رویداد ۳۰ تیر ۱۳۳۱
از ویکیپدیا، دانشنامهٔ آزاد
اصطلاح ۳۰ تیر در فرهنگ سیاسی اخیر ایران به وقایعی اشاره دارد که در تیرماه ۱۳۳۱ در زمان نخستوزیری دکتر محمد مصدق رخ داد.
فهرست مندرجات |
[ویرایش] پیشینه
انتخابات دورهٔ هفدهم مجلس ملی به دلیل دخالتهای ارتشیان و دربار به تشنج کشید و کار بجایی رسید که پس از انتخاب ۸۰ نماینده، دکتر مصدق دستور توقف انتخابات حوزههای باقیمانده را صادر کرد.
دکتر مصدق برای جلوگیری از کارشکنیهای ارتش و دربار، درخواست انتقال وزارت جنگ به دولت را از شاه نمود. این درخواست از طرف شاه رد شد. به همین دلیل دکتر مصدق در ۲۵ تیرماه ۱۳۳۱ از نخستوزیری استعفا کرد. مجلس، قوامالسلطنه را به نخستوزیری انتخاب کرد و او با صدور بیانیهٔ شدیدالحنی نخستوزیری خود را اعلام نمود.
[ویرایش] موضع آیت الله کاشانی
آیتالله کاشانی زمانی از این جریانات اطلاع یافتند که قوام با اعلامیهٔ شدیداللحنی آزادیهای سیاسی را محدود کرد و با ارعاب و تهدید مردم، مراکز حساس شهر را به اشغال نیروهای نظامی درآورد. آیتالله کاشانی به مخالفت شدید با قوام برخاست و با صدور اعلامیهای مردم را به مبارزه تشویق کرد؛ این در حالی بود که دکتر مصدق به احمدآباد محل اقامت خود رفته بود. در روز ۲۹ تیر ماه آیتالله کاشانی در مصاحبه با خبرنگاران داخلی و خارجی اعلام کرد که «اگر قوام نرود اعلام جهاد میکنم و خودم کفن پوشیده با ملت در پیکار شرکت نماییم.» پس از این موضعگیری قاطع، در سیام تیرماه بازار تعطیل شد و مردم به خیابانها ریختند و خواستار سرنگونی قوام شدند. به دستور قوام مردم به گلوله بسته شدند و عدهای به شهادت رسیدند. شاه، وزیر دربار خود را به محضر آیتالله کاشانی فرستاد تا با تطمیع و دادن امتیاز ایشان را به سکوت وادار کند؛ اما آیتالله کاشانی با لحن تندی به وزیر دربار گفت: «اگر بی درنگ دکتر مصدق بر سر کار باز نگردد، شخصاً به خیابان رفته و مبارزه مردم را مستقیماً متوجه دربار میکنم.»
[ویرایش] ۳۰ تیر
مردم ایران که از برکناری دکتر مصدق خشمگین بودند، در پی چهار روز تظاهرات در حمایت از دکتر مصدق، که به کشته شدن چندین نفر انجامید، موفق به ساقط کردن دولت قوام گردیدند. آیتالله کاشانی نیز که در این زمان هنوز با مصدق همراه بود، هواداران خودرا به مقابله با نخستوزیری قوام دعوت کرد.
در روز ۳۰ تیر نیروهای ارتش که به دستور شاه به خیابانهای تهران و اطراف مجلس آمده بودند برای سرکوبی تظاهرات مردم به آنان شلیک کردند. با ادامه تظاهرات و کوششها و اعتراضات نمایندگان طرفدار مصدق در مجلس و دیدار عدهای از آنها با شاه، تیراندازی قطع شد. شاه ناچار دوباره به نخستوزیری مصدق رضایت داد.
[ویرایش] کشتهشدگان
از شمار کشتگان ۳۰ تیر آمار درستی در دست نیست. بیشتر آنان در گورستان ابن بابویه دفن شدند. دکتر مصدق نیز وصیت کرده بود که در کنار آنان دفن شود ولی با مخالفت شاه این کار انجام نشد.
[ویرایش] جُستارهای وابسته
[ویرایش] منابع
[ویرایش] پیوند به بیرون
- متن کامل اسناد «سیا» در مورد کودتای ۲۸ مرداد
- ملی شدن نفت در ایران و کودتای ۲۸ مرداد - پروفسور یرواند آبراهمیان
- کارنامهٔ مصدق در تاریخ
- درباره کودتای ۲۸ مرداد
- شبکههای اطلاعاتی بریتانیا و آمریکا در ایران (۱۳۲۰- ۱۳۳۲) و کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲
