قیچی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
انواع قیچی: قیچی خیاطی (چپ)، قیچی کاغذ (وسط)، قیچی آشپزخانه (راست).

قِیچی یا بُرک ابزاری است که به وسیله آن پارچه، کاغذ، مو و اشیاء دیگر را می‌برند و دارای دو شاخه بُرنده‌است که از وسط به یکدیگر وصل شده‌اند، قیچی معمولاً ابزاری آهنین و مرکب از دو تیغه برنده که به واسطه میخ یا پیچی آن دوتیغه روی هم قرار می‌گیرند و هر چیز جامدی را به کمک آن می‌برند.

قیچی از ترکیب دو نوع ماشین ساده یعنی گوه و اهرم تشکیل می‌شود.

نام‌های اصیل فارسی آن دوکارد، گاز و ناخن‌پیرای بوده که مدتی با نام عربی مقراض و در دورهٔ جدید در ایران با نام ترکی قیچی (در اصل قیچا) نامیده می‌شود. البته برخی ریشهٔ این واژه را قی‌چین یعنی ابزاری که قی شمع را می‌چیند دانسته‌اند.[۱]

امروزه به خاطر کاربرد روستایی آن، واژهٔ دوکارد تنها برای اشاره به قیچی پشم‌چین به‌کار می‌رود.[۲] در اصطلاح خیاطان خرده‌پارچه‌هایی را که خیاط پس از برش لباس از پارچه جدا می‌کند و دیگر قابل استفاده نیست «دَم قیچی» می‌نامند. حالت فعلی از نام‌واژه قیچی به کمک فعل‌های کردن و زدن درست می‌شود.[۱]

انواع[ویرایش]

انواع قیچی به دو نوع اصلی تقسیم می‌شوند:

  • قیچی‌های خانگی: این نوع قیچی‌ها تیغه‌هایی با طول کوچک‌تر از ۱۵ سانتیمتر دارند و دسته‌های آن‌ها نیز همین اندازه‌است و جاانگشتی‌های تقریباً‌هم‌پهنا دارد. قیچی‌های سلمانی و آشپزخانه از این نوع هستند.
  • قیچی‌های کار: این نوع قیچی‌ها تیغه‌هایی بلندتر از ۱۵ سانتیمتر دارند و معمولاً سوراخ جاانگشتی یکی از دسته‌های آن‌ها گشادتر است و برای چند انگشت جا دارد در حالی‌که دستهٔ دیگر آن‌ها سوراخی یک‌انگشتی دارد. قیچی‌های باغبانی و صنعتی (آهنبری) از این نوع هستند.[۳]

انواع قیچی به طور کل این‌ها هستند: قیچی سلمانی - قیچی خیاطی - قیچی آشپزخانه - قیچی فرش - قیچی پانسمان - قیچی باغبانی - قیچی برقی - قیچی خودتیز - قیچی ورق‌بر - قیچی پشم‌زنی - قیچی قوطی‌بازکن - قیچی هیدرولیک.[۴]

پیشینه[ویرایش]

قیچی در قرن دوم میلادی در آسیای صغیر

قیچی به احتمال زیاد در حدود سال ۱۵۰۰ پیش از میلاد در مصر باستان اختراع شد.[۵] در خاورمیانه، قیچی از ۳ تا ۴ هزار سال پیش به کار می‌رفته است.

نگارخانه[ویرایش]

منابع[ویرایش]

لغتنامهٔ دهخدا، سرواژه‌های قیچی و مقراض. با استفاده از: آنندراج و ناظم‌الاطباء.

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ فرهنگ فارسی معنی، سرواژهٔ قیچی
  2. آموزش و پرورش فنی و حرفه‌ای تهران، بازدید: ۳ اکتبر ۲۰۰۸.
  3. ویکی‌پدیای انگلیسی.
  4. Hall, J. (2000). Hall's Iconografisch Handboek. Leiden: Primavera Pers. ISBN: 90-74310-05-2
  5. قیچی را چه کسانی اختراع کردند؟، (به انگلیسی)، بازدید: ۳ اکتیر ۲۰۰۸.