زبان اچمی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از زبان لاری)
پرش به ناوبری پرش به جستجو
اَچُمی
اَچمی یا لاری یا خودمونی
زبان بومی درایران،امارات متحده عربی،بحرین،قطر، عمان
منطقهلارستان،

بندرلنگه، بستک، گراش، خنج، اوز، اسیر ، هرج، بردستان، قشم پارسیان عسلویه

کیش و کمزار وهمچنین کشورهای حوزهٔ خلیج فارس
تعداد گویشوران
۲۰۰٬۰۰۰[۱]  (۲۰۱۴)
الفبای عربی، الفبای فارسی[۲]
کدهای زبان
ایزو ۶۳۹-۳lrl
گلاتولوگlari1253[۳]

اَچُمی یا خودمونی زبان مردم اچمی در جنوب استان فارس و استان هرمزگان و شرق بوشهر است و در میان مهاجران ایرانی کشورهای حاشیه خلیج‌فارس نیز رواج دارد. زبان اچمی یکی از گویش‌های پهلوی باستان از زبان‌های فارسی‌تبارِ شاخه جنوب غربی است.[۴] این زبان به جامانده پارسی پهلوی است و قواعد خاص خود را دارد.[۵][۶]

امروزه زبان اچمی به خاطر تفاوت‌های زیادش با زبان پارسی معیار به عنوان یک زبانِ مستقل از شاخهٔ زبان‌های ایرانی‌تبار جنوب غربی قلمداد می‌شود. گویش‌های زبان اچمی همانند زبان لری نواده پارسی میانه محسوب می‌شوند. این زبان به خاطر نگه داشتن واژگان بسیاری از پارسی میانه، زبانی خالص‌تر از زبان پارسی مدرن است و حتی هنوز ارتباط نزدیکی با پارسی باستان دارد.[۷]

گویش‌ها و لهجه های اچمی

زبان اچمی دو گویش عمده دارد:

  1. فراسویی
  2. زیرسویی

گویش فراسویی چندین زیرگویش را در بر می گیرد:

بیدشهری، بستکی، لاری، چودى، اوزی، جَمسى، گراشی و خنجی

گویش زیرسویی نیز چندین زیرگویش را شامل می شود:

بندری، جزیره‌ای، جمی، بشکردی و کمزاری

به جز موارد ذکر شده اچمى لهجه‌هاى بسيارى را شامل مى‌شود كه به نام شهرها و روستاهاى اطراف مناطق نام‌گذارى مى‌شوند.مثلا لهجه بيغردى و بنارايى كه به ترتيب از زير شاخه‌هاى خنجى و بيدشهرى به شمار می‌آیند.[نیازمند منبع]

ریشه نام

این زبان از گویش‌های به جا مانده از زبان پارسی زبان پارسی میانه یا پارسی پهلوی، مربوط به دوره ساسانیان و پیش از آن می‌باشد و یکی از هفت ریشه اصلی زبان فارسی کنونی است. بیشتر ساکنان جنوبی استان فارس و غرب هرمزگان شامل شهرستان‌های لار، گراش، بستک، اوز، خنج و اشکنان و روستاهای شرفویه، دهتل، دهفیش، بیدشهر، بست قلات، بیغرد ، کوره، لاغران و کاریان، احمدمحمودی، بلغان، چاه طوس، و قسمت‌هایی از دهکویه، بندرلنگه، گاوبندی (پارسیان)، بندر خمیر، رویدر، بردستان، پدل لمزان، نهند، کوهیج، گلار و… به این گویش صحبت می‌کنند.[نیازمند منبع]

