شهرستان قیر و کارزین

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
شهرستان قیر و کارزین
اطلاعات کلی
کشور ایران Flag of Iran.svg
استان فارس
مرکز قیر
مردم
مذهب اسلام
داده‌های دیگر
پیش‌شماره تلفنی 0792
تعداد بخش‌ها
بخش مرکزی - بخش افزر


شهرستان قیر و کارزین یکی از شهرستانهای استان فارس ایران است.

مشخصات[ویرایش]

این شهرستان با شهرستان‌های فیروزآباد، جهرم، خنج و فراشبند هم مرز می باشد. این شهرستان با وسعتی قریب به ۳۴۰۰ کیلومتر مربع آب و هوایی گرم و سوزان در فصل تابستان و هوایی خنک و نسبتا سرد در فصل زمستان دارد. ارتفاع آن از سطح دریا ۷۵۰ متر و میانگین بارندگی ۲۵۰ میلیمتر در سال می باشد.

جمعیت[ویرایش]

جمعیت این شهرستان بر طبق سرشماری سال ۱۳۸۵، برابر با ۱۰۷٫۴۰۶ نفر بوده است [۱].

تقسیمات کشوری[ویرایش]

شهرستان قیر و کارزین با مرکزیت شهر قیر، دارای دو بخش مرکزی و افزر، پنج دهستان و پنج شهر به نام های قیر، کارزین، افزر، امام شهر و مبارک آباد می‌باشد و بالغ بر هفتاد روستا و ۵۵ آبادی (۱۳۳ روستا و آبادی) دارد.

شهرها: کارزین (شهر: براساس تقسیمات کشوری ۱۳۷۹) - مبارک‌آباد (شهر: تقسیمات کشوری ۱۳۸۶) - امام شهر (شهر: تقسیمات کشوری ۱۳۸۶)

شهرها: افزر (شهر: تقسیمات کشوری سال ۱۳۸۴)

مرکز شهرستان: شهر قیر،(شهر:براساس تقسیمات کشوری ۱۳۳۷)

تاریخچه[ویرایش]

شهرستان قیر وکارزین سابقه تاریخی نسبتاً کهن دارد و مورخین و سیاحانی همچون ابن حوقل بغدادی، اصطخری، ابن بلخی، مستوفی و… بدین شهرستان اشاراتی داشته اند و در فارسنامه ناصری این شهرستان مهد و خاستگاه دانشمندان و فرهیختگانی همچون شیخ ابوطاهر مجد الدین محمد یعقوب کارزینی صاحب قاموس شریف و… قلمداد گردیده است. قیروکارزین با قدمتی بیش از هزار سال جزء ولایت اردشیر خوره یکی از پنج ولایت فارس در زمان ساسانیان بوده است.

علت نامیدن این شهر به نام قیر مربوط به دوره سلجوقیان میباشد که قلعه پرگان نشانگر حاکمیت آنان بر این محدوده ی جغرافیای است.قیر در زبان پهلوی به معنی مرز است وعلت این نامگذاری قرار گرفتن این شهر بر روی مرز گرما و سرما است.به طوری که اگر 10 کیلومتر از قیر به سمت شمال حرکت کنیم به طبیعت و آب و هوای سردسیری بر میخوریم و اگر از قیر 10 کیلومتر به سمت جنوب حرکت کنیم به آب و هوا وطبیعت گرمسیری برمیخوریم. از جمله حوادثی که در این شهرستان رخ داده است می توان به زلزله سال ۱۳۵۱ شمسی اشاره کرد که به طور کلی این شهرستان را مخروبه کرد و مردم این شهرستان ناچار به کوچ از آن منطقه شدند و شهرستانی که در حال حاضر به قیر مشهور است غیر از این سرزمینی است که این سابقه تاریخی را دارد زیرا مردم این منطقه بعد از این زلزله مهیب مکان خود را تغییر دادند و شهرستان قیری که چنین قدمتی دارد اکنون جز مخروبه هایی از آن باقی نمانده است و در قسمت جنوبی قیر کنونی واقع می باشد.

اقتصاد[ویرایش]

قیروکارزین دارای بیش از ۲۵ هزار هکتار اراضی مرغوب زراعی و ۱۴ هزار هکتار باغ‌های مرکبات و نخل است که حدود ۹۰% از باغ‌های مورد نظر به روش مکانیزه آبیاری می شود.

