شهرستان اقلید

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
شهرستان اقلید
اطلاعات کلی
کشور ایران Flag of Iran.svg
استان فارس
نام‌های پیشین کلید فارس
شهرستان اقلید بر ایران واقع شده‌است
شهرستان اقلید
مردم
جمعیت ٩٣٩٧۵
رشد جمعیت ۱.۷۴
تراکم جمعیت ۱۳.۳
نفر بر کیلومتر مربع
جغرافیای طبیعی
مساحت ۷۰۵۴ كيلومتر مربع
ارتفاع از سطح دریا ۲۳۰۰
آب‌وهوا
بارش سالانه ۳۰۰-۶۰۰ ميليمتر
داده‌های دیگر
پیش‌شماره تلفنی ۷۵۲
وب‌گاه وب‌گاه اداره میراث فرهنگی،
صنایع دستی و گردشگری

مختصات: ۳۰°۵۴′۲۲″ شمالی ۵۲°۴۱′۰۹″ شرقی / ۳۰.۹۰۶۰۵۴° شمالی ۵۲.۶۸۵۹۰۹° شرقی / 30.906054; 52.685909 شهرستان اقلید یکی از شهرستانهای شمالی استان فارس ایران است. مرکز این شهرستان، شهر اقلید است. جمعیت این شهرستان بر طبق سرشماری سال ۱۳۹۰، برابر با ۹۳۹۷۵ نفر بوده‌است. [۱] این شهرستان یکی از مناطق کوهستانی وسرسبز فارس است ودارای آب هوای سرد وزمستانی است .ارتفاعاتی برفگیر دارد که موجب میشود مناظر زیبای برفی آن تقریباً تا اوایل فصل بهار درآن مشاهده شود. بارش برف مناظری چشم نواز در زمستان و تفرج گاههایی بی بدیل از چشمه های جوشان و رودخانه های خروشان، در فصل بهار و تابستان می آفریند. کوه های بلند درطول مسیرجاده ای زیبا پدید می آورند وجود دشت های بسیار وسیع وحاصلخیز مانند آسپاس وپکان در فصل بهار چشم اندازی روح نوازرابرای هرگردشگر تصویر می کنند . درفصل تابستان درکنار هوای خنک ومطبوع حضورعشایر بررونق تفریحی آن می افزاید. [۲]

پارک انقلاب، پارک پارسیان، تفرج گاه محمد رسول الله، سرداب، بید سبحان، دامنه‌های کوه بل،دریاچه کافتر، آبشار تنگ براق، قدمگاه سده، چشمه بالنگان حاجی آباد، گور بهرام، آسپاس، باغ گل خارستان، فی منی حسن آباد و چشمه‌های متعددی که فضاهای فرح بخش و زیبایی را فراهم آورده‌اند به همراه دامنه کوه‌ها و سواحل رودخانه‌ها از مهم‌ترین جاذبه‌های طبیعی شهرستان اقلید به شمار می‌آیند. مرکز شهرستان، شهر اقلید است و تا شیراز ۲۷۵ کیلومتر، تا اصفهان ۲۳۰ کیلومتر، تا یزد۲۱۰ و تا یاسوج ۱۸۰ کیلومتر فاصله دارد. واحدهای اقامتی در تمام طول سال و مدارس در تعطیلات نوروزی و فصل تابستان پذیرای میهمانان و گردشگران می‌باشند.

موقعیت جغرافیايي و اقليمي[ویرایش]

شهرستان اقليد با وسعت 7054 کيلومتر مربع قريب به 7/5 درصد کل مساحت خاكي استان فارس را به خود اختصاص داده است. اين شهرستان داراي دو نقطه شهري اقليد و سده،سه بخش، نه دهستان و هشتاد روستا مي‌باشد و از ۹۳۹۷۵ نفر جمعیت شهرستان، ۵۶٨٠٣ نفر(%۶۰) در نقاط شهری و ٣۵١۵٩ نفر (%۴۰) در نقاط روستایی اسکان دارند. شهرستان اقليد در محدوده جغرافيايي 52 درجه و 55 دقيقه طول شرقي و 31 درجه و 13 دقيقه عرض شمالي قرار گرفته است. از شمال به شهرستان آباده، از جنوب به شهرستان‌هاي مرودشت و سپيدان، از شرق به شهرستان خرمبيد و از غرب به استان‌هاي اصفهان و كهكيلويه و بويراحمد محدود مي‌شود. مهمترين دشت‌هاي اين شهرستان عبارتند از: دشت خسروشيرين، دشت بكان، دشت نمدان، مهمترين كوههاي شهرستان نيز عبارتند از: ۱-كوه آب سياه، ۲-رشته كوه سفيد (كوه بل بلندترين قله آن است)، ۳-كوه بكان. [۳]

