گوگرد دی‌اکسید

گوگرد دی‌اکسید
نام آیوپاک Sulfur dioxide
نام‌های دیگر	Sulfurous anhydride Sulfur(IV) oxide
شناساگرها
CAS	7446-09-5 Y
پاب‌کم	1119
کم‌اسپایدر	1087 Y
UNII	0UZA3422Q4 Y
شماره EINECS	231-195-2
شماره UN	1079, 2037
KEGG	D05961 Y
MeSH	Sulfur+dioxide
ChEBI	CHEBI:18422 Y
ChEMBL	CHEMBL1235997 N
شماره RTECS	WS4550000
بیلشتین	3535237
Gmelin Reference	1443
Jmol-3D images	Image 1
SMILES O=S=O
InChI InChI=1S/O2S/c1-3-2 Y Key: RAHZWNYVWXNFOC-UHFFFAOYSA-N Y InChI=1/O2S/c1-3-2 Key: RAHZWNYVWXNFOC-UHFFFAOYAT
خصوصیات
فرمول شیمیایی	SO2
جرم مولی	‎ 64.066 g mol−1
Exact mass	63.961899934 g mol−1
شکل ظاهری	Colorless gas
چگالی	2.6288 kg m−3
دمای ذوب	‎-72 °C, 201 K, -98 °F
دمای جوش	‎−10 °C, 263 K, 14 °F
محلول در آب	94 g dm−3
فشار بخار	237.2 kPa
اسیدی (pKa)	1.81
خاصیت بازی (pKb)	12.19
گرانروی	0.403 cP (at 0 °C)
ساختار
گروه فضایی	C2v
شکل هندسی	Digonal
شکل مولکولی	Dihedral
قطب‌ها	1.62 D
ترموشیمی
آنتالپی استاندارد تشکیل ΔfHo298	-296.81 kJ mol−1
آنتروپی مولار استاندارد So298	248.223 J K−1 mol−1
خطرات
EU Index	016-011-00-9
طبقه‌بندی EU	T
شماره ایمنی	R۲۳, R۳۴, R50
شماره نگهداری	(S1/2), S۹, S26, S36/37/39, S45
لوزی آتش	0 3 0
LD50	3000 ppm (30 min inhaled, mouse)
ترکیبات مرتبط
مرتبط با گوگرد اکسیدs	مونواکسید گوگرد تری اکسید سولفور
ترکیبات مرتبط	ازن سلنیوم دی‌اکسید سولفورو اسید دی‌اکسید تلوریم
N (verify) (what is: Y/N?) تمامی داده‌ها مربوط به شرایط استاندارد(در  °C۲۵ و  kPa۱۰۰) است، مگر آنکه خلاف آن ذکر شده باشد.
Infobox references

گوگرد دی‌اکسید یک ترکیب شیمیایی به شکل گاز در دمای اتاق با فرمول شیمیایی SO₂ میباشد. این ماده توسط آتشفشان‌ها و بسیاری از فعالیت‌های صنعتی تولید می شود. سوختن نفت و ذغال سنگ به علت وجود ترکیبات گوگردی در آنها با تولید این گاز همراه است. معمولاً کاتالیزگرهایی چون NO₂ در جو باعث واکنش این گاز با بخار آب موجود در هوا و تشکیل اسید سولفوریک می شود. این گاز بی رنگ سمی دارای جرم مولی ۶۴٫۰۷ گرم بر مول، چگالی ۲٫۵۵۱ گرم بر لیتر، نقطهٔ ذوب ۷۵٫۵- درجهٔ سانتی گراد و نقطهٔ جوش ۱۰٫۰- درجهٔ سانتی گراد است و اشتعال زا نیست.

ساختمان

مولکول گوگرد دی اکسید یک مولکول دارای رزونانس می باشد. رزونانس این مولکول بین دو پیوند S-O می‌باشد و سه ساختار رزونانسی آن در شکل نشان داده شده اند. طول پیوند S-O در مولکول سولفور دی اکسید (۱۴۳٫۱ پیکومتر) از طول پیوند S-O سولفور مونو اکسید(۱۴۸٫۱ پیکومتر) کوتاه تر است. به این معنی که انرژی این پیوند در مولکول SO₂ بیشتر است و دانشمندان به این دلیل به وجود ساختار رزونانسی این مولکول پی برده اند.

واکنش‌ها

گوگرد دی اکسید به راحتی با مواد قلیایی واکنش می دهد و نمک‌های سولفیت را به وجود می آورد

SO₂ + 2 NaOH → Na₂SO₃ + H₂O

همچنین این ماده با هالوژن‌ها واکنش می دهد و نمک‌های هالیدی را به وجود می آورد.

SO₂ + Cl₂ → SO₂Cl₂

ساخت

این ماده با سوختن گوگرد ایجاد می شود.

S₈ + 8 O₂ → 8 SO₂

هیدروژن سولفید و ترکیبات زیست کره هم مانند گوگرد حین سوختن گوگرد دی اکسید تولید می کنند.

2 H₂S + 3 O₂ → 2 H₂O + 2 SO₂

گرمادهی به کانی‌های سولفیدی نیز این گاز را آزاد می کند.

4 FeS₂ + 11 O₂ → 2 Fe₂O₃ + 8 SO₂

2 ZnS + 3 O₂ → 2 ZnO + 2 SO₂

HgS + O₂ → Hg + SO₂

این گاز فرآورده جانبی ساخت کلسیم سیلیکات(در فرایند ساخت سیمان) است. در این فرآیند کلسیم سولفات همراه با شن و کُک گرمادهی می شود.

2 CaSO₄ + 2 SiO₂ + C → 2 CaSiO₃ + 2 SO₂ + CO₂

استفاده‌ها

سولفوریک اسید

این گاز در ساخت سولفوریک اسید استفاده می شود. برای این کار ابتدا آن را به گوگرد تری اکسید تبدیل می کنند.

نگه دارنده

این گاز در برخی مواقع به عنوان نگه دارندهٔ مواد خشک به ویژه میوه‌های خشک استفاده می شود. چرا که ظاهر میوه را خوب حفظ می کند.

منابع

در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ گوگرد دی‌اکسید موجود است.

ویکی‌پدیای انگلیسی