رنگ (موسیقی ایرانی)

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از رنگ (سبک موسیقی))
پرش به: ناوبری، جستجو

رِنگ فرمی در ردیف است که معمولاً برای شادی و رقص نواخته می شده و معمولاً دارای ضرب‌آهنگ 68 است.[en ۱] رنگ مخصوص نواختن ساز است و آواز در آن نقشی ندارد. معمولاً مضرابهای رنگ را به صورت‌های مختلف می‌توان نواخت اما گاه با توجه به اینکه نوازنده تسلط کافی بر آن ندارد قطعه مضراب گذاری شده است.

ساختار[ویرایش]

در ردیف موسیقی ایرانی همهٔ رنگ‌ها در فرمِ بلندی به نام «شهرآشوب» گردآوری شده‌اند. شهرآشوب‌ها با فرم رقص کلاسیک که در دوران قاجاریه رایج بوده هماهنگ هستند.[۱] شهرآشوب‌ها معمولاً با ضرب‌آهنگ آهسته‌تری شروع می‌شوند و تدریجاً سرعت می‌گیرند و رقص همراه آن نیز همراه با حرکاتی مثل معلق زدن، چرخ زدن یا گذاشتن استکان روی پیشانی انجام می‌شده که در دوران معاصر هنوز در رقص مردم تبریز و مناطق حاشیه کویر در ایران موجود است. احتمالاً حفظ این سنت در تبریز به خاطر آن است که این شهر از قدیم ولیعهدنشین بوده و این سنت در آن شهر نفوذ بیشتری داشته‌است.[۲]

نمونه‌ها[ویرایش]

از رنگ‌های معروف، می‌توان به رنگ حَرْبی (به معنای جنگی) اشاره کرد که در دستگاه ماهور قرار دارد و نوعی رقص جنگ است، و نیز رنگ یک‌چوبه که رقص چوب قشقاییان با آن انجام می‌شده‌است. درویش‌خان نیز رنگ‌هایی برای رقص سماع ساخته که معروف هستند. در موسیقی معاصر ایران، چهارمضراب‌ها جای رِنگ‌ها را گرفته‌اند.[۲] سایر هنرمندانی که رنگ‌های مشهور نواخته‌اند عبارتند از رکن‌الدین مختاری، علی‌اکبر شهنازی، علینقی وزیری، حبیب سماعی، مرتضی نی‌داوود، موسی معروفی و فرامرز پایور.[۳]

فرصت‌الدوله شیرازی رنگ‌های مهم در دستگاه‌های مختلف را به این شرح برشمرده‌است:[۳]

  • دستگاه راست‌پنج‌گاه: شهرآشوب، حربی
  • دستگاه چهارگاه: شهرآشوب، حاشیه، متن، لزگی
  • دستگاه سه‌گاه: شهرآشوب، حاشیه، متن، لزگی، دلگشا
  • دستگاه همایون: شهرآشوب، نستوری (نستاری)، فرح
  • دستگاه نوا: شهرآشوب، حربی، نستوری
  • دستگاه ماهور: شهرآشوب، خفی جلی، حربی
  • دستگاه [[شور]: شهرآشوب، ضرب اصول

جستارهای وابسته[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

منابع[ویرایش]