محمد تقی خان بختیاری

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
محمد تقی خان بختیاری
درگذشت ۱۸۵۱
تهران
پیشه ایلخانی بختیاری

محمدتقی‌خان کیان ارثی بختیاری از نوادگان زمان‌خان کیانرثی بختیاری و از سران ایل بختیاری در دوران قاجار بود. وی در دوره مصادف با سلطنت محمدشاه قاجار و سال‌های نخست از زمامداری ناصرالدین‌شاه -در فاصله سال‌های ۱۸۳۰ تا ۱۸۴۵ میلادی- اولین وقدرتمندترین ایلخانی بختیاری (ریاست ایل بختیاری) را بر عهده داشت.قدرت محمدتقی خان نشئت یافته از قدرت واقتدار ایلی بود درست برخلاف حسینقلی خان ایلخانی که منصب ایلخانی را از طرف حکومت قاجار گرفته بود، [۱]

بیوگرافی[ویرایش]

محمد تقی خان، پسر علی خان کیان ارثی، از طایفه کیان ارثی چهارلنگ بود، که در بین سال‌های ۱۲۴۹ تا ۱۲۵۷ هجری قمری سلسله حرکت‌ها و مبارزات زیادی در کوه‌های بختیاری انجام داد.

محمد تقی خان که مصمم بود حکومت بختیاری‌ها را بدست آورد، بتدریج نفوذش را در میان طوایف بختیاری زیاد کرد و بالاخره توانست، ابتدا ریاست طایفه کیان ارثی، سپس شاخه چهارلنگ و در نهایت، ریاست کل ایل بختیاری را بدست آورد.

وی توانست طوایف بختیاری را بطور کامل با هم متحد کند. بدینصورت سیاست تفرقه اندازی قاجار نتیجه عکس داد و محمد تقی خان در آخرین سال پادشاهی فتحعلی شاه بر ضد دولت مرکزی ایران طغیان کرد.

وی بیست هزار تومان، مالیات دولتی که به تهران می‌رفت را غارت کرد! و ششصد هزار تومان مالیات فارس را نیز ضبط کرد.

بدین سبب کارش بالا گرفت و در میان مردم لر که دل خوشی از دولت نداشتند، بسیار محبوب و روز به روز پیروانش افزوده شد. تا اینکه با هشت هزار سوار به شوشتر آمد و شهر را محاصره کرد و اسدالله میرزا یکی از شاهزادگان قاجار که بر شوشتر حکمرانی می‌کرد، پا به فرار گذاشت و محمد تقی خان، کنترل شوشتر را به دست گرفت.[۲]

محمد تقی خان به دزفول نیز دست یافت و رامهرمز و بهبهان را نیز تصرف کرد. در این میان، ولی خان ممسنی و جمال خان دشتی نیز با او متحد شدند و به فارس هم دست یافت.

در این سال‌ها، تا هویزه هم پیش رفت و رئیس اعراب یعنی شیخ کعب را از فلاحیه بیرون کرد و شکست سختی به آنها داد.

شورش بختیاری‌ها کماکان ادامه داشت و در بین این سال‌ها جنگ‌های زیادی بین بختیاری و دولت مرکزی بود. در این سال‌ها سرزمین بختیاری عملاً به یک ناحیه کاملاً خودمختار و دارای استقلال تبدیل شده بود.[۳]

بالاخره معتمد الدوله، شاهزاده قاجار که مامور سرکوبی بختیاری‌ها بود، از راه حیله در آمد و علی نقی خان و محمدنقی خان، برادران محمد تقی خان و پسر خردسال محمد تقی خان را، گروگان گرفت.

در این شرایط محمد تقی خان در وضعیت بدی قرار گرفته بود. نه می‌توانست بخاطر علاقه‌ای که به برادران و فرزندش داشت با دولت، جنگ بکند نه می‌توانست تسلیم شود.

سرانجام، معتمدالدوله قسم یاد کرد، که به خان بختیاری آسیب وارد نکند و خان با اطمینان نزد معتمد الدوله بیاید، تا مذاکره کنند. اما زمانی که محمد تقی خان به نزد شاهزاده قاجار رسید به دست و پایش زنجیر بستند و او را به زندان انداختند.

برادران محمد تقی خان، شبانه حمله‌ای را برای نجات محمد تقی خان انجام دادند. اما با شکست روبرو شد و محمد تقی خان بعد از ۵ سال، در تهران در گذشت.

در حقیقت به خاطر شورش‌ها و حرکت‌های جدایی طلبانه و استقلال طلبانه محمدتقی خان، بعضی از نویسندگان ایرانی او را مورد بی رحمی قرار داده‌اند و علاوه بر این که او را کم اهمیت جلوه داده‌اند، به او موارد نادرستی را نیز نسبت داده‌اند. اما در میان خود لرها محمد تقی خان چهره‌ای محبوب و مقتدر می‌باشد که خدمات زیادی به قوم لر کرده‌است.

منابع[ویرایش]

  1. «نسبت برخی از خوانین بختیاری». دانشنامه ایرانیکا. 
  2. Arash Khazen. «Tribes and Empire on the Margins of Nineteenth-Century Iran p.58». University of Washington، ۲۰۰۹. بازبینی‌شده در ۲۰۱۴. 
  3. Ervand Abrahamian. «Iran Between Two Revolutions page.44». Princeton University Press، 1982. بازبینی‌شده در 2014. 
  • مهدی بامداد. شرح حال رجال ایران در قرن ۱۲ و ۱۳ و ۱۴ هجری. چاپ چهارم. انتشارات زوار، ۱۳۷۱. ۴۴۲.