در این شهرستان حدود ۴۰۰۰ حلقه چاه محفور آبرفتی و آهکی وجود دارد که بوسیله موتورهای دیزل و الکتروپمپ از آنها استحصال آب می گردد. این شهرستان دارای تعدادی بیشمار ادوات کشاورزی از قبیل تراکتور و دنباله بندهای آن، کمباین، موتورهای دیزلی، پمپ های آب، سمپاش و… می باشد. از نظر سازگاری آب و هوا و خاک این شهرستان جزء مناطق منحصر به فرد کشاورزی و باغداری در سطح جهان می باشد و در تولید مرکبات با قریب ۴۰۰ هزار تن تولید سالانه مقام اول را در استان داراست.

این شهرستان دارای ۶۰۰ هزار رأس دام سبک، ۶۰۰۰ رأس دام سنگین، ۴۰۰ کلنی زنبور عسل و مقدار معتنابهی تولیدات دامی می باشد. این شهرستان از نظر منابع طبیعی و پدیده های زیست محیطی یکی از شهرستان های غنی استان می باشد.

شهرستان قیر وکارزین از نظر صنایع دستی همچون قالیبافی، گلیم بافی، جاجیم بافی و… دارای ظرفیت های بسیار بالایی است ولیکن از نظر صنایع جدید بهره چندانی جز کارگاه های محلی، ایستگاه سیلندر پرکنی گاز و… ندارد، ولیکن سهم صنایع دستی در تولید ناخالص شهرستان چشمگیر است.

مع الوصف مبحث کارخانجات ذرت خشک کنی، بسته بندی و صنایع تبدیلی در آستانه تحولی جدید است. ضمن اینکه شهرستان از نظر رشد و توسعه دامپروری بصورت مکانیزه نیز در آستانه پیشرفتی قابل می باشد.

کشاورزی[ویرایش]

این شهرستان وضعیت خوبی از نظر تولید مرکبات و خرما دارد.به طوری که در زمینه تولید لیموشیرین رتبه ی اول در فارس و از نظر کیفیت لیموشیرین کشت شده رتبه ی اول در جهان را داراست. بیش از 20 درصد خرمای استان فارس در شهرستان قیروکارزین تولید می شود . ارقام مرغوب خرمای شهرستان قیروکارزین زاهدی ، شاهانی ، هلیله ، خاسویی و کبکاب است که بخشی از این محصول هم به کشورهای امارات متحده عربی ،افغانستان ، پاکستان ، قزاقستان ، قرقیزستان و دیگر کشورها صادر می شود . بیش از 27 هزار تن خرما از نخلستان های شهرستان قیروکارزین برداشت شود . خرمای زاهدی این شهرستان یکی از مرغوب ترین در نوع خود در جهان است اما نبود صنایع تبدیلی،سبب شده تا خرمای این شهرستان توسط دلالان و واسطه‌ها با بسته‌بندی با نام دیگر شهرستان‌ها حتی با نام دیگر استان‌ها به بازار عرضه شود.

گیاهان دارویی و خوراکی در مراتع منطقه فراوان یافت می شود که عبارتند از گل گاوزبان، ترشک، توله، شیرین بیان ( مهک )، آویشن، موشکورک، جاشیر، کنگر، سقز، بابونه و …

مراتع منطقه محل قشلاق یعنی زیستگاه زمستانه یا مورد استفاده چرای بین راهی بیست تیره از ایل قشقایی است . - میزان اراضی زیر کشت: ۳۹۶۹۲ هکتار - میزان اراضی تحت اشغال باغات: ۱۴۱۱۴ هکتار - میزان اراضی زیر کشت زراعی: ۲۵۴۷۸ هکتار - میزان کل محصولات زراعی و باغی: ۵۲۱۹۶۲ تن - محصولات عمده باغبانی شامل: مرکبات و نخیلات - میزان محصولات تولیدی زراعی: ۱۴۳۷۶۳ تن - محصولات عمده زراعی شامل: گندم، جو، برنج، ذرت، کنجد، کلزا، حبوبات، جالیز، گوجه

- تعداد چاههای کشاورزی: ۳۸۸۸۸ حلقه چاه - تعداد چاههای عمیق: ۲۶۵۲ حلقه چاه - تعداد چاههای عمیق برقدار : ۸۰۵ حلقه چاه - تعداد چاههای نیمه عمیق دستی: ۱۲۳۶ حلقه چاه - تعداد کاریزها: ۴۸ رشته - تعداد چشمه ها: ۱۲ دهنه

منابع آبی[ویرایش]

رودخانه:۱ رشته رودخانه قره آغاج قنات:۴۸ رشته چشمه:۱۲ دهنه چاه:۳۸۸۸ حلقه عمیق و نیمه عمیق

صنعت[ویرایش]

- تعداد واحدهای صنعتی فعال: یک مورد شامل کارخانه ذرت خشک کنی - تعداد شاغلین در صنعت: ۴ نفر - اسامی واحدهای صنعتی فعال و غیر فعال: کارخانه ذرت خشک کنی

مردم[ویرایش]

دین همه مردم اسلام و مذهب آن شیعه دوازده امامی میباشد . زبان اصلی مردم فارسی است اما در دهستان افزر و زاخرویه و همچنین بخش های جنوبی شهر قیر (محله موصلو ها) و روستای بندوبست زبان مادری آنها ترکی می باشد .

