محمد تقی خان بختیاری

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
محمد تقی خان بختیاری
درگذشت ۱۸۵۱
تهران
پیشه ایلخانی بختیاری


محمدتقی‌خان بختیاری از نوادگان زمان‌خان بختیاری و از سران ایل بختیاری در دوران قاجار بود. وی در دوره مصادف با سلطنت محمدشاه قاجار و سال‌های نخست از زمامداری ناصرالدین‌شاه -در فاصله سال‌های ۱۸۳۰ تا ۱۸۴۵ میلادی- ایلخانی بختیاری (ریاست ایل بختیاری) را بر عهده داشت.[۱]

بیوگرافی[ویرایش]

محمد تقی خان، پسر علی خان کیان ارثی، از طایفه کیان ارثی چهارلنگ بود، که در بین سال‌های ۱۲۴۹ تا ۱۲۵۷ هجری قمری سلسله حرکت‌ها و مبارزات زیادی در کوه‌های بختیاری انجام داد.

محمد تقی خان که مصمم بود حکومت بختیاری‌ها را بدست آورد، بتدریج نفوذش را در میان طوایف بختیاری زیاد کرد و بالاخره توانست، ابتدا ریاست طایفه کیان ارثی، سپس شاخه چهارلنگ و در نهایت، ریاست کل ایل بختیاری را بدست آورد.

وی توانست طوایف بختیاری را بطور کامل با هم متحد کند. بدینصورت سیاست تفرقه اندازی قاجار نتیجه عکس داد و محمد تقی خان در آخرین سال پادشاهی فتحعلی شاه بر ضد دولت مرکزی ایران طغیان کرد.

وی بیست هزار تومان، مالیات دولتی که به تهران می‌رفت را غارت کرد! و ششصد هزار تومان مالیات فارس را نیز ضبط کرد.

بدین سبب کارش بالا گرفت و در میان مردم لر که دل خوشی از دولت نداشتند، بسیار محبوب و روز به روز پیروانش افزوده شد. تا اینکه با هشت هزار سوار به شوشتر آمد و شهر را محاصره کرد و اسدالله میرزا یکی از شاهزادگان قاجار که بر شوشتر حکمرانی می‌کرد، پا به فرار گذاشت و محمد تقی خان، کنترل شوشتر را به دست گرفت.[۲]

محمد تقی خان به دزفول نیز دست یافت و رامهرمز و بهبهان را نیز تصرف کرد. در این میان، ولی خان ممسنی و جمال خان دشتی نیز با او متحد شدند و به فارس هم دست یافت.

در این سال‌ها، تا هویزه هم پیش رفت و رئیس اعراب یعنی شیخ کعب را از فلاحیه بیرون کرد و شکست سختی به آنها داد.

شورش بختیاری‌ها کماکان ادامه داشت و در بین این سال‌ها جنگ‌های زیادی بین بختیاری و دولت مرکزی بود. در این سال‌ها سرزمین بختیاری عملاً به یک ناحیه کاملاً خودمختار و دارای استقلال تبدیل شده بود.[۳]

بالاخره معتمد الدوله، شاهزاده قاجار که مامور سرکوبی بختیاری‌ها بود، از راه حیله در آمد و علی نقی خان و محمدنقی خان، برادران محمد تقی خان و پسر خردسال محمد تقی خان را، گروگان گرفت.

در این شرایط محمد تقی خان در وضعیت بدی قرار گرفته بود. نه می‌توانست بخاطر علاقه‌ای که به برادران و فرزندش داشت با دولت، جنگ بکند نه می‌توانست تسلیم شود.

سرانجام، معتمدالدوله قسم یاد کرد، که به خان بختیاری آسیب وارد نکند و خان با اطمینان نزد معتمد الدوله بیاید، تا مذاکره کنند. اما زمانی که محمد تقی خان به نزد شاهزاده قاجار رسید به دست و پایش زنجیر بستند و او را به زندان انداختند.

برادران محمد تقی خان، شبانه حمله‌ای را برای نجات محمد تقی خان انجام دادند. اما با شکست روبرو شد و محمد تقی خان بعد از ۵ سال، در تهران در گذشت.

در حقیقت به خاطر شورش‌ها و حرکت‌های جدایی طلبانه و استقلال طلبانه محمدتقی خان، بعضی از نویسندگان ایرانی او را مورد بی رحمی قرار داده‌اند و علاوه بر این که او را کم اهمیت جلوه داده‌اند، به او موارد نادرستی را نیز نسبت داده‌اند. اما در میان خود لرها محمد تقی خان چهره‌ای محبوب و مقتدر می‌باشد که خدمات زیادی به قوم لر کرده‌است.

منابع[ویرایش]

  1. «نسبت برخی از خوانین بختیاری». دانشنامه ایرانیکا. 
  2. Arash Khazen. «Tribes and Empire on the Margins of Nineteenth-Century Iran p.58». University of Washington، ۲۰۰۹. بازبینی‌شده در ۲۰۱۴. 
  3. Ervand Abrahamian. «Iran Between Two Revolutions page.44». Princeton University Press، 1982. بازبینی‌شده در 2014. 
  • مهدی بامداد. شرح حال رجال ایران در قرن ۱۲ و ۱۳ و ۱۴ هجری. چاپ چهارم. انتشارات زوار، ۱۳۷۱. ۴۴۲.