کوار

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
کشور Flag of Iran.svg ایران
استان فارس
شهرستان کوار
مردم
جمعیت ۱۰۴۰۰۰
جغرافیای طبیعی
مساحت ۱۶۵۰ کیلومتر مربع
ارتفاع از سطح دریا ۱۵۸۹ متر
آب‌وهوا
میانگین دمای سالانه ۲۲ درجه سانت گراد
میانگین بارش سالانه ۳۲۴ میلیمتر
اطلاعات شهری
ره‌آورد انواع میوه جات و غلات

کوار شهری در استان فارس است.

شهرستان کوار[ویرایش]

شهرستان کوار به مرکزیت شهر کوار با مساحت ۱۶۵۰ کیلومتر مربع در مرکز استان فارس قرار دارد. جمعیت این شهرستان طبق آخرین سر شماری ۱۳۹۰ شمسی بابر با۱۰۴۰۰۰ نفر می‌باشد. شهرستان کوار شامل دو بخش مرکزی و طسوج می‌باشد. روستاهای بخش مرکزی که دهستان‌های اکبرآباد و فرمشکان را شامل می‌شود عبارتند از: ارباب سفلی، ارباب علیا، اکبرآباد، آباده آبگرم، مظفری، نوروزان، دشتک، فرود، زیجرد، قلعه میرزا، قصر احمد، قلعه نو مظفری، باغ اناری، شاه بهرامی، کوار کهنه، دولت‌آباد، ذرات، دهشیب، میریسه، کدو، هکوان، قصیرا، علی‌آباد، دشت شاهرضا، خرمایی و مور دراز است. و روستاهای بخش طسوج که دهستان‌های طسوج و فتح‌آباد را شامل می‌شود عبارتند از: طسوج، شاه شهیدان، ولی عصر، باغان، فتح‌آباد، بورکی، محمود آباداهای یک، دو و سه دانگ، دره عسلو، قنات، دهداری، هورباف، همدم آباد، جلال‌آباد، انجیره و لهکویه می‌باشد.

موقعیت جغرافیایی[ویرایش]

شهرستان کوار با عرض جغرافیایی ۱۱ درجه و ۲۹ دقیقه و طول جغرافیایی ۴۲ درجه و ۵۲ دقیقه در مرکز استان فارس قرار دارد. از شمال با شهرستان شیراز، از غرب با شهرستان فیروزآباد_قشقایی شهر ، از جنوب با شهرستان جهرم و از شرق با شهرستان سروستان همسایه است.

ارتفاع از سطح دریا و آب و هوا[ویرایش]

شهرستان کوار با متوسط ارتفاع ۱۵۸۹ متر از سطح دریا قرار دارد و هوای آن در زمره هوای معتدل مدیترانه‌ای به شمار می‌رود. دمای این شهرستان در گرمترین روزهای تابستان تا ۴۳ درجه سانتی گراد و در سردترین شب‌های زمستان تا منهای ۵ درجه سانت گراد می‌رسد. متوسط بارندگی در این شهرستان ۳۲۴ میلی‌متر است.

وجه تسمیه و تاریخ[ویرایش]

کوار کلمه‌ای فارسی است و به معنای سبدی پر از میوه می‌باشد.[۱][۲] در برخی منابع تاریخی نام کُواد بر این شهر اطلاق شده است. در فارسنامه ابن بلخی در سال۵۰۰ ه ق از قباد ساسانی که در سال‌های ۴۸۷ تا ۵۳۱ میلادی پادشاه ایران بوده است به عنوان بانی این شهر یاد شده است: چون قباد به پادشاهی نشست، سیرت‌های نیکو نهاد و عمارت‌های خرم بنا نهاد. و آثار او این شهرهاست کی در اصل او بنا کرده است، ارجان و نواحی آن ... شهر آباد کُواد،....[۳]

کوار در ادوار تاریخی پس از اسلام نیز همچنان اهمیت خود را به عنوان یک شاهراه و قطب کشاورزی حفظ کرده است. و شهری خرم و آباد که دارای استقلال قضایی و مسجد جامعی بزرگ بوده است.[۴] و همچنین گلاب کوار به عنوان مرغوبترین و خوشبوترین گلاب جهان، شهره آفاق بوده است.[۵] در تقسیمات نوین کشوری زمان صفویه، کوار یکی از بلوکات ۱۰۴ گانه ایران می‌شود. و در همین زمان طایفه بورکی به این منطقه کوچانده می‌شوند و امور دیوانی و حکومتی کوار به آنها واگذار می‌شود.[۶] در همین دوران پلی جدید و کاروانسرایی بزرگ در کوار احداث می‌شود. کوار یک بار در سال ۱۱۶۵ ه ق توسط علیمردان خان بختیاری، رقیب کریم خان زند، ویران می‌شود. اما در دوران کریم خان زند که ملا ماندگار بورکی کلانتر کوار بوده است، آبادانی‌های بسیاری در کوار ایجاد می‌گردد.[۷] در دوران قاجار، مردم کوار، نقشی تاثیر گذار در مبارزات ضد قاجاری و ضد استعماری داشتند و اوج آن را می‌توان در نهضت مشروطه دید که سردمدار این نهضت در فارس را یک کواری به نام میرزا حسین خان معتمد دیوان کواری به عهده داشته است و عاقبت نیز در این راه جان می‌سپارد.

