دستگاه نوا

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

دستگاه نوا یکی از هفت دستگاه موسیقی ایرانی است. نوا دومین مقام از دوازده مقام اصلی موسیقی قدیم ایران بوده است.[۱]

دستگاه نوا را آوازی در حد اعتدال که آهنگی ملایم و متوسط، نه زیاد شاد و نه زیاد حزن‌انگیز دارد، می‌شناسند. نوا یک از دستگاه‌هایی است که به ندرت توسط اساتید اجرا می‌شود و آوازخوانان جوان بیشتر به سمت شور و متعلقات آن (به علت سادگی و روان‌تر بودن) تمایل دارند. بسیاری از اساتیدی هم که این دستگاه را اجرا کرده‌اند، آن اثر تبدیل به یکی از ماندگارترین آثار آنان شده است. مانند چهره به چهره محمدرضا لطفی، نی‌نوا حسین علیزاده، نوا و مرکب خوانی پرویز مشکاتیان و دود عود پرویز مشکاتیان. هر چند که بعضی از اساتید مثل علینقی وزیری و روح‌الله خالقی، نوا را مشتق از شور شناخته‌اند، اما این دستگاه دارای تفاوت در نت شاهد و ایست و همچنین شخصیت مستقل آوازی با شور و مشتقات آن می‌باشد.[۲]

طبق نظر عرفانی مجید کیانی در باره ی موسیقی ایرانی ، " نوا " سرانجام نیایش زندگی و انسان است. سرانجام آهنگ روشنایی روز که به تاریکی و نیستی می رسد، فقر وفنا است، نوید شبی تازه را می دهد که سرانجام تولدی است تازه و آن تکرار مدار که همان ابتدای آن " شور" است. (مقام فنا در وادی های هفت گانه ی عشق)

گام نوا[ویرایش]

فواصل درجات نوا بر گام مینور تئوریک منطبق است. گام نوا از تونیک «سل» به قرار زیر است:[۱]

                           سل - لا - سی بمل - دو - ر - می بمل - فا - سل

امروزه مقام نوا را مثل متعلقات شور اجرا می‌کنند و این تحریف به مرور در موسیقی ایران انجام گرفته و احتمالا در دورۀ قاجار این شکل تثبیت یافته است. هنوز هم نوازندگان دوتار و تنبور خراسان و کرمانشاه دستگاه نوا را به خلاف نوازندگان امروزی به شکل اصلی و قدیمی‌اش اجرا می‌کنند.[۱]

با نمادگذاری عددی فواصل بر اساس ربع پرده در گام دستگاه نوا، همسان با دستگاه شور، چنین هستند: 4,2,4,4,3,3,4

گوشه‌ها[ویرایش]

دستگاه نوا در ردیف آقا حسینقلی دارای گوشه‌های زیر است:[۲]

  • درآمد اوّل
  • درآمد دوم
  • چهارمضراب
  • نغمه
  • گردانیه
  • گَوِشت
  • نهفت
  • بیات راجه
  • حزین در بیات راجه
  • عشّاق
  • عراق
  • محیّر
  • حزین
  • زنگوله
  • نیشابورک
  • خجسته
  • مَجُسْلی
  • زمینهٔ حسینی
  • حسینی
  • بوسلیک
  • نَستاری
  • رهاب
  • عشیران
  • نیریز
  • تخت طاقدیس

گام شناسی[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ تجزیه و تحلیل و شرح ردیف موسیقی ایران، نوشته: فرهاد فخرالدینی، انتشارات معین
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ داریوش پیرنیاکان. موسیقی دستگاهی ایران؛ ردیف میرزا حسینقلی (به روایت علی‌اکبر شهنازی). چاپ اوّل. تهران: مؤسسهٔ فرهنگی‌هنری ماهور، ۱۳۸۰. ISBN 964-6409-47-4.