لثوی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
شکل زبان
جایگاه تولید (فعال و غیرفعال): ۱. برون‌لبی، ۲. درون‌لبی، ۳. دندانی، ۴. لثوی، ۵. پس‌لثوی، ۶. پیش‌کامی، ۷. کامی، ۸. نرمکامی، ۹. ملازی، ۱۰. حلقی، ۱۱. چاکنایی، ۱۲. برون‌چاکنایی، ۱۳. ریشه‌ای، ۱۴. پس‌پسینی، ۱۵. پیش‌پسینی، ۱۶. تیغه‌ای، ۱۷. نوکی و ۱۸. زیرنوکی

لثوی (به انگلیسی: Alveolar) اصطلاحی است در آواشناسی تولیدی که به جایگاه تولید یک همخوان اشاره دارد. در همخوان‌هایی که در جایگاه لثوی تولید می‌شوند، تیغه زبان (یا تیغه و نوک زبان) با لبه لثه تماس برقرار می‌کند، یا نزدیک به آن قرار می‌گیرد. لبه لثه قسمت برجسته استخوانی‌ای است که بلافاصله پس از دندان بالایی قرار دارد. اگر زبان کمی عقب‌تر، در ابتدای کام و پشت لثه تماس ایجاد کند، چنین همخوانی پس‌لثوی خواهد بود.[۱][۲]

انواع لثوی[ویرایش]

همخوان‌های لثوی در زبان‌های جهان به صورت‌های زیر ظاهر می‌شود:

IPA نام همخوان زبان مثال واج‌نگاری معنا
Xsampa-n.png خیشومی لثوی انگلیسی run [ɹʷʌn] دویدن
Xsampa-t.png انسدادی لثوی بیواک انگلیسی stop [stɑp] توقف/ایست
Xsampa-d.png انسدادی لثوی واکدار انگلیسی debt [dɛt] بدهی/دِین
Xsampa-s.png سایشی لثوی بیواک انگلیسی suit [su:t] مناسب
Xsampa-z.png سایشی لثوی واکدار انگلیسی zoo [zu:] باغ‌وحش
Xsampa-ts.png انسایشی لثوی بیواک آلمانی Zeit [t͡saɪt] زمان
Xsampa-dz.png انسایشی لثوی واکدار ایتالیایی zaino d͡zaino] کوله‌پشتی
Xsampa-K2.png سایشی کناری لثوی بیواک ولزی llwyd [ɬʊɪd] خاکستری
Xsampa-Kslash.png سایشی کناری لثوی واکدار زولویی dlala ɮálà] بازی کردن
t͡ɬ انسایشی کناری لثوی بیواک تسزی элIни [ˈʔe̞t͡ɬni] زمستان
d͡ɮ انسایشی کناری لثوی واکدار اوکیالایی نیازمند مثال - -
Xsampa-rslash2.png ناسوده لثوی انگلیسی red [ɹʷɛd] قرمز
Xsampa-l.png ناسوده کناری لثوی انگلیسی loop [lup] حلقه
مثال ناسوده کناری لثوی نرمکامی‌شده انگلیسی milk [mɪɫk] شیر
Xsampa-4.png زنشی لثوی انگلیسی better [bɛɾɚ] بهتر
Xsampa-lslash.png زنشی کناری لثوی وندایی - [vuɺa] بازکردن
Xsampa-r.png لرزشی لثوی اسپانیایی perro [pero] سگ
IPA alveolar ejective.png برونسوی لثوی گرجی [ia] لاله
IPA alveolar ejective fricative.png سایشی برونسوی لثوی امهری [ɛɡa] ظرافت
Alveolar lateral ejective fricative2.PNG سایشی برونسوی کناری لثوی آدیغی плӀы [pɬ’ə] چهار
Xsampa-d lessthan.png درونسوی لثوی واکدار ویتنامی đã [ɗɐ:] -
Xsampa-doublebarslash.png کلیک کناری لثوی نامایی ǁî [ǁĩ:] بحث

همخوان لثوی در زبان فارسی[ویرایش]

در زبان فارسی پنج همخوان در جایگاه لثوی تولید می‌شوند:[۳]

IPA نام همخوان مثال واج‌نگاری نویسه‌های دیگر
[s] سایشی لثوی بیواک سبز [sbz] «ص» و «ث»
[z] سایشی لثوی واکدار زیبا [ziba] «ض»، «ظ» و «ذ»
[n] خیشومی لثوی واکدار نور [nur] -
[r] لرزشی لثوی واکدار روز [ruz] -
[l] کناری لثوی واکدار لب [lb] -

جستارهای وابسته[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

  1. Kenstowicz (1994), 27
  2. Crystal (2008), 22
  3. ثمره (1388)، 80

منابع[ویرایش]

  • ثمره، یدالله (۱۳۸۸). آواشناسی زبان فارسی: آواها و ساخت هجایی آوا. مرکز نشر دانشگاهی.
  • * مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا، «Alveolar consonant»، ویکی‌پدیای انگلیسی، دانشنامهٔ آزاد (بازیابی در ۷ دسامبر ۲۰۱۴).
  • Crystal, David (2008). A Dictionary of Linguistics and Phonetics. Blackwell.
  • Kenstowicz, Michael (1994). Phonology in Generative Grammar. Blackwell.

پیوند به بیرون[ویرایش]