شهرستان پاسارگاد

شهرستان پاسارگاد یکی از شهرستان‌های استان فارس ایران است. مرکز این شهرستان، شهر سعادت‌شهر است. جمعیت این شهرستان طبق سرشماری سال ۱۳۸۵، برابر با ۳۰٫۶۳۲ نفر بوده‌است.

پاسارگاد نام یک مجموعه آثار باستانی مشهور در منطقه است که مورد علاقه و توجه جهانیان به ویژه علاقه‌مندان به میراث ملل می‌باشد.

پیشینه تاریخی (زبان – فرهنگ وآداب ورسوم)

این شهرستان متشکل از دو بخش مرکزی و هخامنش می باشد.

سعادت شهر به عنوان مرکز شهرستان در کنار دو دهستان کمین و سرپنیران بخش مرکزی را تشکیل می دهد.

شهر سعادت شهر از ۵ محله سعادت شهر، علی آباد، بوکان، سراج آباد و نواجرد تشکیل شده است و در این شهر ۳۰۹۴ خانوار مرکب از ۷۹۱۵ نفر مرد و ۷۶۷۱ زن زندگی می کنند.

دهستان کمین جمعاً از ۲۲ آبادی با مرکزیت روستای جیسقان ۵۵۷۳ نفر را در قالب ۱۱۸۳ خانوار خود جای داده است که از این تعداد ۲۸۸۸ نفر مرد و ۲۶۸۵ نفر زن می باشند.

از میان این ۳۳ آبادی ۱۱ روستای اکبر آباد، جیسقان، قوام آباد، دولت آباد، همت آباد، حسن آباد، رحمت آباد، کرم آباد، وکیل آباد، ابوالمهدی و اسلام آباد دارای شوراهای اسلامی 3 نفره بوده و روستای اکبر آباد، جیسقان، قوام آباد، علیرسیده و دولت آباد دارای دهیاری مصوب می باشند.

در قسمت شمالی سعادت شهر دهستان سرپنیران با مرکزیت نعیم آباد جای گرفته که ۱۸ آبادی کوچک و نسبتاً بزرگ، گرد هم آورده است.

روستاهای نعیم آباد، گمبکان، رکن آباد، حسین آباد، کته میان و کتوری دارای شورای اسلامی و نعیم آباد مرکز دهستان دارای دهیاری مصوب می باشد.

بخش هخامنش به مرکزیت روستای مشهد مادر سلیمان در فاصله ۲۱ کیلومتری شمال سعادت شهر قرار دارد.

روستاهای ابوالوردی، کردشول، مبارک آباد و دهنو از توابع این بخش می باشند که هر ساله به جهت وجود آریاثار باستانی در این منطقه بازدید کندگان فراوانی را به سوی خود جذب می نمایند.

موقعیت جغرافیایی

شهرستان پاسارگاد در میان دو رشته کوه از کوههای زاگرس واقع شده است. از سردسیرات استان فارس است که مرکزیت آن سعادت شهر می باشند که بین مدارهای ۳۰ تا ۲۰ و ۳۰ عرض شمالی و ۴۵/۵۲ تا ۳۰/۵۳ طول شرقی از نصف النهار مبدا قرار دارد.

ارتفاع شهرستان از سطح آبهای آزاد حدود ۱۷۰۰ متر است. این شهرستان از شمال به شهرستان خرمبید و آباده - از غرب به شهرستان اقلید و مرودشت- از جنوب به شهرستان مرودشت و از شرق به شهرستان ارسنجان مشرف می باشد.

نژاد مردم آریایی و از طوایف تاجیک لر، کردکشکولی، ترک، عرب، علی شاقلی، میش مست، کلمبه، حنایی، ایل خاص و ابو موسی می باشند.

دین مردم اسلام است و شیعه اثنی عشری هستند و به زبانهای فارسی و تعداد اندکی به زبانهای ترکی و عربی صحبت می کنند.

