بوره

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
Borax
Borax crystals
Ball-and-stick model of the unit cell of borax decahydrate
شناساگرها
شماره ثبت سی‌ای‌اس 1303-96-4 (decahydrate) YesY
کم‌اسپایدر 17339255 YesY
UNII 91MBZ8H3QO YesY
شمارهٔ ئی‌سی 215-540-4
جی‌مول-تصاویر سه بعدی Image 1
خصوصیات
فرمول مولکولی Na2B4O7·10H2O or Na2[B4O5(OH)4]·8H2O
جرم مولی 381.37 (decahydrate)
شکل ظاهری white solid
چگالی 1.73 g/cm³ (solid)
دمای ذوب 743 °C (anhydrous) [۱]
دمای جوش
‎1575 °C
ترکیبات مرتبط
دیگر آنیون‌ها سدیم آلومینات; sodium gallate
دیگر کاتیون‌ها Potassium tetraborate
ترکیبات مرتبط بوریک اسید سدیم پربورات
به استثنای جایی که اشاره شده‌است در غیر این صورت، داده‌ها برای مواد به وضعیت استانداردشان داده شده‌اند (در 25 °C (۷۷ °F)، ۱۰۰ kPa)
 YesY (بررسی) (چیست: YesY/N؟)
Infobox references
بوره.

بوره یکی از مواد معدنی و از نمک‌های اسید بوریک است. بوره معمولاً به شکل پودر سفیدی متشکل از بلورهای نرم بی‌رنگ است که به آسانی در آب حل می‌شوند.

بوره کاربردهای زیادی دارد و از اجزاء استفاده شده در شوینده‌ها، مواد آرایشی و لعاب شیشه‌ها است. در زیست‌شیمی از آن به عنوان محلول‌های حائل، ماده ضد آتش، حشره‌کش و قارچ‌کش در فایبرگلاس بهره‌گیری می‌شود.

نام این کانی در زبان‌های اروپایی بوراکس است که وام‌واژه‌ای است از فارسی در آن زبان‌ها. شکل پارسی میانه این واژه بورَک است.[۲]

کاربردهای قدیم و باورهای پیشینیان[ویرایش]

بوره که نمک ایرانی نیز نامیده می‌شد در ایران و خاورمیانه قدیم بیشتر توسط زرگران به‌کار می‌رفت. بوره را نمک تلخ مزه‌ای توصیف می‌کردند که از آب دریاچه‌های آسیا و چین و تبت و هندوستان گرفته می‌شد. بوره ارمنی، بوره سفید و بوره سلمانی از انواع آن بود.[۳]

در مجموعه نسخه‌های دانشمند مسلمان ابویوسف کِنْدی، بوره یکی از اجزای گردهای مختلف دندان‌شویی است. در آن زمان برای درمان یکی از بیماری‌های چشم آن را بر چشم می‌پاشیدند.[۴]

پیشینیان می‌پنداشتند که اگر قدری از بوره را با صدف بسایند و در بینی زن بدمند، اگر آن زن عطسه کند، دوشیزه است و اگر نکند دوشیزه نیست.[۵]

تنکار[ویرایش]

بوره مصنوعی نخستین بار توسط ایرانیان ساخته شد و تِنکار نام داشت. این واژه هنوز در زبان‌های اروپایی به صورت tincal استفاده می‌شود.[۶]

تنکار دارویی بود که طلا و نقره و مس و برنج و امثال آن را بدان پیوند می‌دادند. برای ساخت تنکار یک جزو نمک و یک جزو قلیا و سه جزو بوره در دیگ می‌ریختند و شیر گاومیش، آن مقدار که اجزاء را بپوشاند، در دیگ می‌افزودند و می‌جوشاندند تا سخت شود.[۷]

منابع[ویرایش]

Wikipedia contributors، «Borax،» Wikipedia, The Free Encyclopedia، (accessed March ۲۴، ۲۰۰۹).