رکن‌الدین مختاری

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
رکن الدین مختاری
محل تولد کرمانشاه
تاریخ تولد ۱۲۶۶ خورشیدی
تاریخ مرگ ۱۳۵۰ خورشیدی (۸۴ سال)
بر اثر سرطان و پس از عمل جراحی روده
محل دفن گورستان ابن‌بابویه
لقب سرپاس مختاری
تابعیت  ایران
نیرو ارتش ایران
درجه سرپاس (سرتیپ)
فرماندهی رئیس شهربانی کل کشور
تخصص‌های دیگر نوازنده ویلن
والدین مختارالسلطنه

رکن‌الدین مختاری متولد کرمانشاه فرزند مختارالسلطنه معروف به سرپاس مختاری (۱۲۶۶ تا ۱۳۵۰) رئیس شهربانی دوره رضا شاه بود.

زندگی[ویرایش]

رکن‌الدین مختاری در سال ۱۲۶۶ در کرمانشاه متولد شد. پدرش کریم خان مختارالسلطنته چند سالی رئیس نظمیه بود و ید طویلی در مبارزه با گران‌فروشان داشت. او همان کسی‌ست که با گرد آوردن گروهی به نام «ژاندارم»، نخستین سنگ بنای ژاندارمری ایران را پدید آورد.[۱] رکن‌الدین نیز از همان جوانی به راه پدر رفت و به خدمت شهربانی درآمد. او در شهرستان‌های مختلف ایران ریاست شهربانی را به عهده داشت. با فرار سرلشکر محمدحسین آیرم به اروپا، مختار که درجه سرهنگی داشت به درجه سرپاسی (سرتیپ) نایل شد و به ریاست شهربانی رضاشاه رسید. او در این مقام جانهای بسیاری را گرفت و خشونت زیادی از خود نشان داد؛ ولی هرگز رشوه نگرفت و به جمع‌آوری و مال اندوزی علاقه‌ای نداشت. پس از وقایع شهریور ۱۳۲۰ بازداشت و به همراه عده‌ای دیگر محاکمه و به هشت سال زندان محکوم شد؛ ولی پنج سال بعد مورد عفو قرار گرفت.[۲]

موسیقی[ویرایش]

وی نوازنده ویولون و از شاگردان حسین اسماعیل‌زاده و به لحاظ هنری، یکی از برجسته‌ترین هنرمندان عرصه موسیقی ایران بوده است. آهنگ‌های بسیاری از او بر روی صفحه و نوار موجود است. وی عضو شورای موسیقی رادیو بود. او به پرورش گل و گیاه نیز علاقه داشت که با روحیه نظامی وی کاملاً مغایرت داشت.[۲] اجراها و نواخته‌های او در میان مردم کمتر انتشار یافت. زیرا هیچ‌گاه به طور حرفه‌ای به موسیقی نپرداخت اما آنچه از او به جا مانده بیانگر مهارت و تسلط او در نواختن ویولون می‌باشد.[۳]

مجوز سفر در ایران[ویرایش]

در دوران رضا شاه عبور و مرور از شهری به شهر دیگر نیازمند مجوز از شهربانی بود. با ورود نیروهای بیگانه و خروج رضا شاه این شرایط تغییر کرد. سرپاس یحیی‌ رادسر (ادیب السلطنه)[۴] که جانشین آخرین رئیس پلیس رضا شاه، رکن‌الدین مختاری شده بود، در روزنامه های معتبر آن‌ دوران خبر ملغی شدن این مجوز سفر را آگهی‌ نمود:

برای رفاهیت حال عامه و برای اینکه مردم در مواقع مسافرت، گرفتار پروانه مسافرت نباشند، از سوم مهر ۱۳۲۰ صدور پروانه مسافرت را ملغی اعلام کرده و مردم می توانند در داخل کشور بدون پروانه، مسافرت نمایند.[۵]

ابوالحسن عمیدی نوری، روزنامه نگار و سیاستمدار (نماینده دوره‌‌های هجدهم و نوزدهم مجلس از شهر بابل)[۶] گزارشی در مورد سفر خود به مازندران در سال ۱۳۱۶ خورشیدی و «اخذ مجوز مسافرت» نگاشته و به جزئیات آن‌ اشاره کرده است.[۷]

سبک[ویرایش]

ساخته‌هایش به سبک درویش خان نزدیک ولی مفصل تر است به خصوص در پیش درآمدهایش که به تقریب به تمامی گوشه‌های اصلی دستگاه نظری می‌افکند. بیشتر ساخته‌هایش پیش درآمد و رنگ است و کم‌تر به ساختن تصنیف پرداخته است. تاریخ موسیقی از او به عنوان همراه درویش خان در به وجود آمدن فرم پیش درآمد و رنگ به صورت کنونی یاد می‌کند.[۸]

انتقادها[ویرایش]

به دلیل گذشتهٔ سیاسی و شغلی او، روح‌الله خالقی در کتاب خود با احتیاطی آمیخته با تاسف از او یاد می‌کند و بر خلاف دیگر هنرمندان که شرح حال کاملی از آنان به دست می‌دهد کم‌تر به او می‌پردازد و حتی هیچ‌گاه نام او را به طور کامل نمی‌نویسد.[۹] در کتاب سرگذشت موسیقی ایران از او تحت عنوان ویولون همسایه و گفت و گویی دربارهٔ یک آهنگساز یاد می‌کند؛ و ضمن عنوان کردن بهترین نوازندهٔ ویولون با دریغ اظهار می‌دارد:[۱۰]

ای کاش همواره چون آغاز عمرش، وقت خود را صرف موسیقی نموده بود تا مشاغل دیگرش برای پایان زندگانی، شرابی تلخ به بار نمی‌آورد.

— پایان نقل‌قول

منابع[ویرایش]

  1. رکن الدین مختاری هنرمند با احساس اما جنایتکار
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ بازیگران سیاسی عصر رضاشاهی و محمدرضاشاهی. ناصر نجمی. انتشارات انیشتین. ۱۳۷۳ تهران
  3. مجموعه‌ای از آثار رکن الدین خان-ارشد تهماسبی-موسسه فرهنگی هنری ماهور
  4. بیوگرافی یحیی رادسر - تارنمای راسخون
  5. سیفی، مرتضی، پلیس خفیه ایـران، مروری بر رخداد‌های سیاسی و تاریخچه شهربانی‌، انتشارت ققنوس، چاپ دوم، ۱۳۶۸ - برگ‌های ۲۳۲ و ۲۳۳
  6. بیوگرافی عمیدی - تارنمای راسخون
  7. ماهنامه بهارستان، شماره ۱۲۹، برگ ۴
  8. مجموعه‌ای از آثار رکن الدین خان-ارشد تهماسبی-موسسه فرهنگی هنری ماهور1381
  9. مجموعه‌ای از آثار رکن الدین خان -ارشد تهماسبی-موسسه فرهنگی هنری ماهور1381
  10. سرگذشت موسیقی ایران -روح‌الله خالقی -موسسه فرهنگی هنری ماهور-1381

پیوند به بیرون[ویرایش]