شخصیتها[ویرایش]

علما, ادبا, دانشمندان, هنرمندان ودیگر بزرگان دردوره‌های تاریخی:

۱-شیخ ابوطاهر مجدالدین محمد بن یعقوب مشهور به فیروزآبادی متولد ۷۲۹ هجری قمری در کارزین, صاحب یکی از معروفترین و معتبرترین لغت نامه های عربی بنام قاموس یا قاموس المحیط می باشد. بعلت اهمیت بسیار و اعتبار فراوانش از روزگار مولف تا قرن اخیر شرح بسیاری برآن نوشته اندوبه زبانهای فارسی و ترکی ترجمه شده است. از ترجمه های فارسی آن یکی ترجمان اللغه تالیف محمد بن یحیی ابن شفیع قزوینی است.

۲-محمدبن حسین مقری حرم کارزینی, که فیروزآبادی در ذیل لغت گرز درباره اوچنین می گوید: کارزین شهری است درفارس ودراین شهر جماعتی از علما و محدثین برخاسته اند و ازآنهاست محمد بن حسین مقری حرم کارزینی.

۳-شیخ علی بن محمد بن عبدا… طبیب افزری و عمیدالدین اسعد افزری که درتاریخ فارسنامه ناصری درمورد این دو چنین آمده است:”در زمان قدیم علما و بزرگان از افزر برخاسته اند.
شیخ علی بن محمد بن عبدا…طبیب افزری که تاکنون شرح تصریف افزری درمیانه اهل علوم مشهور بوده است و مانند عمیدالدین اسعد افزری عالمی فاضل و ادیبی کامل درفنون علمیه و اشعار عربی و فارسی استاد بود ومدتی وزارت اتابک سعدبن زنگی اشتغال داشت و بعداز وفات اتابک سعد دراول سلطنت اتابک ابوبکر بن اتابک سعد چندی به وزارت اواقدام نمود و حضرت اتابکی برای وحشتی که از او در خاطر داشت او را و تاج الدین محمد پسر او را در قلعه اشکنوان ابرج{حوالی مرودشت}محبوس نموده, سرانجام درسال ۶۲۴ هجری قمری درقلعه اشکنوان به رحمت ایزدی پیوست.”

۴-حاجی ملامحمد قیری:به نقل از فارسنامه ناصری,”ازعلمای این بلوک استجناب شریعت انتساب علامی حاجی ملامحمد قیری خلف الصدق زاهد عابد ملااسماعیل قیری سالها این پدر و پسر درشیراز به نشرعلوم و فتاوی اشتغال داشتند.”

۵-آقاجانی قیری:فارسنامه ناصری درباره وی می گوید:در رتبه شاعری نادره زمان بود و شعربسیاری گفته و دیوانش ازمیان رفته است.

۶-درویش قیری:ازشاعران معروف منطقه قیروکارزین بوده وشعرهایی ازاوبه ثبت رسیده است.

و در جواب فتحعلی شاه که از او می پرسد اهل کجایی؟ می گوید:

شاها زسیاه بختی من پیداست که ازدیار قیرم

فرهنگ و ادب معاصر[ویرایش]

شهرستان قیروکارزین بواسطه هنر و ادب پروری آن امروزه دارای انجمنهای ادبی و هنری، ادبا، هنرمندان و نویسندگان زیادی است.

از شعرا و ادبای معاصر شهرستان، صاحب کتاب و اعضای اولیه و اصلی هیئت موسسین انجمن ادبی «کانون شاعران ونویسندگان فروغ» که نقش بسزایی در اولین گردهمایی‌ها، ایجادهسته تشکلهای ادبی و پیوند زدن شعر و ادبیات منطقه به سطح کشور داشته‌اند می‌توان به: جابر ترمک، عبدالمطلب خاکساری قیری، احمدکاظمیان, سید عیسی رضوی، هدایت الله باقری، روح الله محمدی قیری و محمد داود عسکری اشاره نمود. آقای سجاد حیدری شاعر جوان این شهرستان دارنده‌ی جایزه‌ی مقام دوم کشوری از دست وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در جشنواره‌ی شعر خلیج فارس هستند.[۲]

آثار تاریخی[ویرایش]

آثار تاریخی، فرهنگی: قلعه گبری، مسجد بلال، گردنه شاهزاده عبداله، پل عروس، و خرابه های کردشول، قلعه قلات، قلعه پرگان، نقش برجسته سرباز پارتی، مسجد جامع کارزین،حمام کارزین، نقش رستم، قلعه شاه بربر، قلعه شفیع، قلعه تومبزو، قلعه حمزه خان و تل نقاره ای.