فرهنگ[ویرایش]

زبان[ویرایش]

زبان مردم کوار فارسی و ترکی قشقایی است که دارای لهجه خاص خود می‌باشند فارسی ان تحت تاثیر لهجه شیرازی می‌باشد.. والبته زبان ترکی قشقایی ان نیز به زبان ترکی اذربایجانی بسیار نزدیک است.

دین و مذهب[ویرایش]

دین و مذهب مردم کوار شیعه اثنی عشری است.

آثار و ابنیه تاریخی[ویرایش]

در شهرستان کوار، تپه‌های تاریخی پیش از تاریخ تا زمان هخامنشیان وجود دارد، که بعضی از آنها توسط باستان شناسان، کاووش شده‌اند، مثل تل هکوان و... اما مهمترین بنای باستانی موجود در کوار سد تاریخی بند بهمن می‌باشد، که بنای آن به زمان هخامنشیان می‌رسد. و قدیمیترین سد مورد استفاده در ایران می‌باشد. و همچنین پل ارتباطی بر روی رودخانه قره آغاج که در زمان ساسانیان بنا شده است و پلی دیگر که در زمان صفویان بر روی این رودخانه بنا شده است. و البته آثاری از کاخی هخامنشی نیز در این شهرستان وجود دارد.

اماکن زیارتی[ویرایش]

مشهورترین زیارتگاه کوار، بقعه امام زاده ابوالقاسم از نوادگان امام موسی کاظم (ع) مشهور به شاهزاده ابوالقاسم می‌باشد که در دامنه کوه مشرف به دشت کوار، در مسیر جاده شیراز به کوار واقع شده است. و چند امام زاده در روستاهای دیگر منطقه که مورد احترام اهالی شهرستان می‌باشند.

مشاهیر[ویرایش]

علی به کواری[ویرایش]

عارف و سالک اوایل قرن پنجم هجری که از معاشران شیخ عبداله خفیف بوده است و اقصی عالم را گشته و بعد از سفر حج به دیار خود کوار برگشته و در همانجا، در خانقاه خود، کنج عزلت گزیده و مریدان خود را ارشاد می کرده است. تا در سال ۴۲۰ ه ق در کوار جان به جان آفرین تسلیم کرده است.[۸]

سعید کواری[ویرایش]

شاعر و سخنور کواری قرن دهم هجری که امروزه از دیوان اشعار او به جز چند شعر در دست نمی‌باشد.[۹]

ملا ماندگار بورکی[ویرایش]

ضابط و کلانتر بلوک کوار در زمان کریم خان زند می‌باشد و اجدادش از زمان صفویه در این سمت بوده‌اند. ملا ماندگار انسانی بزرگ و بخشنده بود که وصف بخشندگی او به شاه زند می‌رسد. کریمخان او را خوانده و از او راز بخشایش بیش از اندازه اش را جویا می‌شود و وی در جواب چندین خوانچه از غلات و میوه جات کوار به خدمت شاه می‌برد و می‌گوید که گنج او کشت و زرع می‌باشد. در زمان ملا ماندگار، کشاورزی در کوار رونق بیشتری می‌گیرد و او کانال آبی را احداث می‌کند که از بند بهمن به نقاط شمالی و شرقی دشت کوار آب می‌رساند و موجب آبادانی بسیار در دشت کوار می‌گردد.[۱۰]

معتمد دیوان کواری[ویرایش]