آب و هوا

از نظر اقلیمی و کلیما تولوژی دارای آب و هوای معتدل مدیترانه ای با زمستان‌های نسبتاً سرد و تابستانهای معتدل می باشد.

میانگین بارش منطقه حدود ۴۰۰ میلی متر در سال است که عمدتاً به صورت برف در ارتفاعات و باران در دشت‌ها می باشد.

توده‌های هوایی که منطقه را تحت تاثیر قرار می دهد عبارتند از: توده‌های مدیترانه‌ای که از اواسط پاییز تا اوایل بهار به منطقه می‌وزند و باران آور می‌باشند.

توده‌های سردسیر، توده‌های گرم و خشک عربستان و بادهای موسمی که در تابستان از اقیانوس هند می‌وزند و باعث ایجاد رگبارهای زودگذر می‌شوند.

شبکه آب‌ها

تنها رودخانه دایمی بخش، رودخانه بلاغی (پلوار) سیوند است که از کوههای خرم بید و سرحد چهار دانگه اقلید سرچشمه میگیرد و در جنوب شهر مرودشت به رود کر پیوست و به دریاچه بختگان می ریزد.

هم اکنون سد عظیم سیبویه بر روی این رود در حال احداث است که با تکمیل و اتمام آن آینده ای روشن پیش روی بخش می باشد.

ویژگیهای تاریخی

شهرستان پاسارگاد از لحاظ قدمت تاریخی دارای پیشینه ای بسیار کهن است. آثاری از عصر نوسنگی در آن پیدا شده که به عصر هخامنشی بر میگردد.

مهمترین آثار دوران هخامنشی مجموعه پاسارگاد است که در ۲۱ کیلومتری شمال شهر سعادت شهر قرار دارد.

با توجه به تحقیقات انجام شده از کتب معتبر، این بخش در طول تاریخ نامهای جدیدی را از قبیل: کمه (خانه شاه)، کهمر: (کوه مهر)، کمین: (کمینگاه سلاطین) کلیددک یا کلیلک: (کلید گشودن فتح دروازه فارس)، سعادت آباد و سعادت شهر در حال حاضر شهرستان پاسارگاد را به خود اختصاص داده است.

آثار باستانی منطقه

سعادت شهر از گذشته حلقه اتصال در پایتخت هخامنش پاسارگاد و تخت جمشید بوده است. بررسی‌های اخیر نشان می دهد که آثار فراوانی از دوره‌های مختلف فرهنگی در آن یافت شده است و از آنجا که راه ارتباطی بین پاسارگاد و تخت جمشید در گذشته تنگه بلاغی وتنگه سعادت شهر بوده، آن را کلید کوچک فتح دروازه فارس نامیده اند.

در این منطقه تپه‌های باستانی فراوانی موجود است که هنوز مورد حفاری واقع نشده است ولی به لحاظ مسائل باستان‌شناسی مورد شناسایی قرار گرفته و شماره گذاری گردیده اند.

سفالهای شکسته و سنگهای تراشیده شده حکایت از قدرت طولانی و رونق اقتصادی آنها در عصر حیاتشان دارد، نظر تپه‌های قصرالدشت، رحمت آباد، وکیل آباد، فیروزآباد، علیرسیده و ... از ساختمانها و سایر ابنیه تاریخی منطقه می توان به کاروان سرای عباسی واقع در روستای قوام آباد، دماغه دختر بر واقع در تنگه بلاغی (متعلق به دوران هخامنش) قصر دختر، پل سنگی سیوند، کتیبه پهلوی تنگ خشک و کاروانسرای قوام آباد را نام برد.