عمده‌ی این گویش‌ها مربوط به ایالت ایراهستان قدیم بوده‌است. این گویش‌ها در جای‌جای منطقه جنوب به شکل‌های متنوعی خود را نشان داده و نمود کرده‌است که بیشتر این تفاوت‌ها در تلفظ واژگان است. زبان اچمی لهجه‌های مختلفی را در بر می‌گیرد که در بسیاری از مناطقی که به این گویش صحبت می‌کنند، کلمات و واژگانی خاص نسبت به بقیه مناطق اطراف خود به کار می‌برند. این کلمات در بعضی موارد تأثیر گرفته از زبانهای هندی، انگلیسی، پرتغالی و عربی است که به علت مراودات گسترده‌ٔ مردم این مناطق با کشورهای مختلف شکل گرفته است. گویش لاری به علت حضور تاریخی یهودیان دارای پیچ و خم‌های زبان عبری نیز هست.[نیازمند منبع]

تفاوت گویش‌ها

عمده کلماتی که در گویش‌های اچمی به کار برده می‌شود، بر اساس مناطق مختلف دارای تلفظ‌های متفاوت می‌باشد. مثلاً در برخی روستاها و شهرها به اول افعال حرکت اَ و برخی با حرکت اُ و دیگر مکانها با صدای اِ تلفظ می‌گردد. حال ممکن است این اصوات در پایان یا میانه‌های یک کلمه نیز وجود داشته باشد. برای مثال همین کلمه اچم را می‌توان به صورتهای زیر مشاهده نمود: اَچَم، اَچُم، اُچَم، اُچُم، اَچِم یا در برخی موارد ممکن است تلفظ برخی از حروف نیز تغییر یابد مانند: اَشِم یا اَشَم که همان معنی برویم را می‌دهد.[نیازمند منبع]

یکی از خواص زبان اچمی دارا بودن یک صدا در برخی گویش‌های آن است. این تلفظ میانه گ و ن می‌باشد که به صورت غنه (تلفظی در ادای کلمات عربی) ادا می‌گردد. در گویش بیدشهری حرف-ُ-در کلمه اَچُم به صورت اَچام تلفظ می‌شود که حرف ا بینُ و آ بیان می‌گردد.[نیازمند منبع]

پژوهش‌ها

احمد اقتداری و لطفعلی خنجی بر دستور این زبان پژوهش‌های مبسوطی انجام داده‌اند.[۸] همچنین ما لچانوا، زبان‌شناس معاصر روس، عقیده دارد که کومزاری نیز یکی از لهجه‌های اچمی است.[۹]

منابع

  1. {{cite web|url=http://www.everytongue.com/larestani/%7Ctitle=larestani%7Cpublisher=EveryTongue%7Cdate=22 March 2014 |accessdate=March 22, 2014}}
  2. "Ethnologue report for language code: lrl". Ethnologue.
  3. Nordhoff, Sebastian; Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, eds. (2013). "Lari". Glottolog 2.2. Leipzig: Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology.
  4. Indo-European, Indo-Iranian, Iranian, Western, Southwestern
  5. Anonby, E. J. 2003b. Update on Luri: How many languages? Journal of the Royal Asiatic Society 13.2:171–197.
  6. Ethnologue report for language code: lrl
  7. D. N. Mackenzie, R. E. Emmerick, Dieter Weber (1991) "Corolla iranica", 1991, Published by P. Lang, ISBN 3-631-43589-4, 9783631435892
  8. دارالحدیث، موسسه علمی فرهنگی. «نگرش تفصیلی بر زبان لارستانی و گویش خنجی (خنجی لطفعلی)». کتابخانه تخصصی ادبیات آستان قدس رضوی (ع). دریافت‌شده در ۲۰۱۵-۰۸-۳۱.
  9. Moridi, Behzad (2009). "The Dialects of Lar (The State of Research)". Iran and the Caucasus. Brill Academic Publishers. 13 (2): 335–340. doi:10.1163/157338410x12625876281389. Retrieved 2015-08-31. Unknown parameter |ماه= ignored (help)
  • فرهنگ فولکلور مناطق جنوبی ایران، فرید ج. محقق فرهنگهای بومی
  • بالود، محمد. (فرهنگ عامه در منطقه بستک) ناشر همسایه، چاپ زیتون، انتشار سال ۱۳۸۴ خورشیدی
  • حبیبی، احمد. (ادبیات فولکلور جنوب) نشر قلم، قم، انتشار ۱۳۷۸ خورشیدی