میرزا حسین خان معتمد دیوان بورکی اولین فرزند غلامرضا خان بورکی کلانتر کوار در زمان ناصرالدین شاه قاجار و از نوادگان ملا ماندگار بورکی می‌باشد. او در شیراز به تحصیلات علمیه و کمالات رسمیه می‌پردازد و در خوشنویسی و کتابت نیز سر آمد می‌شود[۱۱] و همزمان به دستگاه قوام حاکم فارس وارد می‌شود، در آنجا به سرعت مراتب ترقی را طی نموده و پس از اندکی پیشکار قوام در فارس می‌شود. مدتها پیش از انقلاب مشروطه پی به خیانت‌ها و جاسوسی‌های قوام می‌برد و از آنجا راه خود را از قوام جدا می‌کند و به مبارزه با حاکمیت قوام در فارس می‌پردازد. در انقلاب مشروطیت به سبب نفوذ و اعتبارش به رهبری مشروطه خواهان فارس می‌رسد و در اولین اقدام آیت‌الله لاری را به شیراز دعوت می‌کند. و شهریه طلاب علوم دینی در فارس را با هزینه خودش دو برابر می‌کند و مبارزات مسلحانه را در سراسر فارس را شروع می‌کند، به دستور او قوام به قتل می‌رسد. پس از آرامش نسبی در زمان مشروطه، به خواست مشروطه خواهان، توسط شاه ایلخان ایلات خمسه جنوب ایران می‌شود. فرزندان قوام کینه او را به دل می‌گیرند و در اقدامی توسط عوامل آنها به قتل می‌رسد و ضربه مهلک دیگری بر پیشانی مشروطه خورده می‌شود.[۱۲]

اقتصاد[ویرایش]

کشاورزی[ویرایش]

دشت کوار به دلیل خاک بسیار مرغوب و حاصلخیز و همچنین بر خورداری از آب دایمی رودخانه قره آغاج از مراکز مهم کشاورزی کشور می‌باشد. که در تولید بسیاری از محصولات زراعی و باغی در رده‌های بالای تولیدی در فارس و کشور ایران قرار دارد. محصولاتی چون گندم، جو، ذرت، هندوانه، انگور، انار، هلو، انجیر و...

دامپروری[ویرایش]

کوار از مراکز عمده تولید شیر و گوشت کشور می‌باشد. وجود سه کارخانه لبنیاتی و صدها گاوداری بزرگ و کوچک صنعتی و سنتی گواه این مدعا می‌باشد.

حمل و نقل[ویرایش]

وجود بیش از دو هزار کامیون در این شهرستان نشان دهنده سهم بزرگ این شهرستان در حمل و نقل جاده‌ای در کشور می‌باشد.

صنعت[ویرایش]

با احداث بزرگترین کارخانه فولاد بخش خصوصی کشور در کوار، این شهرستان به یکی از قطب‌های تولید فولاد بدل گشته است. کوره‌های آجر فشاری : بیشترین تولید آجر در استان فارس مربوط به این شهرستان می‌باشد. و همچنین کارخانه قند و ده‌ها واحد تولید مختلف در این شهرستان مشغول به فعالیت می‌باشند.

مجلس[ویرایش]

شهرستان کوار به همراه شهرستان‌های سروستان و خرامه، هر سه دارای یک نماینده در مجلس شورای اسلامی می‌باشند که تا کنون آقایان اسماعیل نوروزی در دوره چهارم، سعدالله روستا طسوجی در دوره ششم و نصرالله کوهی باغ‌اناری در دوره هشتم از این شهرستان به مجلس شورای اسلامی راه یافته‌اند.

مراکز علمی[ویرایش]

شهرستان کوار دارای سه واحد دانشگاهی شامل دانشگاه آزاد اسلامی، دانشگاه جامع علمی کاربردی و دانشگاه پیام نور می‌باشد.

منابع[ویرایش]

  1. برهان قاطع
  2. لغت فرس اسدی
  3. فارسنامه، ابن بلخی، به کوشش گای لیسترانج، تهران، دنیای کتاب،1363
  4. ممالک و مسالک، اصطخری، ابو اسحاق ابراهیم، به کوشش ایرج افشار، تهران، موقوفات دکتر افشار یزدی،1373
  5. مروج الذهب و معادن الجوهر، مسعودی، ابوالحسن، ترجمه ابوالقاسم پاینده، تهران بنگاه نشر کتاب ،1356
  6. فارسنامه ناصری، میرزا حسن فسایی، تهران، سنایی، کتاب دوم
  7. فارسنامه ناصری، میرزا حسن فسایی، تهران، سنایی، کتاب دوم
  8. شیراز نامه، زرکوب شیرازی، ابوالعباس، به کوشش اسمعیل واعظ جوادی، بنیاد فرهنگ ایران 1350
  9. مراه الفصاحه، شیخ مفید
  10. فارسنامه ناصری، میرزا حسن فسایی، تهران، سنایی، کتاب دوم
  11. فارسنامه ناصری، میرزا حسن فسایی، تهران، سنایی، کتاب دوم
  12. نهضت آزادی خواهی مردم فارس در انقلاب مشروطیت، جهانگیر قائم مقامی، مرکز ایرانی تحقیقات تاریخی، 1359