تقسیمات کشوری

• بخش مرکزی شهرستان پاسارگاد
  • دهستان سرپنیران
  • دهستان کمین

شهر: سعادت‌شهر

• بخش هخامنش
  • دهستان ابوالوردی
  • دهستان مادرسلیمان

جغرافیا

شهرستان پاسارگاد درمیان دو رشته کوه زاگرس واقع شده‌است و از مناطق سردسیر استان فارس است. این شهرستان بین مدارهای ۳۰ تا ۲۰و۳۰ عرض شمالی و ۴۵/۵۲ تا ۳۰/۵۳ طول شرقی قرار دارد. ارتفاع آن از سطح آب‌های آزاد حدود ۱۷۰۰ متر است. این شهرستان از شمال به شهرستان خرم‌بید و آباده، از غرب به شهرستان اقلید و شهرستان مرودشت، از جنوب به شهرستان مرودشت و از شرق به شهرستان ارسنجان محدود می‌باشد. تنها نقطه شهری سعادت شهر این شهرستان است. همچنین این شهرستان دارای دو بخش مرکزی و هخامنش است.

آب و هوای این شهرستان به علت کوهستانی بودن در زمستان‌ها توأم با ریزش باران و برف و در تابستان‌ها معتدل می‌باشد. از نظر بارش حدود ۱۸۰ تا ۳۸۰ میلی متر بارش سالانه دارد که عمدتاً به صورت باران و برف می‌بارد. برای آبیاری زمین‌های مزروعی از تلمبه و در بعضی از شبکه‌ها از آب‌های زیر زمینی قنات و آب رودخانه استفاده می‌شود.

تنها رود این منطقه رودخانه پلوار سیوند است که از کوه‌های جنوبی شهرستان خرم‌بید و سرحد چهار دانگه اقلید سرچشمه می‌گیرد و در جنوب شهر مرودشت به رود کر پیوسته و سپس به سوی دریاچه بختگان جریان پیدا می‌کند که به علت اهمیت آب این رودخانه، در تنگه بلاغی سد سیوند بر روی آن در حال احداث است.

کشاورزی و منابع طبیعی

این شهرستان از لحاظ کشاورزی و دامداری یکی از مهم‌ترین مناطق استان فارس می‌باشد که بیش از ۶۵٪ مردم به این شغل اشتغال دارند. وجود زمین‌های حاصل خیز با بیش از ۲۳ هزار هکتار سبب تولید محصولاتی از جمله گندم، جو، ذرت، چغندر قند، صیفی جات، برنج کاری و حبوبات و ۵۳۶ هکتار باغات و محصولاتی از جمله انگور، بادام، گردو، انار موجب رونق باغداری گردیده‌است. از لطافت انگور این شهرستان در فارس‌نامه ناصری یاد شده‌است. سوغات شهرستان انگور، کشمش، بادام، گردو، رب انار، آبغوره شوریجات، حبوبات نیز می‌باشد. با توجه به مرتفع بودن، کوه‌های منطقه دارای آب و هوای مساعد می‌باشد.

یکی از ثروت‌های طبیعی منطقه جنگل‌ها و مراتع می‌باشد که با معیشت عده‌ای از مردم پیوند خورده‌است. درختان تناور از جمله بنه (پسته کوهی) و گیاهان داروئی و خوراکی و درختان مثمر علاوه بر سودهی از نظر اکولوژی نقش حساسی را در منطقه ایفا کرده‌است.

گردشگری

این شهرستان از نظر جاذبه‌های طبیعی یکی از زیباترین شهرهای شمالی استان فارس است. وجود تفریگاهی از جمله چشمه شهید بابایی، تنگه پیرچوپان، بلاغی، نهالستان منابع طبیعی، جنگل سرپنیران، باغ قوام، پایانه مسافربری و بخش هخامنش (شامل آرامگاه کورش بزرگ و مجموعه باستانی پاسارگاد) جاذبه‌های متعددی را فراهم کرده و موجب جلب توریست در منطقه شده‌است. وجود بقاع متبرکه و مقدس از جمله امامزاده حسین، امامزاده سلطان سید حمید، امامزاده عقیل و زیارتگاه شاه مردان باعث گردیده که سالانه از دیگر مناطق جهت زیارت و تفریح در این شهرستان حضور یابند. در سال‌های اخیر احداث پروژه‌های اساسی و زیر بنایی اثرات مفیدی برای شهرستان و روستاهای آن داشته‌است.