رودخانه سفيد ، رودخانه گاوگدار و رودخانه شادكام مهمترين رودخانه‌هاي شهرستان بوده و درياچه نيز با مساحت ميانگين 23 كيلومتر مربع (در سال‌هاي پر باران حداكثر 48 كيلومتر مربع و در سال‌هاي خشك حداكثر 5 كيلومتر مربع واقع در دشت نمدان يكي از درياچه‌هاي طبيعي آب شيرين فارس است و با وجود عمق ناچيز از نظر زيست‌محيطي و جذب پرندگان مهاجر اهميت زيادي دارد. [۴]

شهرستان اقليد جزء مناطق كوهستاني و مرتفع كشور به شمار مي‌رود و شهر اقلید دومین شهر مرتفع در استان فارس پس از صفاشهر و ششمین شهر مرتفع کشور است. [۵] ارتفاعات آن دنباله سلسله جبال زاگرس بوده و حداكثر ارتفاع آن از سطح دريا 3943 متر بنام كوه بل در جنوب اقليد است. داراي زمستان‌هاي سردو تابستان‌هاي معتدل مي‌باشد. حداكثر درجه حرارت برابر با 37 درجه سانتيگراد و حداقل آن 22- درجه سانتيگراد در سردترين ماه سال است. متوسط بارندگي ساليانه در اين شهرستان بين 330-300 ميلي‌متر در مركز شهر و روستاها و 600-400 ميليمتر در ارتفاعات است. اين شهرستان يكي از نواحيي بادخيز استان بوده و اكثر مواقع سال سرعت باد قابل ملاحظه است. بنابر گزارشات واصله سرعت باد به 160 كيلومتر در ساعت نيز رسيده است. [۶]

اقلید میدان شهدا

پيشينه تاريخي[ویرایش]

پیشینه منطقه با توجه به نشانه‌هایی که در دسترس است به پایان دوره نوسنگی یعنی یک هزار سال پیش از میلاد می‌رسد. آثار تاریخی مانند حوضچه دختر گبر، کتیبه تنگ براق، کوشک زر، کتیبه کوه بل، باتلاق گور بهرام و چشمه شیرین، تل باکون (بکان) و چند نشانه کوچک و بزرگ دیگر گواه بر قدمت تاریخی این قلمرو است. بر خلاف امروز که اقلید در حاشیه قرار گرفته است، در گذشته جاده اصلی اصفهان ـ شیراز از اقلید می‌گذشته است وبهمین دلیل نقشی مهمتر و کلیدی تر از سایر شهرستانها در تحرک فعالیتهای اقتصادی واجتماعی سرزمین پارس داشته است. این شهر زمانی گوشه‌ای از شاهنشاهی هخامنشیها به نام آزارگاتا و مرکز تربیت اسب جنگی کوروش به شمار می‌آمده است. به استناد آثاري است كه از كتب تاريخي و سفرنامه‌هاي جهانگردان بجاي مانده، اقليد در دوران پيش از اسلام نيز شهري آباد و مطرح بوده است. در كتاب تاريخ فارسنامه ناصري از انتشارات كتابخانه سنايي آمده است كه قدمت اقليد مربوط به دوران ساسانيان است و سنگ نوشته موجود در تل قلات مشتمل بر 21 سطر خط پهلوي (مربوط به سال 1334 هـ .ش) مؤيد اين موضوع است. [۷] در مورد وجه تسمیه اقلید در فارس نامه ناصری مرحوم حاج میرزا حسین فسائی آمده است: "اقلید در لغت عرب به معنای کلید است که آن را مفتاح گویند یعنی آن بلوک کلید گشودن مملکت فارس است ، هر آن که آن را فتح نمود گویا فارس را فتح نموده است . " مردم ( دال ) کلمه کلید را به ( لام ) تبدیل کرده و در محاورات خود کلیل می گفته اند. [۸]

اقلید در آثار جهانگردان و نویسندگان: [۹] آنچه می توان درباره قدمت تاریخی شهرستان اقلید بیان نمود به استناد آثاری است که از کتب تاریخی و سفرنامه های جهانگردان به جای مانده و بیانگر این است که اقلید در دوران پیش از اسلام نیز شهری آباد و مطرح بوده است.