جاذبه‌ها گردشگری[ویرایش]

- حاشیه رودخانه قره آغاج در دشت کارزین و دشت افزر

- تفرج گاه چشمه آب آسیاب در شهر قیر

- آبشار چشمه هفت آسیاب در بخش افزر

- دشت های بسیار زیبای بنه در طاقدیس آغار

- سد سلمان فارسی

مشخصات آماری شهرستان[ویرایش]

جمعیت:

جمعیت کل شهرستان 65045 هزار نفر

جمعیت مردان 31945 نفر

جمعیت زنان 33100 نفر

جمعیت شهری 38247 نفر

جمعیت روستایی 26617 نفر

جمعیت غیر ساکن ۱۹۰۰۰ نفر

جمعیت فعال ۵۶۰۰۰ نفر

نرخ بیکاری ۱۴% آمار جمعیت ها بر اساس گزارشات مرکز آمار کشور در سرشماری سال 1390 ذکر گردیده است.

وضعیت شهرستان از نظر آموزش و پرورش[ویرایش]

- تعداد دانش آموزان: ۱۵۴۳۲ نفر

- تعداد مدارس و واحدهای آموزشی: ۱۶۵ واحد

مراکز آموزش عالی موجود در شهرستان[ویرایش]

- دانشگاه آزاد اسلامی واحد قیروکارزین

- دانشگاه پیام نور

تعداد کتابخانه های عمومی[ویرایش]

- ۲ واحد

امکانات تربیت بدنی[ویرایش]

۱- دو سالن بدنسازی در شهر قیر ۲- یک سالن بدنسازی در شهر کارزین ۳- دو سالن بدنسازی در امام شهر ۴- سالن بدنسازی در مبارک‌آباد ۵- سالن ورزشی شهر کارزین ۶- سالن ورزشی شهر قیر ۷- سالن ورزشی شهر افزر ۸- سالن رزمی شهر قیر ۹- سالن طرح رهبری مبارک‌آباد ۱۰- مجتمع ورزشی آزادی در شهر قیر ۱۱- سالن ورزشی شهید موسی علیزاده ۱۲- زمین چمن شهید رضا بحرینی در شهر قیر ۱۳- سالن ورزشی کوثر در شهر قیر ۱۴- سالن ورزشی شهدای علی آباد ۱۵- استادیوم ورزشی شهید مسعود عسکری شهر کارزین

خدمات زیر بنایی[ویرایش]

الف، راهها: - طول راههای آسفالته و فرعی : ۴۴۹ کیلومتر - طول راههای در دست احداث: ۲۱ کیلومتر - طول راههای روستایی: ۲۶۹ کیلومتر

ج، ارتباطات: - تعداد مراکز تلفن شهری: سه مورد - تعداد مراکز تلفن روستایی: ۱۶ مرکز - تعداد شماره تلفنهای ثابت منصوبه: ۱۵۵۰۱ خط - تعداد شماره تلفنهای همراه فعال: ۱۱۷۷۳ خط

د، آب و برق: - تعداد مشترکین برق : ۱۴۱۶۰ مشترک - تعداد مشترکی آب آشامیدنی: ۱۲۶۰۴ مشترک - تعداد مشترکین آب آشامیدنی شهری: ۶۷۶۲ مشترک - تعداد مشترکین آب آشامیدنی روستایی: ۵۸۴۲ مشترک - تعداد سدهای موجود با ذکر نام: ۱ واحد – سد قیر (سلمان فارسی) برروی قره آقاچ

ه، امور بهداشتی و درمانی: - تعداد مراکز بهداشتی : ۶ واحد - تعداد خانه های بهداشت فعال: ۲۶ واحد - تعداد تختهای بیمارستانی: ۳۲ تخت غیرفعال، ۹ تخت فعال (۳ تخت زایشگاه، ۶ نخت اتفاقات )

منابع[ویرایش]

  1. «سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۸۵، جمعیت تا سطح آبادی‌ها بر حسب سواد»(فارسی)‎. مرکز آمار ایران، ۱۳۸۵. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۵ نوامبر ۲۰۱۲. 
  2. http://snn.ir/news-13910210199.aspx

پیوند به بیرون[ویرایش]