پاسارگاد وبی مهری مسیولین میراث فرهنگی : عظمت و غرور تاریخی مجموعه یادمان‌های فرهنگی تنگ بلاغی و پاسارگاد بیشتر ازآن است که این یادمان فرهنگی به فراموشی سپرده شود، این بنای کهن و تاریخی می‌تواند محور توسعه گردشگری در استان فارس قرار گیرد و مبنایی برای توسعه همه جانبه این استان و حتی کشور باشد.

شرایط پیرامونی بنای پاسارگاد و آرامگاه کوروش درتنگ بلاغی اکنون شرایطی نیست که بتواند مناسب برای جذب گردشگر و توریست در ابعاد وسیع باشد، در این منطقه فرهنگی و تاریخی اکنون حجم بی‌توجهی‌ها و بی‌تفاوتی‌ها به حدی است که موقعیتی کاملا آسیب پذیر برای پاسارگاد رقم زده‌است. رویش خار و خاشاک در فاصله چند ده متری آرامگاه کوروش، عبور گله‌ها و رمه‌های عشایری از حاشیه این بنای فرهنگی، قرار داشتن بنای آرامگاه در معرض فرسایش باد و باران، فقدان راه توسعه یافته و بزرگراه برای آمد و شد در مسیر پاسارگاد و نبود علائم کافی راهنمایی برای هدایت گردشگران به سمت پاسارگاد فقط بخشی از کمبودها و بی‌توجهی‌هایی است که پاسارگاد با آن مواجه‌است. این یادمان فرهنگی و تاریخی اکنون هیچ زیر ساخت مناسب اقامتی و پذیرایی برای گردشگران و جهانگردان ندارد و هر کس صرفاً بر اساس علاقه مندی خود با دهها مشکل و دردسر به دیدار از پاسارگاد می‌شتابد و مجبور است برای آنکه در ظلمت شبانه آن گم یا طعمه حیوانات درنده نشود با غروب آفتاب منطقه را ترک کند و با پیمودن مسیری ‪ ۱۳۸‬کیلومتری خود را به شیراز برساند. وزش بادهای تند و تشکیل گردبادها و برخاستن ستونی از خاک و خاشاک در حاشیه پاسارگاد در حقیقت قدم زدن در کویرهای خشک و خالی را برای گردشگران تداعی می‌کند و آنان را در فضایی بی‌تحرک، خسته‌کننده و غمبارقرارمی دهد. همه این صحنه‌ها در فاصله چند متری آرامگاه کوروش و مجموعه یادمان‌های پاسارگاد قابل رویت است و کمی دورتر از این بنای جهانی دیدن مناظری مانند انبوهی از کودهای حیوانی که بر روی هم انباشته شده‌است و کشاورزان آن را به زمین‌های خود منتقل می‌کنند، تریلرهای غول پیکر که کوهی ازآهن‌آلات قراضه و سیمان و سنگ را حمل می‌نمایند و آتش سوزی‌های گسترده در جامانده بقایای کشاورزی که هر سال بدون وقفه تکرار می‌شود چیزی عادی و فراوان است. به رغم عظمت و ارزشی که بنای تاریخی آرامگاه کوروش و پاسارگاد در بینش گردشگری، تاریخ، تمدن و ایرانشناسی دارد، این بنای تاریخی و فرهنگی هنوز جایگاه واقعی خود را در نگرش ما پیدا نکرده و در حقیقت هنوز ما آن را نشناخته‌ایم.

زبان و تیره‌ها

مردم این شهرستان از طوایف تاجیک لُر، کردشولی، ترک، عرب، علی شاقلی، میش مست، کلمبه، حنایی، ایل خاص و لبو موسی می‌باشند. دین مردم اسلام است و شیعه دوازده امامی هستند و به زبان‌های فارسی و شمار اندکی به زبان‌های ترکی و عربی صحبت می‌کنند.

منابع

دکتر حسین حاتمی