ابن بطوطه ، مورخ مراکشی در سفرنامه خود که در سال 725 هجری تألیف شده ، می نویسد : " وقتی از اصفهان به سوی شیراز حرکت کردیم ، نخست به شهر کلیل رسیدیم که شهرکی است دارای شهرها و باغ ها ومیوه های فراوان . "

در شاهنامه فردوسی ، اقلید ( جَز ) نام داشته که به معنای جزیره است و این عنوان به این جهت بوده که در قسمت های جنوبی اقلید ، به دلیل فراوانی آب وبارندگی زیاد ، دریاچه هایی وجود داشته است .

فرصت الدوله شیرازی در کتاب ارزشمند خود ( آثار عجم ) ، از اقلید نام می برد و در سفر شیراز به تهران ، در چمن آسپاس منزل کرده و چند شب را در آن جا گذرانده است .

ابن بلخی در کتاب فارسنامه خود که بین سالهای 500 تا 550 هجری قمری نگاشته است ، در مورد اقلید می گوید : " اقلید ، شهرکی کوچک است و حصاری دارد و جامع و منبر دارد و هوای آن سردسیر است و آب آن خوش است و روان و میوه و غله از هر نوع است " .

حمداله مستوفی در کتاب نزهت القلوب می نویسد : " اقلید شهری کوچک است و حصاری دارد و هوایش معتدل است و آب روان دارد و در او از همه نوع میوه است و غله . سورمق و ارجمان از توابع اقلید است ."

ژان گوتر در کتاب خواجه تاجدار می نویسد : " سپاه آقامحمدخان قاجار با تصرف فارس، یک هفته در آسپاس و کوشک زر اتراق کرده و از آنجا به شیراز عزیمت نموده‌اند . "

مادام ژان دیولافوا که همراه شوهرش مارسل دیولافوا باستان شناس فرانسوی در سال 1881 میلادی به ایران مسافرت کرده است ، در سفرنامه خود می نویسد : " به اقلید رفتیم تا مسجدی را که تعریف آن را شنیده بودیم ببینیم. خرابه های یک کاخ کوچک صفوی را هم دیدیم . هوای اقلید صاف ، آب آن گوارا و چشمه های فراوان دارد . "

ایران شناس معروف آلمانی پروفسور والتر هیتس، ضمن خواندن آثار باستانی مربوط به حوض دختر گبر در تل قلات اقلید ، مقالاتی در این زمینه نوشته است .

مرحوم دهخدا ، در واژه نامه خود می نویسد : " اقلید شهرکی است واقع در استخر فارس، دارای ولایات و مزارع بیشمار ، دارای یک بخش مرکزی و مهم به نام سرحد چهاردانگه که سابقاً دشت روم گفته می شده است . "

جاذبه های گردشگری شهرستان اقلید[ویرایش]

