPa (at 20 °C)
اسیدی (pKa)	13
ضریب شکست (nD)	1.412
ترموشیمی
آنتالپی استاندارد تشکیل ΔfHo298	-425.93 kJ mol-1
آنتروپی مولار استاندارد So298	64.46 J K-1 mol-1
خطرات
برگه داده‌های ایمنی ماده	External MSDS
GHS pictograms
EU Index	011-002-00-6
طبقه‌بندی EU	C
شماره ایمنی	R۳۵
شماره نگهداری	(S1/2), S26, S37/39, S45
لوزی آتش	0 3 1 COR
ترکیبات مرتبط
آنیون‌های دیگر	سدیم هیدروسولفید
کاتیون‌های دیگر	سزیم هیدروکسید Lithium hydroxide پتاسیم هیدروکسید روبیدیم هیدروکسید
Y (verify) (what is: Y/N?) تمامی داده‌ها مربوط به شرایط استاندارد(در  °C۲۵ و  kPa۱۰۰) است، مگر آنکه خلاف آن ذکر شده باشد.
Infobox references

سدیم هیدروکسید(به انگلیسی: Sodium hydroxide)‏ یا کاستیک سودا (به انگلیسی: Caustic Soda)‏ یا سود سوزآور با فرمول شیمیایی NaOH که ماده‌ای جامد و سفیدرنگ با دمای ذوب ۱۳۹۰درجه سانتی‌گراد و چگالی ۲٬۱۳ می‌باشد. این ماده، به سهولت می‌تواند رطوبت هوا را جذب نماید و به همین دلیل، باید هنگام حمل و نقل، تحت پوشش‌های حفاظتی لازم قرار گیرد. این ترکیب، در تماس با پوست، دارای اثر خورندگی است و برای جلوگیری از اثرات سوزانندگی آن، هنگام استفاده باید مورد توجه قرار گیرد.

آبپوشهای آن شناخته شده‌اند و محلول قلیایی قوی در آب پدید می‌آورد، یعنی در آب بطور کامل به یون‌های تشکیل دهنده‌اش (⁺Na و ^-OH) تفکیک می‌شود.

روشهای تهیه

الکترولیز محلول سدیم کلرید

بیشترین مقدار هیدروکسید سدیم تولیدی، از طریق فرایند الکترولیز محلولهای سدیم کلرید در یکی از انواع ظروف الکترولیتی بدست می‌آید. بعنوان نمونه، در فرایند پیل جیوه (کاستنر-کلنر Castner-Kellner)، از جریانی از جیوه بعنوان کاتد استفاده می‌شود و ملغمه سدیم حاصل با آب ترکیب می‌شود و تولید سدیم هیدروکسید می‌نماید و در فرایند دیگر به نام پیل دیافراگم، الکترولیت از آند به کاتد حرکت می‌کند و دیافراگم (از جنس پنبه کوهی یا سایر مواد غشایی)، فراورده‌های آند و کاتد را از هم جدا می‌سازد. در هر دو فرایند، علاوه بر سدیم، گاز کلر نیز تولید می‌شود.

فرایند سودا-آهک

یک فرایند قدیمی‌تر برای تولید سود سوزآور، عبارت از فرایند سودا - آهک می‌باشد که در آن سودا اَش (کلسیم هیدروکسید)، در واکنش با سدیم کربنات به کاستیک سودا تبدیل می‌شود.

Ca(OH)_۲ + Na_۲CO_۳ → CaCO_۳ + ۲ NaOH

کاربردها

سدیم هیدروکسید، بعنوان یک باز قوی، یکی از مواد شیمیایی صنعتی بسیار مهم بشمار می‌رود. برای نمونه، تولید سود در سال ۱۹۸۰ در آمریکا، ۱۲ میلیون تن بوده‌است. در زمینه‌های مختلفی کاربرد دارد، از جمله در تولید مواد شیمیایی، ابریشم مصنوعی، خمیر کاغذ و کاغذ، در تولید رنگ، آلومینیوم، مواد پتروشیمی و پارچه، صابون و مواد شوینده بکار می‌رود.

همچنین در آزمایشگاهها برای تعیین غلظت اسیدهای مجهول درتیتراسیون اسید - باز از محلول قلیایی سدیم هیدروکسید استاندارد استفاده می‌شود.

منابع

• سایت رشد