  • جاذبه های تاریخی
    • حوض دختر گبر وکتیبه پهلوی: درمرکزشهر اقلید درسینه کوهی ازدل سنگ فضایی دوپله ای تراشیده است که دروسط گودالی به ارتفاع 30 سانتی متر حفرشده است که مشهور به دختر گبر است . به یکی از دیواره های این مکان کتیبه ای به خط پهلوی ساسانی درفضایی به طول 2 متر وعرض 88 سانتی متر کنده شده است. [۱۰]
    • کاروانسراهای کناس [۱۱]
    • شهر آشوب [۱۲]
    • منبر و كتيبه مسجد جامع [۱۳]
    • قلعه آسپاس[۱۴]
    • باتلاق گور بهرام
  • جاذبه های مذهبی [۱۵]
    • امام زاده سید محمد (ع):بقعه متبرک این امام زاده در فاصله 79 کیلومتری جنوب شرقی اقلید درنزدیکی دریاچه کافترواقع شده است .امام زاده سیدمحمد ازنوادگان حضرت علی (ع)است .اطراف این امام زاده درختان فراوان وچشمه سارهایی وجود دارد که طراوت خاصی به منطقه داده است.
    • امام زاده عبدالرحمن (ع): بقعه متبرکه امام زاده در مرکز شهر ودرکنار کوه حوض دختر گبر قراردارد.بقعه این امام زاده دارای دو گلدسته وگنبد است که درشبستان وصحن جلوی آن گلزارشهدای اقلیدقراردارد .ودرانتهای شرقی آن مرقدامام زاده عبدالرحمن (ع) قراردارد .ضریح این امام زاده باقلم کاریهای زیبا مزین شده است.
  • جاذبه های طبیعی [۱۶]
    • چشمه محمد رسول الله(ص):این چشمه درجنوب غربی شهر اقلید ودرفاصله 5 کیلومتری آن قراردارد .این چشمه که اززیر یک تپه سنگی وخاکی می جوشد پس از ورود به یک حوضچه از طریق نهری کوچک باغهای اطراف را آبیاری می کند .نام قدیمی این چشمه رودخانه شکاب بوده که طی 100 سال گذشته به چشمه محمد رسول الله(ص) مشهورشده است .
    • تنگ براق:ازتفرجگاههای طبیعی وکوهستانی اقلیداست که درفاصله 80 کیلومتری جنوب شهرقرار گرفته است این منطقه دارای پوشش گیاهی فراوان ودره سبز وخرم درپایه رشته کوه لیله مند واقع شده است .دراین تنگ کتیبه ای به خط پهلوی ساسانی وجود دارد .
    • دریاچه کافتر (شادکام):این دریاچه بامساحتی درحدود 48 کیلومترمربع یکی ازدریاچه های آب شیرین استان فارس است که درجنوب شرقی شهرستان اقلید واقع شده است واززیستگاه های بسیار ارزشمند پرندگان مهاجرمحسوب می شود.
    • رودخانه شادکام:این رودخانه که در گذشته به نام رودخانه سا ریاتن مشهوربود ازچشمه ای به همین نام درارتفاعات کوه آلما لیجه سرچشمه می گیرد وپس از آبیاری دشت نمدان به دریاچه کافتر می ریزد .
    • رودخانه کر: رودی که ازکوههای سیدمحمدوپالانگری درشهرستان اقلید سرچشمه می گیرد وپس از پیوستن آب تعدادی از چشمه های این شهرستان به آن بانام رودخانه کر ازناحیه تنگ براق به شهرستان مرودشت وارد می شود.
    • چشمه بالنگان:چشمه حاجی آباد (بالنگان)باجلوه های بسیارزیبا وتفرجگاهی درمنطقه ای به وسعت سه کیلومتر درمحدوده شهرستان اقلیدقرار دارد.
    • چشمه قدمگاه:این چشمه درشهر سده (فارس) ودرمحلی باپوشش گیاهی مناسب ومحوطه ای سرسبز ودرختکاری شده قراردارد.موقعیت این چشمه برای ایجاد تاسیسات پذیرایی بین راهی بسیارمناسب است .درحال حاضر چشمه فوق پس ازانباشت دریک حوضچه بخشی از زمین های اطراف راآبیاری می کند.
    • چشمه جوتو:این چشمه درمجاورت جاده آسپاس شهرستان اقلید دردامنه ارتفاعات کوه حسینی قرارگرفته ومنطقه ای مناسب برای تاسیس پارک جنگلی وایجادگردشگاه است .
    • کوه سفید:این کوه مطابق جهت عمومی زاگرس ازشمال غربی به جنوب شرقی کشیده شده است و3943 متر ارتفاع بلندترین نقطه شهرستان اقلید است که درشمال شرقی استان قراردارد.
    • روستای محمدآباد:این روستا که از توابع شهرستان اقلید است ودر بخش مرکزی دهستان خسرو وشیرین قراردارد .درضلع جنوبی این روستا محوطه ای بامساحت شش کیلومتروجود دارد که آبهای سطحی وپوشش گیاهی مرکب از درختان بید سپیدار ونارون چشم انداز زیبایی به آن بخشیده وارزش گیاهی ویژه ایجادکرده است.
    • روستای خسروشیرین:این روستا منطقه ای ییلاقی ایل قشقایی است واز چشمه پوشش جنگلی وآب وهوای دلپذیر برخوردار است .از این روستا وناحیه ییلاقی آن به عنوان گردشگاه استفاده می شود.
    • روستای دزد کر:درحدفاصل میان کاکان قراردارد که ازچشم انداز طبیعی زیبا برخوردار است .این محل درطول سال مورد بازدید گردشگران قرارمی گیرد.این روستا درفاصله 10 کیلومتری تنگ براق قرار دارد فراوانی آب های سطحی کیفیت مناسب پوشش گیاهی درختان جنگلی وآب هوای مطبوع کوهستانی ازویژگی های ارزشمندی است که این منطقه رادرشمار یکی ازجاذبه های طبیعی استان قرارداده است.

منابع[ویرایش]

پیوند به بیرون[ویرایش]